مواضع حسینعلی‌خان قاجار ایروانی در اختلاف دولت عثمانی و کریم‌خان زند در مسئله بصره (1193- 1180ق.)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مسئول کتابخانه عمومی فدک و عضو پژوهش و برنامه استانداری اردبیل

چکیده

آغاز مداخلات روسیه تزاری در قفقاز، مناسبات کریم­خان زند و دولت عثمانی را در قبال حمایت از خان­نشین ایروان در برابر تهدیدهای روسیه و گرجستان بهبود بخشید. اما این روابط دوستانه در مسئله بصره رو به تیرگی نهاد و مناسبات سیاسی جدیدی میان دو دولت شکل گرفت. در این بین، خوانین منطقه قفقاز و آذربایجان از جمله حسینعلی­خان قاجار ایروانی متأثر از روابط پرتنش دو کشور، اقدام به اتخاذ موضع در این مسئله کردند. این سؤالات مطرح است که خان ایروان در روابط خصمانه میان این دو دولت در مسئله بصره چه موضعی اتخاذ نمود؟ دولت عثمانی برای جلب همراهی خوانین قفقاز به‌ویژه خان ایروان چه سیاستی در پیش گرفت؟ خان ایروان به سبب داشتن مرز مشترک با دولت عثمانی و دوری قدرت جغرافیای سیاسی خان زند، به جانبداری از مواضع دولت عثمانی در غائله بصره پرداخت و اقدامات دولت عثمانی در ارسال نامه، هدایا و نمایش قدرت جنگی در مرزهای مشترک با قلمرو خوانین قفقاز و آذربایجان، در گرایش خان ایروان به دولت عثمانی در مسئله بصره نیز تأثیرگذار بود. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و بر مبنای منابع تاریخنگاری ایرانی و عثمانی، فرضیه مقاله را مورد بررسی قرار خواهد داد. 

کلیدواژه‌ها


منابع و مآخذ
اسناد:
آرشیو اسناد وزارت امور خارجه 116-11-13-1334ق.
-------------------- 1-11-66 -1338ق.
------------------ 2/1- 11- 66- 1338ق.
------------------ 51-06-15 -1338ق.
------------------ 10-07-15 -1339ق.
------------------ 03-07- 15 -1339ق.
------------------ 05-07- 15 -1339ق.
------------------ 11-07- 15 -1339ق.  
------------------ 04-07- 15 -1339ق.
------------------ 11-03- 42 -1302ش.
------------------ 05-03- 42 -1302ش.
------------------ 6 و 03-03- 42 -1302ش.
------------------ 11-03- 42 -1302ش.
------------------ 11-01- 42 -1303ش.
------------------ 33 و 04-01- 42 -1303ش.
------------------ 53 و 31-01- 42 -1303ش.
------------------ 47 و 46 و 26-01- 42 -1303ش.
------------------ 06-01- 42 -1303ش.
------------------ 07-01- 42 -1303ش.
------------------ 09-01- 42 -1303ش.
----------------- 05-01- 42 -1303ش.
----------------- 19-01- 42 -1303ش.
----------------- 12 و 08-01- 42 -1303ش.
----------------- 09-01- 42 -1303ش.
----------------- 53-01- 42 -1303ش.
---------------- 54.2 ،54.1 و 54- 01- 42 -1303ش.
---------------- 56 و 55- 01- 42 -1303ش.
---------------- 02-05- 15 -1304ش.
---------------- 11-05- 15 -1304ش.
---------------- 12-05- 15 -1304ش.
---------------- 09-38- 44 -1304ش.
----------------10-38- 44 -1304ش.
---------------- 20- 38- 44 - 1304ش.
---------------- 21-38- 44 -1304ش.
---------------- 23-38- 44 -1304ش.
---------------- 26-38- 44 -1304ش.
---------------- 38-38- 44 -1304ش.
---------------- 07-11- 55 -1305ش.
---------------- 01- 09-  15 - 1307ش.
---------------- 05 و 30-09- 15 -1307ش.
----------------40-09- 15 -1307ش.
---------------- 11-28- 44 -1307ش.
 
کتاب‌ها و مقالات:
برازش، امیرحسین، 1388، روابط سیاسی ایران و لهستان در سده هفدهم میلادی، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، زمستان، ش 41، صص 59- 39.
بیات، نصرالله، 1381، لهستان، تهران: وزارت امور خارجه.
[بی‌نا]، 1364، روابط خارجی ایران، تهران: وزارت امور خارجه.
جولانتا، سیراسکا – دانیدو، 1383، مناسبات ایران و لهستان در دوره صفوی، ترجمه: خسرو مشهوری‌مقدم، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، پاییز، ش 20، صص 67-51.
علی‌بابایی، غلامرضا، 1375، تاریخ سیاست خارجی ایران: از شاهنشاهی هخامنشی تا به امروز، تهران: امیرکبیر.
یولانتا، شیراکوفسکا – دیندو، 1385،  نفوذ و فرهنگ ایران در فرهنگ و هنر لهستان در عصر صفوی، ترجمه: بدرالسادات علی‌زاده مقدم، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، بهار و تابستان، شماره‌های 27- 26، صص 33- 21.
آیا شماره ارجاع اسناد درست هستند و آیا اصلا لزومی به آوردن آنها است؟
بهتر نیست فقط ذکر شود اسناد وزارت خارجه؟
چون در خلال متن، آدرس اسناد آمده است.