عوامل تنش در روابط ایلخانان با اردوی زرّین

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه تبریز

2 دانش آموخته دکترای تاریخ ایران اسلامی دانشگاه تبریز

چکیده

پس از حمله مجدد مغولان به رهبری هولاکوخان به غرب و تأسیس حکومت ایلخانی، مناسبات خارجی ایران وارد مرحلهتازه‌ای شد و روابط مستقیم ایران با شرق و غرب توسعه چشمگیری یافت که تا آنزمان بی‌سابقه بود. در این میان روابط ایلخانان با اردوی زرّین که دارای مرزهای مشترک وسیعی در شرق و غرب دریای خزر بودند، بیشتر بر پایه تقابل و دشمنی و نه دوستی و تعامل قرار داشت. روابط خصمانه دو حکومت که هر کدام شاخه‌ای از نوادگان چنگیزخان بودند، از زمان تأسیس حکومت ایلخانی تا پایان آن با فراز و نشیب‌هایی ادامه داشت. مقاله حاضر که به بررسی ریشه های این تقابل اختصاص دارد، نشان می دهد این تنش و درگیری‌ها معلول عوامل متعددی بود؛ از مهمترین آنها می‌توان به نامشخص بودن مرزها و توسعه‌طلبی دو طرف، اختلاف بر سر حاکمیت مناطقی نظیر قفقاز و آذربایجان، عوامل اقتصادی و بازرگانی، اختلافات مذهبی، تلاش دولت‌های رقیب مانند ممالیک مصر در دامن زدن به این اختلافات و بدرفتاری با اتباع کشور رقیب توسط دو طرف اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها


منابع فارسی و عربی:

ابن تغری بردی، جمال‌الدین بن المحاسن یوسف (1388ق)، النجوم الزاهره فی الملوک المصر و القاهره، به اهتمام: عبدالقادر الحاتم، قاهره: دارالکتب

ابن خلدون، عبدالرحمن ابن محمد (1408ق)، تاریخ ابن خلدون، بیروت: دارالفکر

ابن کثیر، ابوالفداء اسماعیل (1407ق)، البدایه و النهایه، بیروت: دارالفکر

اشپولر، برتولد (1386)، تاریخ مغول در ایران، ترجمه: محمود میرآفتاب، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی

بارتولد، و.و (1352)، ترکستان نامه، ترجمه: کریم کشاورز، تهران: بنیاد فرهنگ ایران

باکوولیویچ، باریس و ولادیمیر تسوف (1383)، نظام اجتماعی مغول، ترجمه: شیرین بیانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی

بناکتی، ابوسلیمان داوود (1348)، تاریخ بناکتی، تهران: انجمن آثار ملی

بیانی، شیرین (1375)، دین و دولت در ایران عهد مغول، تهران: مرکز نشر دانشگاهی

تتوی، قاضی احمد (1382)، تاریخ الفی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی

حنبلی، ابن عماد (1406)، شذرات الذهب، بیروت: دار ابن کثیر

جوزجانی، منهاج‌الدین سراج (1363)، طبقات ناصری، تهران: دنیای کتاب

جوینی، عطاء ملک (1385)، تاریخ جهانگشا، تهران: دستان

حافظ ابرو، عبدالله بن لطف‌الله (1380)، زبده التواریخ، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

خواند میر، غیاث‌الدین (1380)، تاریخ حبیب السیر، تهران: خیام

ذهبی، شمس‌الدین محمد (1413)، تاریخ اسلام، بیروت: دارالکتاب العربی

رمزی، م.م (1908م)، تلفیق الاخبار و تلقیح الاثار فی وقایع القزان و بلغار و مملوک التتار، اورنبورگ، المطبعه الکریمیه و الحسینیه

رضوی، ابوالفضل (1390)، «روابط ایلخانان با خوانین دشت قبچاق» فصلنامه تاریخ روابط خارجی، سال دوازدهم، شماره 46

ساندرز، ج. ج. (1361)، تاریخ فتوحات مغول، ترجمه: ابوالقاسم حالت، تهران: امیرکبیر

سمرقندی، کمال‌الدین عبدالرزاق (1383)، مطلع سعدین و مجمع بحرین، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

شبانکاره‌ای، محمد بن علی (1381)، مجمع الانساب، تهران: امیرکبیر

قاشانی، ابوالقاسم عبدالله بن محمد (1384)، تاریخ اولجایتو، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی

قلشقندی، ابوالعباس احمدبن‌علی ]بی تا[، صبح الاعشی فی صناعه الانشاء، قاهره: مؤسسه المصریه للتألیف و الترجمه و الطباعه و النشر

عباسی، جواد و مریم محمدی (1390)، «تأثیر حکومت‌های ثالث بر مناسبت‌های ایلخانان و آلتین اردو» مجله مطالعات تاریخ اسلام، سال سوم، شماره 9

غزی، کامل البالی حلبی (1419)، نهر الذهب فی تاریخ حلب، حلب: دارالقلم

گروسه، رنه (1368)، امپراطوری صحرانوردان، ترجمه: عبدالحسین میکده، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی

مستوفی، حمدالله (1364)، تاریخ گزیده، تهران: امیرکبیر

مقریزی، احمد بن علی (1957م)، السلوک المعرفه دول ملوک، به تصحیح: محمد مصطفی زیاده، قاهره: مطبعۀلجنه التألیف و الترجمه و النشر

مورگان، دیوید (1371)، مغول‌ها، ترجمه: عباس مخبر، تهران: نشر مرکز

میرخواند (1373)، روضه الصفا، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی

وصاف الحضره شیرازی، شهاب‌الدین عبدالله (1383)، تحریر تاریخ وصاف، به کوشش: عبدالحمید آیتی، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی

هال، مری (1380)، امپراطوری مغول، ترجمه: نادر میرسعیدی، تهران: ققنوس

همدانی، رشیدالدین (1373)، جامع التواریخ، تهران: نشر البرز

______________(1940م)، تاریخ مبارک غازانی، هرتفرد: استیفن اوستین

یزدی، شرف‌الدین علی (1387)، ظفرنامه، تهران: مرکز اسناد و کتابخانه مجلس شورای اسلامی

 

منابع انگلیسی:

Amitai - priss. Reuven (2004), The      Mamluk - Ilkhanid war. London Cambridge University press

Howorth. Henry (1970) History of the Mongols. part 2