منابع و مآخذ
اسناد
آرشیو اسناد وزارت امور خارجه ایران: سند 50- پرونده 29- کارتن 2- سال 1339ق.
------------------------------- سند 1- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 4- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 6- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 13- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 15- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 16- پرونده 7-کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 18- پرونده 7- کارتن 2-1300 سال ش.
------------------------------- سند 22- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 26- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 28و27- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 29و30- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 34- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند39- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 42- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 46- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300ش.
------------------------------- سند 64- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 68- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 85- پرونده 7- 2کارتن- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 92- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 94- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
------------------------------- سند 102- پرونده 7- کارتن 2- سال 1300 ش.
آرشیو ملی بریتانیا (National Archives)
P 4303/1924 (1924), “Arrival in Bombay of George Azrilenko”;
HO 144/11287 (1929), “Nationality and Naturalisation: Azrelinko, George…”;
فارسی
کتابها:
آذری، شهلا، «مهاجرت اتباع شوروی به ایران (1317-1297ش).»، گنجینه اسناد، 1372، ش 9، صص 19-2.
آذری شهرضایی، رضا، «مهاجرت ارامنه داشناکسیون به ایران و تأثیر آن بر روابط ایران و شوروی»، تاریخ روابط خارجی، 1383، ش18، صص 54-43.
اسکلیروف، لئو، «علتهای شکست کوشش شوروی در صدور انقلاب بلشویکی به گیلان»، ترجمه: حامد مزرجی، تاریخ روابط خارجی، 1380، ش 7 و 8، صص 183-173.
ایران (1300)، «آغاز بیمهری»، س 5، ش969، 8 سنبله/ 31 اوت 1921، ص1.
بیات، کاوه (1388)، توفان بر فراز قفقاز: نگاهی به مناسبات منطقهای ایران و جمهوریهای آذربایجان، ارمنستان و گرجستان در دورۀ نخست استقلال 1917-1921، تهران: وزارت امور خارجه.
بیات، کاوه، «مهاجرین شوروی، نخستین تجربه پناهندگی در ایران»، گفتگو، 1375، ش 11، صص 23-7.
پرسیتس، مویسی، (1392)، بلشویکها و نهضت جنگل، ترجمه: حمید احمدی، تهران: پردیس دانش.
پورمحمدی املشی، نصرالله، سعیده رحمانی و معصومه خازنی، «بررسی سیاست دولت پهلوی اول نسبت به بازگشت مهاجران ایرانی از شوروی»، تاریخنامه ایران بعد از اسلام، 1402، س 14، ش36، صص 82-53.
جوانشیر، شامیل (1392)، من از چنگال استالین فرار کردم: گوشههایی از سرگذشت پناهندگان قفقاز در ایران 1323ـ1300شمسی، تهران: پردیس دانش.
زامویسکی، آدام (1390)، ورشو 1920: تلاش نافرجام لنین برای چیرگی بر اروپا، ترجمه: کاوه بیات، تهران: ماهی.
سادات، محمود، مرتضی نورائی و حسین میرجعفری، «بررسی تبعید مهاجرین از شوروی به ایران 1305-1320ش.»، گنجینة اسناد، 1392، س 23، ش 90، صص 41-22.
شاکری، خسرو، (1386)، میلاد زخم: جنبش جنگل و جمهوری شوروی سوسیالیستی ایران، ترجمه: شهریار خواجیان، تهران: اختران.
طاهراحمدی، محمود (1384)، روابط ایران و شوروی در دوره رضا شاه، تهران: وزارت امور خارجه.
فراهانی، حسن (1385)، روزشمار تاریخ معاصر ایران، جلد 1، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
کاظمی، باقر (1390)، یادداشتهایی از زندگانی باقر کاظمی، جلد 2 (از شهریور 1299 تا آخر اسفند 1307 شمسی)، بهکوشش: داوود کاظمی و منصوره اتحادیه، تهران: نشر تاریخ ایران.
کاظمبیکی، محمدعلی (1398)، روابط اقتصادی ایران و روسیه از آغاز تا سقوط قاجاریه، تهران: وزارت امور خارجه.
