وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 26 102 2025 05 22 The Mongol Invasion of the North Caucasus Based on Iranian-Islamic Sources ایلغار مغول در قفقاز شمالی؛ بر پایه منابع ایرانی - اسلامی 3 24 232484 10.22034/hfr.2025.232484 FA سیدمهدی حسینی تقی‌آباد عضو هیأت علمی گروه مطالعات منطقه‌ای دانشکده حقوق و علوم سیاسی دانشگاه تهران، تهران- ایران 0009-0006-5399-0716 Journal Article 2025 03 10 The Mongol invasion of the North Caucasus marked the beginning of significant and far-reaching changes in the region. This paper, employing a descriptive-analytical approach and relying on Iranian-Islamic sources, examines the methodology of the Mongol invasion of the historical Caucasus (which largely corresponds to the present-day North Caucasus). The main themes of this article include the number of military campaigns, invasion routes, identification of regional ethnic groups and toponyms, the objectives and actions of the Mongols, and the consequences of this Mongol "ilghar" (onslaught). The research findings indicate that these invasions were a decisive turning point in the demographic history of the region, primarily stemming from the extensive massacres carried out by the Mongols. In their first invasion, the Mongols opened the key south-to-north route by passing through Darband, and in the second invasion, they consolidated their control over the east-to-west route across the northern plains. Dominance over these two routes was of vital importance for achieving the political, military, and commercial objectives of the Mongols. In the subsequent decades, these same routes and territories became the main focal point of conflict between the Golden Horde and the Ilkhanate ; a conflict that continued into the Timurid period and Timur's wars with Tokhtamysh, the Khan of the Golden Horde. یورش‌های مغولان به قفقاز شمالی تغییرات مهم و دامنه‌داری را در این منطقه سبب شد. در این نوشتار کوشش می‌شود تا با تکیه بر منابع ایرانی- اسلامی و با رویکردی توصیفی و تحلیلی مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای، چگونگی تهاجم‌ مغولان به قفقاز تاریخی-کمابیش منطبق با قفقاز شمالی کنونی-بررسی شود. دفعات لشکرکشی مغولان به این منطقه، مسیرهای حرکت آنها، جای‌نام‌ها و اقوام منطقه، اقدامات و اهداف مغولان و نیز پیامدهای ایلغار مغول در این پهنه، برجسته‌ترین موضوعات در این مقاله است. نتایج این پژوهش بازتاب یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در تغییرات دموگرافی منطقه در پی کشتارهای وسیع مغولان و پیامدهای آن است و در ضمن نشان می‌دهد که مغولان در یورش اول موفق به گشودن معبر جنوب-‌ شمال از طریق گذر از دربند شدند و در تهاجم دوم، استیلای خود را بر مسیر شرق به غرب در دشت‌های شمالی تثبیت کردند. مسیرهایی که تسلط بر آنها برای تحقق اهداف سیاسی، نظامی و تجاری مغولان اهمیت بسیار داشت و کانون کشمکش‌های اردوی زرین و ایلخانان در دهه‌های بعدی تسلط بر همین مسیرها و سرزمین‌ها بود؛ منازعاتی که تا دوره تیمور و جنگ‌های دامنه‌دار وی با توقتمش، خان اردوی زرین ادامه یافت.

https://www.hfrjournal.ir/article_232484_0b83be1529fb9bab4f2d338dc290f86f.pdf