قرارداد 1907میلادی استثمار یا استقلال

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مدیر مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی

چکیده

اهمیت سرزمین ایران به عنوان منطقه‏ای نزدیک به آب‏های آزاد و اقیانوس هند و حلقه اتصال شرق و غرب از دوره صفویه تا به امروز مورد توجه قدرت‏های غربی به‌ویژه روسیه و انگلیس بوده است. هدف روس‏ها در دستیابی به خلیج‏فارس و هندوستان و سیاست‏های انگلیسی‏ها در حفظ موقعیت و پایگاه خود در هند و خلیج‏فارس، عمده‏ترین دلایل نفوذ و  دخالت‏ این کشورها در سیاست‏گذاری دولتمردان عصر قاجاریه بود. رقابت آنها در اخذ امتیازهای سیاسی و اقتصادی در ایران موجب بروز تنش‏هایی می‏شد که در پی ضعف حکومت مرکزی، کشور را به صورت نیمه ‌مستعمره درآورده بود. این تنش‏ها و نیز حضور قدرت‏های جدید از جمله آلمان در منطقه‏ای که بعدها خاورمیانه خوانده شد، سبب گردید روسیه و انگلیس بر سر منافع مشترک در ایران به توافق رسیده و آن را به مناطق نفوذ یکدیگر تقسیم کنند. این اتحاد در واقع، نقض استقلال و حقوق سیاسی دولت و ملت ایران بود که به رغم توجیه دو طرف قرارداد که به استقلال و تمامیت ارضی ایران احترام می‏گذارند، بدون در نظر گرفتن خواسته های حکومت ایران به صورت مدون و در چارچوب قواعد خودساخته سیاسی‏ به منافع ملی کشورمان دستبرد زدند.
با این توصیف، در این مقاله ضمن بیان پیشینه سیاست توسعه‌طلبانه انگلیس در ایران با تکیه بر اسنادی از آرشیو وزارت امورخارجه، زمینه‏ها و پیامدهای قرارداد 1907م. و نیز واکنش‏های دولت، مجلس شورای ملی نوپا و ملت ایران بررسی می‏شود.

کلیدواژه‌ها


منابع و مآخذ

اتحادیه (نظام­مافی)، منصوره (1375) مجلس و انتخابات؛ از مشروطه تا پایان قاجاریه، تهران: نشر تاریخ ایران.

آوری، پیتر (1369) تاریخ معاصر ایران، ج1، ترجمه: محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی.

ترک­چی، فاطمه، واکنش آلمان به انعقاد قرارداد 1907 م با تکیه بر اسناد (در مجموعه مقالات همایش ایران و سیاست جهانی درآغاز قرن بیستم، 1388تهران: خانه کتاب.

تهرانی (کاتوزیان)، محمدعلی (1379) تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، با مقدمه: ناصر کاتوزیان، تهران: سهامی انتشار.

خان ملک ساسانی، احمد(1354) دست پنهان سیاست انگلیس در ایران، تهران: بابک.

روزول پالمر، رابرت (1340) تاریخ جهان نو، ج2، ترجمه: ابوالقاسم طاهری، تهران: امیرکبیر.

سپهر، مورخ­الدوله (1341) مقالات سیاسی، به کوشش: احمد سمیعی، تهران: عطایی.

ططری، علی و محمد حسن­نیا (1388-1387) قرارداد 1907م. به روایت اسناد وزارت امورخارجه ایران، ج 1 و 2، تهران: خانه کتاب.

قادری، منیر (1388) مجموعه مقالات همایش "ایران و سیاست جهانی در آغاز قرن بیستم"، زیر نظر: داریوش رحمانیان،تهران: خانه کتاب.

کاظم­زاده، فیروز (1354) روس و انگلیس در ایران (1914- 1864م.)، ترجمه: منوچهر امیری، تهران: جیبی.

کرزن، جرج. ن (1350) ایران و قضیه ایران، ج2، ترجمه: ع. وحید مازندرانی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

محمود، محمود (1362) تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن 19، ج 8، تهران: اقبال.

میراحمدی، مریم (1387) پژوهشی در تاریخ معاصر ایران، تهران: آستان قدس رضوی.

ناظم، حسین (1380) روس و انگلیس در ایران، ترجمه: فرامرز محمدپور، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.

هوشنگ مهدوی، عبدالرضا (1349) تاریخ روابط خارجی ایران، تهران: امیرکبیر.

وحید مازندرانی، ع (1328) قرارداد 1907م. روس و انگلیس راجع به ایران، تهران: کتابخانه سقراط.