وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 106 2026 05 22 The Northeastern Scythians of the Achaemenid Empire in the Account of Ammianus Marcellinus سکاهای شمال خاوری قلمرو هخامنشی در گزارش آمیانوس مارکلینوس 22 3 252324 10.22034/hfr.2026.572617.1574 FA امین بابادی دانش‌آموخته دکتری تاریخ ایران باستان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران- ایران 0009-0006-2718-7444 Journal Article 2026 02 17 Limited data are available concerning the eastern territories of the great kingdoms of ancient Iran, particularly the pre-Sasanian kingdoms. Accordingly, scholars have consistently faced greater difficulties in identifying the eastern extent of these kingdoms. An account by Ammianus Marcellinus from the fourth century CE is extant, which describes the territory of the contemporary Persian kingdom the Sasanian Empire. However, the lack of correspondence between his account and independent evidence, along with certain deficiencies within it, has led scholars to refrain from drawing upon the details he provides. Nevertheless, this unique account can make a significant contribution to reconstructing the Achaemenid territory in the northeast. The central question of the present study is: what data does Ammianus's account of the Central Asian Scythians provide regarding the Achaemenid territory in these regions? The findings, derived through the method of textual content analysis, will demonstrate that Ammianus's account of the northeastern lands of the Persian kingdom should in fact be attributed to the Achaemenid territory, and that both lands (Saka and Scythia beyond the Amu Darya mountains) are in this account representative of the northeastern territories of the Achaemenid Empire, which have been presented as territories of the Sasanian realm owing to their derivation from disparate sources. Ammianus regards the extent of the Persian kingdom's northeastern territory as reaching the land of the Arimaspians/ Pazyryk, and one may discern similarities between the details of his account and certain sources from the Achaemenid period, which contribute to a better understanding of the Achaemenid territory in Scythia. The method of data collection in this research is library-based داده‌های اندکی در باره بخش‌های خاوری قلمرو پادشاهی‌های بزرگ ایران باستان و به ویژه پادشاهی‌های پیشاساسانی در دست است و بر همین اساس، پژوهشگران همواره در شناخت قلمرو این پادشاهی‌ها در سوی خاوری با مشکلات بیشتری مواجه هستند. گزارشی از آمیانوس مارکلینوس از سده چهارم میلادی در دست است که به وصف قلمرو پادشاهی پارس معاصر خود؛ شاهنشاهی ساسانی می‌پردازد. اما عدم تطبیق گزارش او با داده‌های مستقل و برخی نارسایی‌ها در این گزارش موجب خودداری پژوهشگران در تلاش برای بهره‌وری از جزئیات مورد ارائه توسط او شده است. با این حال، این گزارشِ منحصر به فرد می‌تواند سهمی مهم در بازسازی قلمرو هخامنشی در شمال خاوری داشته باشد. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که گزارش آمیانوس از سکاهای آسیای مرکزی چه داده‌هایی در باره قلمرو هخامنشی در این حدود ارائه می‌دهند؟ یافته‌ها که از روش تحلیل محتوای متون به دست می‌آیند، نشان خواهند داد که گزارش آمیانوس از سرزمین‌های شمال خاوری پادشاهی پارسی را باید مربوط به قلمرو هخامنشی دانست و دو سرزمین سکا و اسکوثیه فراسوی کوهستان امودس در این گزارش هر دو معرف سرزمین‌های شمال خاوری قلمرو هخامنشی هستند که به دلیل برگرفته شدن از منابع متفاوت به عنوان سرزمین‌های قلمرو ساسانی معرفی شده‌اند. آمیانوس گستره قلمرو پادشاهی پارس در شمال خاوری را تا سرزمین آریماسپیان/ پازیریک می‌داند و می‌توان میان جزئیات گزارش او با برخی منابع دوره هخامنشی تشابهاتی یافت که به شناخت بهتر قلمرو هخامنشیان در سرزمین‌های سکایی یاری می‌رساند. شیوه گردآوری داده‌ها در این پژوهش کتابخانه‌ای است

https://www.hfrjournal.ir/article_252324_315c7fe29030646ae4cc34174a8a574b.pdf