فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

دیپلماسی مکاتبه ای و تأثیر آن بر مناسبات خارجی مطالعه موردی : شاه عباس اول (1038ـ 996 ه.ق)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند، بیرجند- ایران.
10.22034/hfr.2026.573770.1580
چکیده
یکی از مباحث مهم در مطالعات تاریخ سیاسی ایران، بررسی مکاتبات رجال سیاسی، دیپلمات‌ها و سفرای ایرانی است. در ادوار مختلف تاریخ ایران نمونه‌های متعددی از این مکاتبات با انگیزه‌های مختلف در حوزه‌ مناسبات سیاسی، فرهنگی و تجاری با دول خارجی به رشته تحریر در آمده است . بررسی و تحلیل محتوایی اینگونه مکاتبات، افزون بر نشان دادن منش و بینش سیاسی دولتمردان ایران، خط‌مشی و راهبردهای روابط خارجی دوره مورد مطالعه را نیز آشکار می‌سازد. با توجه به اهمیت مکاتبات سیاسی و جایگاه آن در مطالعات روابط خارجی، مقاله پیشِ رو به بررسی و تحلیل دیپلماسی مکاتبه‌ای شاه عباس اول اختصاص دارد. این پژوهش بنیادین که به روش توصیفی- تحلیلی تدوین شده است، می‌کوشد تا ضمن تحلیل سبک نوشتاری و منطق گفتاری شاه عباس اول در مکاتبات سیاسی، نحوه عاملیت او را در روابط خارجی دوره صفویه نیز مورد واکاوی قرار دهد. یافته‌های حاصل از پژوهش حاضر نشان می‌دهد که شاه عباس اول در دیپلماسی مکاتبه‌ای خود در قبال امرای مسلمان و دولتمردان اروپایی مواضع متفاوتی اتخاذ کرده است. این وجوه تمایز را می‌توان از لحن مقتدرانه مبتنی بر تمایز ایدئولوژیک شاه در برابر امرای مسلمان و همچنین مواضع تسامح‌جویانه و مبتنی بر مدارای او را در قبال اروپائیان مشاهده کرد.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Correspondence Diplomacy and Its Impact on Foreign Relations Case Study: Shah Abbas I (996-1038 AH./1588-1629 AD.)

نویسنده English

Zahra Alizade Birjandi
Associate Professor, History Department, .University of Birjand, Birjand- Iran
چکیده English

One of the important topics in the studies of Iranian political history is the study of the correspondence of Iranian politicians, diplomats, and ambassadors. In different periods of Iranian history, numerous examples of this correspondence have been written with different motives in the field of political, cultural, and commercial relations with foreign governments. In addition to showing the character and political vision of Iranian politicians, the study and content analysis of such correspondence also reveals the policy and strategies of foreign relations of the period under study. Considering the importance of political correspondence and its place in the studies of foreign relations, the following article focused on the study and analysis of the correspondence diplomacy of Shah Abbas I. This fundamental research, which has been developed using a descriptive-analytical method, attempts to analyze the writing style and speech logic of Shah Abbas I in his political correspondence, as well as to examine his function in foreign relations during the Safavid period. The findings of this research show that Shah Abbas I adopted different positions in his correspondence diplomacy towards Muslim Emirs and European politicians, and these differences is obvious the authoritative tone based on the Shah's ideological distinction towards Muslim Emirs and his moderateness and tolerant positions towards Europeans.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Safavid
Shah Abbas I
Correspondence Diplomacy
Foreign Relations
منابع و مآخذ
فارسی:
آقاجری، سید هاشم (1389)، مقدمه‌ای بر مناسبات دین و دولت در ایران عصر صفوی، تهران: طرح نو.
بابایی و همکاران (1390 )، غلامان خاصه  نخبگان نوخاسته دوران صفوی ، ترجمه: محسن افشار، تهران : نشر مرکز .
پارسادوست، منوچهر (1388)، شاه عباس اول: پادشاهی با درس‌هایی که باید فرا گرفت، ج 1، تهران: شرکت سهامی انتشار .
ثابتیان، ذ (1343)، اسناد و نامه‌های تاریخی دوره صفویه، تهران: به سرمایه کتابخانه ابن‌سینا.
جعفری، فاطمه (1396)، "بررسی تحلیلی دیپلماسی مکاتبه‌ای رجال سیاسی عهد قاجار" ، پایان‌نامه کارشناسی ارشد رشته تاریخ گرایش ایران اسلامی، دانشگاه بیرجند، استاد راهنما: زهرا علیزاده بیرجندی.
حائری، عبدالهادی (1380)، نخستین رویارویی اندیشه‌گران ایران با دو رویه تمدن بورژوازی غرب، چاپ چهارم، تهران: امیرکبیر.
خالندی، انور (1397)، "بررسی الگوهای روابط خارجی عصر صفوی" در : مجموعه مقالات نخستین کنفرانس تاریخ روابط خارجی ایران، ج 1، تهران: وزارت امور خارجه.
ستوده، منوچهر (به‌کوشش)، (1383)، اسناد پادریان کرملی بازمانده از عصر شاه عباس صفوی، با همکاری: ایرج افشار، تهران: میراث مکتوب.
شرلی، آنتونی، (1357)، سفرنامه برادران شرلی در زمان شاه عباس کبیر، جلد 2،  ترجمه: آوانس . تهران: انتشارات کتابخانه منوچهری،
علیزاده بیرجندی، زهرا و فاطمه جعفری (1397)، " بررسی تحلیلی دیپلماسی مکاتبهای امیرکبیر، دومین کنفرانس تاریخ روابط خارجی ایران در تهران: وزارت امور خارجه.
فلور، ویلم (1356)، اولین سفرای ایران و هلند شرح سفر موسی بیک سفیر شاه عباس به هلند و سفرنامه یان اسمیت سفیر هلند در ایران، به‌کوشش: داریوش مجلسی و حسین ابوترابیان، تهران: طهوری.
فوران، جان (1383)، مقاومت شکننده: تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال 1500 میلادی مطابق با 879 شمسی تا انقلاب، ترجمه: احمد تدین، تهران : خدمات فرهنگی رسا.
هوشنگ‌مهدوی، عبدالرضا (1384)، تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ دوم جهانی، تهران: امیرکبیر.
نوایی، عبدالحسین (1366)، شاه عباس، مجموعه اسناد و مکاتبات تاریخی همراه با یادداشت‌های تفضیلی، جلد 1و 3، تهران: زرین.
------------ (1377)، ایران و جهان از مغول تا قاجاریه، جلد 1، تهران: مؤسسه نشر هما.
هدایتی، گلنار، "زمینههای گسترش تجارت ابریشم در خلیج فارس با تکیه بر توسعه روابط تجاری با اروپائیان در عصر شاه عباس اول فصلنامه تخصصی مطالعات خلیج فارس، پائیز 1397،  س 4،  ش 2 (پیاپی 14)، صص 48-36.

  • تاریخ دریافت 03 دی 1404
  • تاریخ پذیرش 14 بهمن 1404