روابط ایلخانان با خوانین دشت قبچاق

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه تاریخ دانشگاه لرستان

چکیده

مبهم‌ بودن وضعیت ایران در تقسیم امپراتوری چنگیزی و پیدایش اولوس‌های چهارگانۀ مغولی، ادعاها و رقابت­هایی را بر سر تسلط بر این منطقه در پی داشت که مهم­ترین نمودهای آن در مناسبات میان فرمانروایان اولوس جوجی با دربار مرکزی مغول (دستگاه قاآنی) و سپس میان آنها و حاکمان ایلخانی مشاهده می­شد. فرمانروایان اردوی زرین با استناد به فرمانی از چنگیزخان مبنی بر محق بودن خویش در استیلا بر ایران و یا دست­کم بخش­هایی از آن، سعی در تحقق ادعاهای خود می­کردند و دربار قاآنی نیز نظر به فتح ایران توسط سپاهیان مشترک امپراتوری و منافعی که در این جهت داشت، سعی در حفظ حاکمیت خویش و مقابله با ادعاهای اولوس جوجی می­کرد. رقابت میان اولوس جوجی و دربار مرکزی مغول بر سر ایران تا پیش از شکل‌گیری حکومت ایلخانی حالتی آرام داشت و در پرتو کارکردهای سیاسی انجام می­گرفت، اما با شکل‌گیری حکومت ایلخانان بنا بر ملاحظاتی چند این رقابت ها تشدید شد و جنبۀ نظامی و اقتصادی و عقیدتی به خود گرفت. در این مقاله  مناسبات حکومت ایلخانی با خوانین دشت قبچاق با در نظر داشتن پیشینۀ روابط حاکمان این منطقه و دربار مرکزی مغول با محوریت ادعای حاکمیت در ایران بررسی می شود.

کلیدواژه‌ها


منابع و مآخذ:

ابن بی بی، یحیی بن محمد بن علی جعفری (1350)، الاوامر العلائیه فی الامور العلائیه، به اهتمام: محمد جواد مشکور، تهران: کتابفروشی تهران.

ابن‌خلدون، عبدالرحمان (1368)، تاریخ ابن خلدون، ترجمه: عبدالمحمد آیتی، تهران: مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی.

ابن کثیر، ابوالفدا اسماعیل بن عمر بن حافظ (1350ق)، البدایه و النهایه، بیروت: دارالکتب العلمیه، 1409/1989،المطبعه العاده بجوار محافظه المصر.

اشپولر، برتولد (1365)، تاریخ مغول در ایران، چاپ دوم، ترجمه: محمود میرآفتاب، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.

اقبال، عباس (1356)، تاریخ مغول، چ چهارم، تهران: امیر کبیر.

الأتابکی، جمال‌الدین ابی المحاسن یوسف بن تغری بردی (1388ق)، النجوم الزاهره فی ملوک المصر و القاهره، به اهتمام: عبدالقادر حاتم، دارالکتب بالقاهره.

الذهبی، حافظ شمس‌الدین ابی عبدالله (1405ق)، دول الاسلام، البیروت: مؤسسه العلمیه‌ المطبوعات.

الرمزی، م.م. (1329ق)، من تلفیق الاخبار و تلقیح الآثار فی وقایع قزان و بلغار و ملوک‌التتاره اورنبورگ، مطبعه کریمیه و حسینیه.

الغسانی، ملک اشرف (1359ق)، العسجدالمسبوک و الجوهر المحکوک فی طبقات الخلفاء و الملوک، تحقیق: شاکر عبدالمنعم، دارالتراث و دارالبیان بالبیروت.

النویری، شهاب‌الدین احمد بن عبدالوهاب (1331ق)، نهایه الارب فی فنون الادب، تحقیق: سعید عبدالفتاح عاشور، المطابع الهییه المصر العامه‌الکتاب.

جوزجانی، منهاج‌الدین عثمان بن سراج‌الدین (1343)، طبقات ناصری،چاپ دوم، تصحیح و مقابله: عبدالحی حبیبی، کابل: انجمن تاریخ افغانستان.

جوینی، علاء‌الدین عطا ملک (1367)، تاریخ جهانگشا ، به سعی و اهتمام: عبدالوهاب قزوینی، تهران: ارغوان.

رانسیمان، استیون (1360)، تاریخ جنگ‌های صلیبی، ج3،چاپ دوم، ترجمه: منوچهر کاشف،  تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.

رشیدالدین فضل‌الله همدانی (1362)، جامع‌التواریخ، به کوشش: بهمن کریمی، تهران: اقبال.

سیفی هروی، سیف بن محمدبن یعقوب (1383)، تاریخ نامه هرات، تصحیح: غلامرضا  طباطبایی مجد، تهران: اساطیر.

گروسه، رنه (1365)، امپراتوری صحرانوردان، چ دوم، ترجمه: عبدالحسین میکده،  تهران: علمی و فرهنگی.

مقریزی، تقی الدین احمد