کالیراد، علی، «مهاجران قفقازی در ایران: مطالعه موردی پناهندگان جمهوری آذربایجان (دهههای 1920ـ1940م./ 1300ـ1320ش.)»، تاریخنامه ایران بعد از اسلام، 1402، س14 ، ش 36، صص 186-161.
گیتس، و. «روسیه شوروی و انقلاب گیلان»، ترجمه: حامد مزرجی، تاریخ روابط خارجی 1381، ش 12، صص 120-91.
مالجو، محمد، 1403، ادیسه راست: تاریخ خرد دربهدری از ۱۳۰۴ تا ۱۳۳۸ خورشیدی، تهران: چرخ.
متی، رودی و یلنا آندرییوا، (1399)، روسها در ایران: دیپلماسی و قدرت در ایران، از آغاز دوره قاجار تا پایان جنگ جهانی دوم، ترجمه: محمد آقاجری. تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب پارسه.
مجد، محمدقلی (1389)، از قاجار به پهلوی 1298-1309 (بر اساس اسناد وزارت خارجه آمریکا)، ترجمه: رضا مرزانی و مصطفی امیری، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
ملکزاده، الهام، «مهاجرتهای دوسویه ایرانیها و قفقازیها در دوره معاصر (از 1285 تا 1320ه. ش.)»، آرشیو ملی، 1396، س 3، ش 1، صص 99-90.
نورائی، مرتضی و النا آندریوا، «مهاجران روس و اسکان آنها در ایران اوایل قرن بیستم: مرحله دیگری از استعمار»، پژوهشهای تاریخی 1388، س 1، ش 4: صص 36-21.
غیرفارسی:
Administration Report for the Year 1931, Madras, Department of Fisheries;
Iran Political Diaries, 1881-1965, eds. R. M. Burrell and R. L. Jarman, vol. 6 (1921-1923), Archive Editions, 1997;
James, Marcus, 2020, “Mechanics Fleeing Communism: Russian Refugees in Iran and their Resettlement in Australia, 1930-1955”, восточные Ветви Россисйской Диаспоры, Том 2. Сквозь века и страны (Коллективная монография), Редактор-составитель: Панарина Дарья Сергеевна, Институт востоковедения РАН. Москва, pp. 189-217.
Obolensky-Ossinsky, V. V. (1931). “Emigration from and Immigration into Russia”, International Migrations, Volume II: Interpretations, edited by Walter F. Willcox, National Bureau of Economic Research, pp. 521-580; available at: http://www.nber.org/chapters/c5118
Raeff, Marc (1990). Russia Abroad: A Cultural History of the Russian Emigration, New York & Oxford: Oxford University Press;
Report of Expert Cattle Committee, 1940, Bombay, Revenue Department. Expert Cattle Committee;
Richard, Yann (2014), Regards français sur le coup d'Etat de 1921 en Perse. Journaux personnels de Georges Ducrocq et Hélène Hoppenot, Brill;
Surkov M. Yu., “Refugee Problem at Soviet-Iranian Border during Industrialization”. Екатеринбург : [Издательво Уральского университета], Вып. 15: Ближний Восток на перекрестке путей и судеб: к юбилею академика РАН В. В. Наумкина, к 25-летию кафедры востоковедения УрФУ. С. 126-135; Сурков М.Ю., 2025, “Эмиграция из СССР в Иран в начале 1930-х гг.: причины и социальный состав”, История и современное мировоззрение. Т. 7., No. 1., 2025, C. 135-141.
Times (1921), “Russian set-back in Persia”, 6 september.
Volkov, Denis & Touraj Atabaki, “Flying Away From the Bolshevik Winter: Soviet Refugees across the Southern Borders (1917–30)”. Journal of Refugee Studies, 34 (1), 2020, pp. 1-23.
“Записка В.М. Молотову на письме Г.В. Чичерина. 21-23 июля 1921 г.”, Известия ЦК КПСС, 1990. № 4. С. 180.
Норик Б.В., 2025, “Миграц
ия из СССР в Иран в 30-е годы ХХ века”, Восточный архив, No. 1 (51), 2025, C4. 83-92.
Норик Б.В. “Беженцы из СССР в Иран в 1930-е гг. Часть 2”, Восточный архив, No. 2 (52), 2025, C. 62-67.
