فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

تاثیر روسیه در کنشگری سیاسی ایرانیان (مطالعه موردی: نهضت تنباکو و جنبش جنگل)

نوع مقاله : مقاله علمی - ترویجی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی واحد رشت دانشگاه آزاد اسلامی، رشت -ایران
2 دانشجوی دکتری علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران - ایران
چکیده
پس از شکست ایران در جنگ با روسیه و پذیرش قراردادهای تحمیلی و از دست رفتن بخش‌هایی مهم از سرزمین کشورمان، روسیه به گسترش نفوذ خود در ایران مبادرت کرد. بعد از آن، دو رویداد مهم تاریخی؛ نهضت تنباکو و جنبش جنگل فرصتی بود تا روسیه از مقاومت مردم و کنش جمعی آنها در راستای گسترش و نفوذ خود استفاده کند. پرسش بنیادی پژوهش حاضر این است که روسیه با چه اقداماتی از کنش جمعی مردم ایران در نهضت تنباکو و جنبش جنگل به نفع خود استفاده کرده است؟ برمبنای فرضیه این پژوهش به نظر می‌رسد که روسیه با بهره‌برداری از کنش جمعی و مقاومت جامعه ایرانی در مقاطع مهم تاریخی نظیر همین جنبش‌های یاد شده، در راستای کاهش نفوذ انگلیس و گسترش مناطق تحت نفوذ خود استفاده می‌کرد. یافته‌های پژوهش حاکی از آن است که روسیه در این دو دوره تاریخی موفق شد تا نفوذ سیاسی، اقتصادی و حتی فرهنگی خود را در ایران افزایش دهد. روش پژوهش حاضر تاریخی- تحلیلی و بر پایه مطالعات کتابخانه‌ای است
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Influence of Russia on Iranian Political Activism (Case Study: The Tobacco Movement and the Jungle Movement)

نویسندگان English

Majid Ostovar 1
Zahra Maleki Aderani 2
1 Department of Political Science, Rasht Branch, Islamic Azad University, Rasht, Iran
2 PhD Candidate in Political Science, University of Tehran, Tehran, Iran
چکیده English

