ساسانیان و خلیج‌فارس (دریای ما)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد مطالعات تاریخ ایران، دانشگاه کالیفرنیا، اروین

2 گروه تاریخ، پردیس علامه طباطبایی بوشهر، دانشگاه فرهنگیان استان بوشهر، ایران

چکیده

با تشکیل امپراتوری روم باستان، به‌مرور زمان رومیان نام دریای مدیترانه را تغییر دادند و عنوان mare nostrum به معنی "دریای ما" را به آن دادند. رومیان در راستای این اندیشه شمال آفریقا را نیز تصرف کردند. این مقاله با استفاده از تحقیقات تاریخی و باستان­شناسی نشان می­دهد، به همان صورت که دریای مدیترانه تحت عنوان "دریای ما" برای رومیان بود، خلیج‌فارس نیز برای ساسانیان عنوان "دریای ما" را داشته است. ساسانیان نیز با توجه به اندیشه­های مذهبی و سیاسی، خلیج‌فارس را به‌عنوان بخشی از امپراتوری خود می­دانستند و از ابتدای تشکیل حکومت‌شان در قرن سوم میلادی، برای حفظ و کنترل آن، تلاش­های منظم و مستمر انجام دادند.
 

کلیدواژه‌ها


منابع و مآخذ
اشرف، احمد، 1395، هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، ترجمه و تدوین: حمید احمدی، تهران: نشر نی.
اقتداری، احمد، 1389، خلیج‌فارس از دیرباز تاکنون، تهران: انتشارات امیرکبیر.
باقری، مهری، 1378، کارنامه اردشیر بابکان، تهران: انتشارات قطره.
بهار، مهرداد، 1389، پژوهشی در اساطیر ایران، تهران: انتشارات آگاه.
ـــــــــــــ، 1397، بندهش، تهران: انتشارات توس.
بهزادی، رقیه، 1368، بندهش هندی، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
بیات، عزیزالله، 1377، شناسایی منابع و مآخذ تاریخ ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
پیگولوسکایا، ن، 1372، شهرهای ایران در روزگار پارتیان و ساسانیان، ترجمه: عنایت‌الله رضا، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
تفضلی، احمد، 1354، مینوی خرد، تهران: انتشارات بنیاد فرهنگ ایران.
دریایی، تورج، 1388، شهرستان­های ایرانشهر، ترجمه: شهرام جلیلیان، تهران: انتشارات توس.
ــــــــــــ، 1392، شاهنشاهی ساسانی، ترجمه: مرتضی ثاقب فر، تهران: انتشارات ققنوس.
رضی، هاشم، 1382، اَوستا، تهران: انتشارات بهجت.
فریدون نژاد، محمدصادق، 1391، ایراهستان در گذر تاریخ، شیراز: انتشارات ایلاف.
فره­وشی، بهرام، 1345، کارنامه اردشیر بابکان، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
کسروی، احمد، 1342، کارنامه اردشیر بابکان، تهران: انتشارات پایدار.
گیور، مریم و حمیدرضا بختیاری فرد، 1393، درسنامه وصف خلیج‌فارس در نقشه­های تاریخی، تهران: سپند مینو. گیو.
مجتهدزاده، پیروز، 1376، «نگاهی به جغرافیای تاریخی خلیج‌فارس (ایرانیان در خلیج‌فارس)»، فصلنامه جغرافیایی سپهر، سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح، شماره 22، سال ششم، صص 47 – 34.
مشکور، محمدجواد، 1329، کارنامه اردشیر بابکان، تبریز: کتابفروشی و چاپخانه دانش.
معین، محمد، 1388، فرهنگ معین، جلد دوم، تهران: امیرکبیر.
نشات، صادق، 1344، تاریخ سیاسی خلیج‌فارس، تهران: شرکت کانون کتاب.
وثوقی، محمدباقر، 1384، تاریخ خلیج‌فارس و ممالک همجوار، تهران: انتشارات سمت.
ــــــــــــــــــ،1387، بررسی منابع و مآخذ تاریخ ایران پیش از اسلام، تهران: انتشارات دانشگاه پیام نور.
وُلسکی، یوزف، 1383، شاهنشاهی اشکانی، ترجمه: مرتضی ثاقب‌فر، تهران: انتشارات ققنوس.
هاشمی نژاد، قاسم، 1385، کارنامه اردشیر بابکان، تهران، نشر مرکز.
هدایت، صادق، 1342، زند وهومن یسن و کارنامه اردشیر بابکان، تهران: انتشارات امیرکبیر.
هینلز، جان، 1387، شناخت اساطیر ایران، ترجمه: ژاله آموزگار و احمد تفضلی، تهران: نشر چشمه.
