وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 105 2026 01 21 Analysis of Trading Fabric in the Persian Gulf Commercial Sphere (17th and 18th Century AD.) واکاوی داد و ستد پارچه‌های هندی در سپهر تجاری خلیج‌ فارس طی سده‌های یازدهم و دوازدهم هجری قمری 51 76 239744 10.22034/hfr.2026.573824.1579 FA صفورا برومند دانشیار پژوهشکده تاریخ ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران- ایران 0000-0003-2795-830X Journal Article 2026 01 06 Fabric is amongst the most important Indian crafts and exports. During the 11^th and 12^th century AH./17^th and 18^th century AD., considerable amounts of Indian fabrics such as Cotton, Chintz and Silk hand-woven were traded in the Persian Gulf. Hormuz, Bandar Abbas, Bandar Jask, Bandar Kong, Bushehr, Basra, Muscat, were the entrance for supplying, selling and sending Indian fabrics to Iran, Ottoman Empire, Arabia, East African coast and Europe. Iranian silk and brocade fabrics also had prosperous markets in India. Despite the importance of these exchanges in the Persian Gulf, no specific research has been done about this issue and the role of the Persian Gulf ports in aforementioned era. Focusing on a historical-analytical approach, this article studies the history of Indian fabrics trade in the Persian Gulf during the 11^th and 12^th century AH., and tests the hypothesis of “Intra Industry Trade (IIT)” of fabrics in the commercial sphere of the Persian Gulf. The findings of this research speaks of dynamism in Indian fabric markets in the Persian Gulf due to its quality, variety, good price and commercial exchange with Iranian silk fabrics. Available evidence represents the benefits of Indian, Iranian and Armenian merchants from the dynamism of Indian fabric trade in the Persian Gulf. <strong><span dir="RTL" lang="AR-SA">پارچه‌ از جمله مهّم</span>‌<span dir="RTL" lang="AR-SA">ترین صنایع دستی و کالای صادراتی هند به</span>‌<span dir="RTL" lang="AR-SA">شمار می‌رود و</span><span dir="RTL" lang="FA"> در سده</span>‌<span dir="RTL" lang="FA">های یازدهم و دوازدهم قمری/ هفدهم و هجدهم میلادی، حجم درخور</span> <span dir="RTL" lang="AR-SA">توجهی از انواع پارچه‌های هندی شامل دست‌بافت‌های </span><span dir="RTL" lang="FA">پنبه‌ای</span><span dir="RTL" lang="AR-SA">، چیت و ابریشمی در بندرهای خلیج ‌فارس داد و ستد می‌شد. بندر عباس، </span><span dir="RTL" lang="FA">بندر جاسک، </span><span dir="RTL" lang="AR-SA">بندر کنگ، بوشهر، بصره و مسقط مدخلی برای عرضه، فروش و ارسال پارچه‌های هندی به بازارهای ایران، عثمانی، شبه</span>‌<span dir="RTL" lang="AR-SA">جزیره عربی، سواحل شرقی آفریقا و اروپا بودند. پارچه‌های ابریشمی و زربفت ایرانی نیز بازار پررونقی در هند داشتند.</span></strong> <strong><span dir="RTL" lang="FA">به</span>‌<span dir="RTL" lang="FA">رغم اهمیت داد و ستد پارچه‌های هندی در خلیج ‌فارس، در خصوص چگونگی این تجارت و نقش بندرهای این محدوده در دوران مورد بحث، پژوهش مستقلی صورت نگرفته است. مقاله حاضر با تکیه بر مستندات موجود به</span>‌<span dir="RTL" lang="FA">ویژه گزارش‌ شرکت</span>‌<span dir="RTL" lang="FA">های هند شرقی بریتانیا و هلند، ضمن بازخوانی پیشینه‌ این تجارت در خلیج ‌فارسِ طی سده‌های یازدهم و دوازدهم هجری قمری به </span>‌<span dir="RTL" lang="FA">عنوان نمونه‌ای از «تجارت درون صنعت» با رویکردی تاریخی- تحلیلی به بررسی چرایی رونق و رکود بازارهای آن می‌پردازد. حاصل این پژوهش از پویایی بازار پارچه</span>‌<span dir="RTL" lang="FA">های هندی در خلیج‌ فارس به علت کیفیت، تنوع و قیمت مناسب حکایت می‌کند. همچنین شواهد موجود، بیانگر بهره</span>‌<span dir="RTL" lang="FA">مندی بازرگانان هندی، ایرانی و ارمنی از پویایی تجارت پارچه‌های هندی در خلیج ‌فارس است.</span></strong> https://www.hfrjournal.ir/article_239744_34620558174f6d080ba9ba1c7320e80b.pdf