رویکردهای عمده شاه‌عباس در مناسبات با هند (بر پایه مکاتبات متبادله)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشگاه اراک

چکیده

سرزمین هند در دوره صفویه یکی از همسایگان مرزی ایران تلقی می‌شد. عثمانی‌ها در غرب و ازبکان در شمال شرق دو همسایه دیگر صفویان بودند. این سه منطقه از لحاظ مذهبی با صفویه تجانسی نداشتند؛ بنابر این در کنار عوامل سرزمینی که موجب بروز جنگ‌های طولانی بین ایران با عثمانی‌ها و ازبکان گردید، ناهمخوانی مذهبی نیز دامنه این چالش‌ها را افزود. اما در ارتباط با هند به رغم چند برخورد محدود در منطقه قندهار و با وجود ناهمگونی مذهبی، شکل عمومی‌مناسبات از روندی دوستانه برخوردار بود. به نظر می‌رسددر کنار عوامل دیگری مانند اقدامات حمایتی شاه اسماعیل از بابر و هم‌چنین پشتیبانی شاه تهماسب از همایون که نقش مهمی‌در شکل‌گیری و تداوم مناسبات‌دوستانه داشت، دیپلماسی فعال شاه‌عباس و ابتکار عمل او در سرعت بخشیدن و افزودن حجم مبادلات سیاسی و مکاتبات دوستانه تأثیر بسزایی در تداوم و ارتقاء این مناسبات داشته است.
نوشتار حاضر در پی بررسی اهمیت و تأثیر مکاتبات دوره شاه‌عباس بر شکل‌بندی و تثبیت و تداوم مناسبات دوستانه بین ایران و هند است. موضوع تبادل سفرا و تأثیر موقعیت‌ها و شرایط در نوع و متن مکاتبات نیز مورد توجه قرار خواهد گرفت. بنابراین مسأله اصلی در این نوشتار دریافت این نکته است که آیا مکاتبات سیاسی و محتوای نامه‌های مبادله شده توانست در تنظیم تعاملات شاه‌عباس با دربار هند تأثیر حایز اهمیتی برجای گذارد؟

کلیدواژه‌ها


منابع و مآخذ

باسورث، کلیفورد ادموند (1381)، سلسله‌های اسلامی‌جدید، ترجمه: فریدون بدره‌ای، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.

بداونی، عبدالقادر (1380)، منتخب التواریخ، ج1، به تصحیح: مولوی احمدعلی صاحب، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

حسینی‌قمی، قاضی احمد (1383)، خلاصه التواریخ،ج 2، چ دوم، به تصحیح: احسان اشراقی،تهران: دانشگاه تهران.

ریاض الاسلام (1373)، تاریخ روابط ایران و هند در دوره صفویه و افشاریه، ترجمه: محمد باقر آرام و عباسقلی غفاری فرد، تهران: امیرکبیر.

فرشته، محمد قاسم (1388)، تاریخ فرشته، ج2، به تصحیح: محمدرضا نصیری، انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

فلسفی، نصرالله (1375)، زندگانی شاه‌عباس اول،ج4، چ ششم، تهران: علمی.

مبارک، شیخ ابوالفضل (1372)، اکبرنامه، ج1، چ دوم، به تصحیح: غلامرضا طباطبایی مجد،تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

منجم، ملا جلال الدین (1366)، تاریخ عباسی، به تصحیح: سیف الله وحیدنیا، تهران: وحید.

منشی، اسکندربیک (1377)، عالم آرای عباسی، ج 2و3، به تصحیح: محمد اسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب.

منشی، محمد یوسف (1380)، تذکره مقیم خانی، به تصحیح: فرشته صرافان،تهران: میراث مکتوب.

نوایی، عبدالحسین (1366)، ایران و جهان، ج1،چ سوم،تهران: هما.

----------------(1377)، روابط سیاسی و اقتصادی ایران در دوره صفویه، تهران: سمت.

--------------(1377)، شاه‌عباس«مجموعه اسناد و مکاتبات سیاسی»، تهران: زرین.

هوشنگ مهدوی، عبدالرضا (1364)، تاریخ روابط خارجی ایران، چ سوم، تهران: امیرکبیر.

هولت، پی. ام. و دیگران (1383)، تاریخ اسلام کمبریج، ج 2، ترجمه: تیمور قادری، تهران: امیرکبیر.