فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

سیر تطور مواضع انگلیس در برابر انقلاب مشروطه ایران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم سیاسی دانشکده حقوق وعلوم سیاسی دانشگاه خوارزمی، تهران - ایران
2 دانش‌آموختۀ دکتری علوم سیاسی دانشکده علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران جنوب، تهران - ایران
چکیده
انقلاب مشروطه از مهمترین رویدادهای تاریخ سیاسی ایران است که پیامدهای آن در 120 سال گذشته به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم در همه تحولات سیاسی، اقتصاد و اجتماعی کشور اثرگذار بوده‌ است. از این رو، تحلیل و ریشه‌یابی ابعاد گوناگون این رویداد از جمله عوامل پیروزی انقلاب و ناپایداری نظام سیاسی برآمده از آن در عصر حاضر نیز موضوعیت داشته و از اهمیت فراوانی برخوردار است. این رویداد بزرگ از زمینه‌ها و عوامل متعدد داخلی و خارجی تأثیر پذیرفته است. امپراطوری بریتانیا نیز به تناسب جایگاهی که طی آن دوران در نظام بین‌الملل و میزان نفوذی که در ایران داشت، در جهت‌دهی به انقلاب مشروطه و فرجام آن نقش‌آفرینی کرده است. پژوهش حاضر در پی بررسی و تحلیل عملکرد و مواضع گونه‌گون بریتانیا در انقلاب مشروطه ایران است. روش تحقیق توصیفی- تحلیلی است و داده‌ها با استفاده از مطالعات کتابخانه‌ای به دست آمده و با رویکرد تحلیل روایت مورد تجزیه و تحلیل قرار می‌گیرند. بر اساس داده‌های پژوهش، انگلیسی‌ها در همه مراحل انقلاب مشروطه و نظام سیاسی برآمده از آن به ایفای نقش پرداخته‌اند و مواضع انگلیس در قبال انقلاب و حکومت مشروطه سه مرحله متفاوت را در بر می‌گیرد که عبارتند از: 1- حمایت پنهان و آشکار 2- تغییر موضع و خودداری از حمایت مشروطه در پی قرارداد ۱۹۰۷م. با روسیه 3- دخالت مستقیم در سرکوب و براندازی نظام سیاسی مشروطه. این مواضع متضاد در چارچوب سیاست خارجی رئالیستی و ماهیت استعماری این کشور و ناکارآمدی حکمرانی در ایران عصر قاجار قابل تحلیل و ارزیابی است
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Evolution of British Positions Towards the Iranian Constitutional Revolution

نویسندگان English

Hossein Sheikhzade 1
Farhad Salasel 2
1 Associate Professor, Department of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Kharazmi University, Tehran, Iran
2 PhD Graduate in Political Science, Faculty of Humanities, Islamic Azad University, South Tehran Branch, Tehran, Iran
چکیده English

