وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 25 99 2024 08 22 Diplomatic Etiquette and Protocol in ancient Iran (from Achaemenid to Sassanid era) آداب و تشریفات دیپلماتیک در ایران دوران باستان (از هخامنشی تا پایان دوره‌ی ساسانی) 3 26 218455 10.22034/hfr.2024.218455 FA کوثر حبیبی دانشجوی دکترای ایران شناسی دانشگاه شهید بهشتی (بنیاد ایران شناسی)، تهران- ایران 0009-0006-0799-6316 سید محمد کاظم سجادپور استاد دانشکده روابط بین الملل وزارت امور خارجه، تهران- ایران Journal Article 2024 11 30 In the current research, the basis of the work is based on archaeological evidence related to diplomatic etiquette and protocol (inscriptions) and other sources (written or oral literature) available from Achaemenid to Sassanid era. Based on this, a collection of diplomatic rituals was compiled, and based on these sources it was determined that at least some diplomatic rituals existed in the ceremonial customs of Iranian courts from the beginning and continued, including the custom of covering the face of the ruler/king from his guests and subordinates and the tradition of receiving or giving offerings and gifts. But some other customs have gradually emerged or undergone transformations for greater efficiency, including the custom of welcoming and accompanying delegations from the border to the royal residence. The combination of these customs and traditions from the beginning to the end of the period in question and their consistency and dynamism have formed the diplomatic ceremonies of ancient Iran. از موضوعات بسیار مهم در دانش ایران شناسی که منجر به شناخت بیشتر ابعاد گوناگون اجتماعی، اقتصادی، سیاسی و فرهنگی ایران در دوره های مختلف تاریخی می شود، بررسی دیپلماسی ایرانی است که متأسفانه دیده‌ایم که در گذشته ایرانشناسان کمتر بدان پرداخته‌اند. حال آن‌که جوامع گوناگون همواره برای حفظ و تحکیم منافع خود ناگزیر از برقراری ارتباط با همسایگان دور و نزدیک خود بوده اند و این روابط بر تمامی عناصر اجتماعی، فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و علمی طرفین تأثیر داشته است. در تمدن‌های اولیه مانند ایران، هند، چین و مصر، حتی پیش از شکوفایی فرهنگ یونانی، دیپلماسی از نوع مأموریت موقت رواج داشته است. و رابطه ایران و دولت‌شهرهای یونان در دوران هخامنشی، و ایران و امپراتوری روم هم در دوران اشکانیان و هم ساسانیان، به عنوان دو ابر قدرت جهان باستان، مشهور است. در نتیجه، این امپراتوری ها نیاز به ایجاد و بازنگری یک سیستم دیپلماتیک کارآمد برای رسیدن به بهترین نتایج داشتند. در پژوهش حاضر مبنای کار بر شواهد باستان‌شناسی مرتبط با آداب و تشریفات دیپلماتیک (کتیبه‌ها) و سایر منابع (مکتوب یا شفاهی) قرار گرفت. بر این اساس مجموعه‌ای از آداب تشریفاتی دیپلماتیک در طی بازه‌ی مورد بررسی (هخامنشی تا پایان دوره ساسانی) گردآوری و بر اساس منابع فعلا در دسترس، مشخص شد که حداقل برخی از آداب دیپلماتیک از آغاز در رسوم تشریفاتی دربارهای ایرانی وجود داشته‌ و باقی هم مانده‌اند، منجمله رسم پوشانیدن چهره‌ی فرمانروا/پادشاه از مهمانان و زیردستان خود و سنت دریافت یا دادن پیشکشی و هدایا. اما برخی دیگر از این آداب به‌تدریج یا پدید آمده و یا دچار درگرگونی‌هایی برای بازده‌ی بیشتر شده‌اند، منجمله رسم استقبال و همراهی هیات‌های نمایندگی از سر مرز تا اقامتگاه شاهی. مجموعه‌ی این آداب و رسوم از ابتدا تا انتهای دوره‌ی مورد نظر و پایایی و پویایی آن‌ها، تشریفات دیپلماتیک ایران دوران باستان را شکل می‌داده‌اند. https://www.hfrjournal.ir/article_218455_d2b0a8a9f0512c32ddcd7d32e743ddc6.pdf