Awtabi, S. M.,2001 Kitab ansab al-arab. Bibliotheque Nationale Ms. Arabe  5019.271r.Quoted in Hoyland, R.,Arabia and the Arabs from  the Bronze Age the coming of Islam , Routledge, New York and London, pp.28.
Bahar,M.,1375 Pajuhesi dar Asatiri-ye Iran (A Study of Myths of Iran). Agah, Tehran.
Barmaki, D. C.,1975 An Ancient Caravan Station in Dubai. Illustrated London News, 2903.
Boucharlat, R. and J. F. Salles,1981 The history and archaeology of the Gulf from the 5th century B. C. to the 7th century A. D.: a review of the evidence. Proceedikgs of the Seminar for Arabiaan Studies 11: 65-94.
Bundahisn,1369 Translated by M. Bahar.Intisharat-iTus, Tehran.
Daryaee, T.,2002 Sahrestanha i Eransahr, A Middle Persian Text on Late Antique Geography Epic and History. Mazda Publishers, Costa Mesa.
 ـــــــــــــــــــ2003 The Persian Gulf Trade in Late Antiquity Journal of World History 14(1):1-16.
De Cardi,B., 1971 Archaeological Survey in N. Trucial States East and West 21(3-4):225-290.
 ـــــــــــــــــــــــــ1972 A Sasanian Outpost in Northern Oman. Antiquity 46(184):305-309.
 ــــــــــــــــــــــــ1974 The British Archaeological Expedition to Qatar 1973-1974.Antiquity48(191):196-200.
Farahwashi, B., ed.1354 Karnamag i Ardaxsir i Pabagan. University of Tehran Press. Tehran.
Frye, R. N.,1984 The History of Ancient Iran. C.H. Beck sche Verlagsbuchandlung, Munchen.
Gerent,F.,1994 Deux notes a propos du monnayage du Xusro II Revue belge  de Numismatique 140: 36-37.
Gershevitch, I.,1959 The Avestan Hymn to Mithra Cambridge University Press, Cambridge.
Gignoux, ph., 1984 Les quatre regions administratives de 1 Iran sasanide et la symboliques nombres trois et quatre Amali dell Istituto Universitario Orientale di Napoli 44:555-572.
Gnoli,G.,1985 The Quadripartition of the Sasanian Empire. East and West 35:265-270.
Humbach, H., 1991 The Gathas of Zarathushtra and the Other Old Avestan Texts. Part 1. Introduction, Text and, Translation. C. Winter, Heidelberg.
Huyse, ph.,1999 Royal Inscriptions, with their Parhian and Greek Versions: Texts I. Die dreisprachige Inschrift sabuhrs 1, an der Ka ba-i Zardust( SKZ). Vol.1 Corpus Inscriptionum Iranicarum, School of Oriental and African studies, London.
Ibrahim, M.,1990 Merchant Capital and Islam. University of Texas Press, Austin.
Isfahani, H al.,1921 Kitab tarikh sini muluk al-ard wal-anbiya. Matba at Kawiyani. Berlin.
Istaxri1347 Masalik wa Mamalik. Edited I. Afshar. Ziba press, Tehran.
Kervran, M.,1994 Forteresses, entrepots  et commerce: une histoia suivre depuis les rois sassanides jusqu aux princes d ormuz. In Curiel, R.&Gyselen, R.(Eds.)ltineraires d Orient, Hommages a Claude Cahen, vol.6, Res Orientales, Groupe pour letude de la civilization du Moyen-Orient, Bures-sur- Yvette,pp.325-350.
Kervran,M., F.Hiebert and A. Rougeulle,2005 Qal at al-Bahrain: A Trading and Military Outpost 3rd millennium B.C-17th century AD. Brepols, Turnhout.
Kister, M. J.,1968 Al-Hira. Some Notes on its Relations with Arabia Arabica11(2):143-169.      