The Constitutional Revolution is one of the most significant events in Iran's political history, and its consequences have, directly or indirectly, influenced all political, economic, and social developments in the country over the past 120 years. Consequently, analyzing and tracing the roots of this event's various dimensions, including the factors behind the revolution's victory and the instability of the political system that emerged from it, remains relevant and is of great importance in the present era. This major event was influenced by numerous domestic and foreign factors. The British Empire, commensurate with its position in the international system and its level of influence in Iran during that period, also played a role in shaping the Constitutional Revolution and its outcome. The present research seeks to examine and analyze the diverse actions and positions of Britain during the Iranian Constitutional Revolution. The research method is descriptive-analytical; data was gathered using documentary analysis and is analyzed using a narrative analysis approach. According to the research findings, the British played a role in all stages of the Constitutional Revolution and the resulting political system. Britain's stance towards the revolution and the constitutional government comprised three distinct phases: 1) Covert and overt support; 2) A shift in position and withdrawal of support for the constitutional movement following the 1907 Convention with Russia; and 3) Direct intervention in the suppression and overthrow of the constitutional political system. These contradictory positions can be analyzed and evaluated within the framework of the country's realist foreign policy, its colonialist nature, and the ineffective governance in Qajar-era Iran.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Britain
Constitutional Revolution
Evolution of Positions
منابع و مآخذ
فارسی:
آبراهامیان، یرواند، 1389، تاریخ ایران مدرن، ترجمه: محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.
آدمیت، فریدون، 1387، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، تهران: انتشارات گستره
-------------، 1388، ایدئولوژی نهضت مشروطیت ایران، جلد دوم؛ مجلس اول و بحران آزادی، تهران: انتشارات گستره.
 آجودانی، ماشاالله، 1383، علماء و انقلاب مشروطیت در ایران و نقش ایرانیان مقیم عراق، تهران: نشر اختران.
آیرونساید، ادموند، 1361، خاطرات و سفرنامه ژنرال آیرونساید، ترجمه: بهروز قزوینی، تهران: انتشارات آینه.
ادیب هروی خراسانی ، محمدحسین، 1331، تاریخ انقلاب طوس یا پیدایش مشروطیت، تهران، انتشارات علمی
امیر اسمی، کامبیز، «بررسی قرارداد 1919 با تکیه بر مخالفان قرارداد»، فصلنامه تاریخ نو، 1394، شماره 12، صص. 31-1.
 امینی، علیرضا و ابوالحسن شیرازی، حبیب­الله، 1388، تحولات سیاسی و اجتماعی از قاجار تا رضا شاه، تهران: نشر قومس.
براون، ادوارد، 1329، انقلاب ایران، ترجمه: احمدپژوه، تهران: انتشارات کانون معرفت.
بنکداریان، منصور، 1399، بریتانیا و انقلاب مشروطه ایران، ترجمه: کاظم فیروزمند، تهران: انتشارات نامک.
پارسانیا، حمید، 1376، حدیث پیمانه؛ پژوهشی در انقلاب اسلامی، قم: انتشارات معاونت امور اساتید و دروس اسلامی، 137.
جمالزاده، ناصر و کیانی مجاهد، حامد، «تحلیل مختصات نفوذ انگلستان در ایران دوره مشروطه»، نشریه آفاق امنیت، 1400، دوره 14، شماره 52. صص. 77-35.
خدری­زاده، علی‌اکبر، «پیامد سیاست انگلستان بر انقلاب مشروطه ایران پس از قرارداد 1907»، پژوهش­نامه تاریخ، 1387، سال چهارم، شماره 13. صص. 46-31.
رایت، دنیس، 1365، ایرانیان در میان انگلیسی­ها، ترجمه: کریم امامی، تهران: نشر نو.
رواسانی، شاپور، 1367، دولت و حکومت در ایران در دوره تسلط حکومت سرمایه­داری، تهران: انتشارات شمع.
سپهر، محمدتقی، 1351، ناسخ­التواریخ: سلاطین قاجاریه، جلد 1، به‌تصحیح و حواشی: محمدباقر بهبودی، قم: انتشارات مؤسسه مطبوعاتی دینی.
شیخ نوری، محمدامیر، « بازماندگان یک قزاق»، نشریه زمانه، 1384، شماره 40، صص. 14-3.
صابری، یاسر، 1403، «چرا مشروطه‌خواهان سفارت انگلیس را برای تحصن برگزیدند؟»، پرتال پژوهشکده تاریخ معاصر ایران، 20/5/1403.
صفری­نژاد، حسین، «بررسی عوامل ظهور و افول انقلاب مشروطه در ایران»، مجله پژوهش در تاریخ، 1390، سال دوم، شماره1، صص. 42-21.
کریمی، حجت­الله، «نقش انگلستان در تعیین حکومت ایران از مشروطه تا شهریور1320»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه علمیه، 12 اسفند 1393.
فاتح، مصطفی، 1384، پنجاه سال نفت ایران، تهران: انتشارات علم
فوران، جان، 1383، مقاومت شکننده؛ تاریخ تحولات اجتماعی ایران، ترجمه:  احمد تدین، تهران: انتشارات مؤسسه رسا. 
قوام، سید عبدالعلی، 1386، روابط بین­الملل؛ نظریه­ها و رویکردها، تهران: اتشارات سمت.
کدی، نیکی. آر، 1381، ایران در دوره قاجار و برآمدن رضا خان، ترجمه: مهدی حقیقت­خواه، تهران: انتشارات ققنوس.
لسانی، ابوالفضل، 1357، طلای سیاه یا بلای ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
لیتل‌فیلد، هنری ویلسون، 1351، تاریخ اروپا از سال 1815 به بعد، ترجمه: فریده قرچه‌داغی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
مارتین، ونسا، 1403، انقلاب مشروطه ایران، ترجمه: محمدابراهیم فتاحی، تهران: انتشارات کتاب پارسه.
معینی رودبالی، رضا، «نقش انگلستان در تحولات پس از مشروطه از دیدگاه روزنامه جنوب»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، 1402، سال بیست و چهارم، شماره 95، صص. 136-115.
موسوی‌نیا، سیدرضا، «از رئالیسم کلاسیک تا رئالیسم ایرانی؛ تحلیل نظری روابط خارجی ایران با قدرت­های بزرگ 1979-1501»، پژوهش­های راهبردی سیاست، 1394، سال چهاردهم، شماره 15، صص. 35-9.
میروشنیک، لوایوانویچ، 1357، ایران در جنگ جهانی اول، ترجمه: علی دخانیاتی، تهران: انتشارات فرزانه.
ناظم، حسین، 1380، روس و انگلیس در ایران، ترجمه: فرامرز محمدپور، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
هدایت (مخبرالسلطنه)، مهدیقلی، خاطرات و خطرات، تهران: انتشارات زوار.
همایون کاتوزیان، محمدعلی، 1380، دولت و جامعه در ایران؛ انقراض قاجار و استقرار پهلوی، تهران: انتشارات مرکز.
 --------------------،1390، پاسخ‌های همایون کاتوزیان به پرسش‌های تاریخ ایرانی، 3/12/1390. http://tarikhirani.ir/fa/news/7453/
هوشنگ‌مهدوی، عبدالرضا، 1379، تاریخ روابط خارجی ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
----------------------،1393، تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ جهانی دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
یوسفی­جویباری، محمد، «واکاوی ریشه­های بحران در کابینه­های ایران از انقلاب مشروطه تا کودتای سوم اسفند»، پژوهش­نامه تاریخ، 1391، سال هفتم، شماره 27، صص. 234-197.
 
لاتین:
Abrahamian, Ervand, 1979, “ The Causes of the Constitutional Revolution in Iran”, Cambridge University Press, Stable URL: http://www.jstor.org/stable/162146, pp. 381-414.
Ansari, Ali, “Iran’s Constitutional Revolution of 1906”,Greshman College,2023, 17, October. pp. 1-4
Foran, John, 1991, “The strengths and weaknesses of Iran's populist alliance
A class analysis of the constitutional revolution of 1905-1911”, Universityof California, Santa Barbara. pp.795-823.
Khandagh, Najleh, “Prologue to the coup of februrry 1921, RezaShah’s dictatorship”, Advances. pp. 202-214. in Social Sciences Research Journal,2024, Vol.1, No.4
Klein, Ira, 1972, “British intervention in the Persian revolution 1905-1909”, The American university, Washington, D. C. pp.731-755.

  • تاریخ دریافت 08 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 26 شهریور 1404