Following Iran's defeat in the wars with Russia, the acceptance of imposed treaties, and the loss of significant portions of our country's territory, Russia proceeded to expand its influence in Iran. Subsequently, two major historical events—the Tobacco Movement and the Jungle Movement—provided an opportunity for Russia to utilize the popular resistance and collective action of the people to advance its own expansion and influence. The fundamental research question of this study is: By what measures did Russia exploit the collective action of the Iranian people during the Tobacco Movement and the Jungle Movement for its own benefit? Based on the research hypothesis, it is posited that Russia, by capitalizing on the collective action and resistance of Iranian society during critical historical junctures such as these movements, sought to reduce British influence and expand its own zones of influence. The research findings indicate that during these two historical periods, Russia succeeded in increasing its political, economic, and even cultural influence in Iran. This study employs a historical-analytical methodology based on documentary analysis.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Russia
Qajar
Political Activism
Iranians
Tobacco Movement
Jungle Movement
منابع و مآخذ
فارسی:
اتحادیه نظام‌مافی، منصوره، «ایران در دوران قاجار (1921-1796م / 1340-1210 ه. ق.»،  تاریخ ایران پژوهش آکسفورد، ۱۳۹۸، ویراسته: تورج دریایی، ترجمه: شهربانو صارمی، تهران: ققنوس.
احمدی‌منش، محمد،«نقش روسیه در جنبش تنباکو»، پژوهش در تاریخ، ۱۳۹۰، سال دوم، شماره ۲ (پیاپی ۳)، صص.۶۶-۴۳.
افشار، حسن (مترجم)، 1386، ایران و جنگ جهانی اول: آوردگاه ابردولت‌ها (مجموعه مقالات)، ویراستار: تورج اتابکی، مقاله پژمان دیلمی: «عوام‌گرایان رشت: پان‌اسلامیسم و نقش دول مرکزی»، تهران: ماهی.
امانت، عباس، ۱۳۹۷، تاریخ ایران مدرن، تهران: کتاب پارسه.
آبراهامیان، یرواند، ۱۳۸۷، ایران بین دو انقلاب، ترجمه: احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی ولیلایی، تهران: نشر نی.
براون، ادوارد، ۱۳۹۹،  انقلاب مشروطیت ایران، ترجمه: مهری قزویّنی، تهران: کویر.
پرسیتس، مویسی آرونوویچ، ۱۳۹۲، بلشویک‌ها و نهضت جنگل، ترجمه: حمید احمدی، تهران: پردیس دانش.
دویچمن، موریس، ۱۳۹۶، ایران و امپریالیسم روسیه تزاری: نمونه آرمانی هرج و مرج 1914- 1800، ترجمه: روح‌الله اسلامی و ابوالفضل رضایی، تهران: مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
رمضانی، روح الله، ۱۳۹۹، تاریخ سیاست خارجی ایران از صفویه تا پایان پهلوی اول، ۸۷۹ تا ۱۳۲۰ شمسی، ترجمه: روح‌الله اسلامی و زینب پزشکیان، تهران: نی.
رئیس‌طوسی، رضا، ۱۴۰۱، زوال نظام اجتماعی و فروپاشی دولت قاجار بر اساس اسناد آرشیو وزارت خارجه بریتانیا، تهران: نی.
فرمانفرماییان، رکسانه، «سیاست امتیازدهی: تحلیلی از ارتباط مالیه‌ی ایران با نقشه‌های انگلیسی‌ها و مذاکرات قاجارها»، ۱۳۹۸، در جنگ و صلح در ایران دوره قاجار و پیامدهای آن در گذشته و اکنون، ترجمه: حسن افشار، تهران: مرکز.
فولادی، داراب، «بررسی مقایسه‌ای نقش روسیه و انگلستان در دو جنبش اجتماعی معاصر ایران: جنبش تنباکو و جنبش مشروطیت»، فصلنامه تخصصی علوم سیاسی، ۱۳۹۴،۱۱ (۳۰)، صص.۵۲- ۳۵.
کسروی، احمد، ۱۳۸۴، تاریخ مشروطه ایران، تهران: صدای معاصر.    
کمالی، مسعود، ۱۳۸۱، جامعه مدنی، دولت و نوسازی در ایران معاصر، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
متین‌عسگری، افشین، «عصر پهلوی: مدرنیزه شدن ایران در بستر جهانی»، ۱۳۹۸، در تاریخ ایران پژوهش آکسفورد، ویراسته: تورج دریایی، ترجمه: شهربانو صارمی، تهران: ققنوس.
مرشدیزاد، علی، عباس کشاورز شکری و بابک احمدپور ترکمانی، «بسیج و اقدام سیاسی در نهضت تنباکو ۱۲۷۰- ۱۲۶۹»، دانش سیاسی، ۱۳۸۹، ۶ (۲)، صص. ۲۰۶- ۱۷۷. https://doi.org/10.30497/pk.2011.13
معدل، منصور، «گفتمان سیاسی شیعه و بسیج سیاسی طبقاتی در جنبش تنباکو»، ۱۳۹۶، در یک قرن انقلاب در ایران: جنبشهای اجتماعی در ایران، جان فوران، ترجمه: حسن اسدی، تهران: مولی.
مک‌لین، دیوید، ۱۴۰۱، بریتانیا و کشور حائل: فروپاشی امپراتوری ایران، ترجمه: مهرداد رضاییان، تهران: آبی پارسی.
 
لاتین:
Avery, P. Modern Iran: The dialectics of continuity and change.Middle Eastern Studies, 1971, 7(2), 89–107.
Cronin, Stephanie, 2010, Tribal Politics in Iran: Rural Conflict and the New State, 1921-1941, Routledge.
Dailami, Pezhman, The Bolsheviks and the Jangali Revolutionary Movement, 1915-1920, Cahiers du Monde russeetsoviétique, 1990, 31(1), 43-59, https://doi.org/10.3406/cmr.
Deutschmann, Moritz,  “All rulers are brothers”: Russian relations with the Iranian monarchy in the nineteenth century,Iranian Studies, 2022, Cambridge University Press.
Gheorghe, Hellen, The constitutional revolution of 1905 in Tehran: A visible manifestation of the consequences of imperial modernization in Qajar Iran.Asfar Journal, 2015.
Ghods, M. Reza,  1989, Iran in the Twentieth Century: A Political History, Lynne Rienner Publishers.
Goudarzi, Baktash,  2023, Russo-Persian relations and Russian imperialism in Qajar Iran, 1800-1906 (Master’s thesis), University of Victoria.
Khavarinejad, saeid, The image of Imperial Russia as an enemy in the Iranians’ collective memory, Department of World Politics, National Research Tomsk State 2025, University.https://orcid.org/0009-0009-7941-5551
Moazami, Behroz,  “Sovereignty and statehood in early Qajar Rule: An Exercise in Conceptulization”, 2021, 6(1).https://www.irannamag.com
Shakeri, Khosro, 1995, The Soviet Socialist Republic of Iran, 1920–1921: Birth and Death of the First Socialist State in the Muslim World, University of Pittsburgh Press.
Tilly, Charles,  1978, From mobilization to revolution, Addison-Wesley
Court, 3rd January 1645-46, in Saldanha, 1986: I/xxii.

  • تاریخ دریافت 03 تیر 1404
  • تاریخ پذیرش 26 شهریور 1404