Cosmas, Indicopleustes, 1967 The Chiristian Topography of Casmas, An Egyptian Monk.Translated from the Greek, and ed., with notes and introd by J.w.McCrindle. Works issued by Hakluyt Society, lst ser., no. 98.B. Franklin , New York.
Kroger,J.,1979 Sasanian Iran and India Questions of Interaction. In Hartel,H(Ed),south Asian Archaeology,D,Reimer Verlag. Berlin,pp,441-448.
Lowick,N.M.,1985 The Coine and Monumental Inscriptions. Siraf 15. The British Institute of Persian Studies, London.
Lukonin, V.,1984 Administrative Institutions During the Parthian and the Sasanian period. In Yarshater, E(Ed), The Cambridge History of Iran, vol.3(2), Cambridge University Press Cambridge.pp.681-746.
Morony, M. G.,2002 The Late Sasanian Economic Impact on the Arabian Peninsula. Name ye  Iran-e Bastan The International Journal of Ancient Iranian Studies 1(2):25-37.
Naboodah, H. M al.,1992 The Commercial activity of Bahrain and Oman in the early Middle Ages Proceedings of the Seminar for Arabian studies 22:81-96.
Philby,H. St. J. B.,1920 Southern Najd. The Geographical Journal 55(3): 161-185.
Piacentini, V. F.,1992 Merchants-Merchandise and Military Power in the Persian Gulf( suriyan/shahriyaj-siraf). Atti Della Accademia Nazionale Dei Lincei, Roma.
Pigulevskaia, N. V.,1963 Les villes de I'etat iranien aux epoques parthe et sasanide. Moulon, paris.
Potts, D. T.,1993 A Sasanian Lead Horse from North Eastern Arabia. Iranica Antiqua, vol 28: 193-200.
Rain, I.1350 Darya nawardi-ye Iranian( The Seamanship of Iranians ), vol.I, Tehran.
Rothstein, G.,1899 Die Dynastie de Lahmiden in al-Hira Ein persischen Geschichte zur Zeit der Sasaniden. Reuther and Reichard, Berlin.
Sotoodeh. M. ed.1983 Hudud al-Alam. Tahuri pub, Tehran.
Spuler,B.,1970 Trade in the Eastern Islamic Countries in the Early Centuries. In Islam and the Trade in Asia, Richards, D. S. (Ed.), B. Cassirer, Oxford; University of Pennylvania Press, Philadelphia.
Menog i Xrad.,1364 Translated by A. Tafazzoli. Tehran.
Trumpelmann, L.,1984 Sasanian graves and Burial Customs. In Boucharlat, R & Salles, J. F. (Eds.), Arabie orientale, mesopotamie et Iran meridional: de l'age du fer au debut de la periode islamique. Recherche sur les Civilisations, Paris, pp. 317-330.
 ـــــــــــــــــــــــــــــــ1992 Zwischen Persepolis und Firuzabad, Graber, Palaste und Felsreliefs im alten Persien. Velag Philipp Von Zabern, Mainz am Rhein.
Whitehouse, D.,1972 Excavations at Siraf: Fifth Interim Report. Iran 10: 63-88
 ــــــــــــــــــــــــــ1977 Maritime Trade in the Arabian Sea: The 9th and 10th Centuries AD. In Taddei, M. (Ed.), South Asian Archaeology, vol. 2, Istituto Universitario Orientale, Naples, pp. 865-887.
Whitehouse, D. and A. Williamson,1973 Sasanian Maritime Trade. Iran 11: 29-50.
Wilkinson, J. C.,1975 The Julanda of Oman. The Journal Of Oman Studies 1: 97-108.
 ـــــــــــــــــــــــــ1973 Suhar in the Early Islamic Period: The Written Evidence. In Taddei, M. (Ed.), South Asian Archaeology, vol. 2, Istituto Universitario Orientale, Naples, pp. 887-908.
Williamson, A.,1972 Persian Gulf Commerce in the Sasanian Period and the First Tow Centuries of Islam. Bastan Chenasi wa Honar-e Iran 9-10: 97-109.