وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 106 2026 05 22 The Impact of Mughal India's Relations and Conduct on the Weakening and Fall of the Safavid State تأثیر روابط و عملکرد گورکانیان هند در تضعیف و سقوط دولت صفویه 82 61 252326 10.22034/hfr.2026.580368.1589 FA کورش صالحی عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان- ایران 0000-0002-9725-8045 Journal Article 2026 04 21 The fall of the Safavid state in 1135 AH / 1722 CE has long been a matter of enduring concern among scholars of Iranian history. It is evident that, although the relations and conduct of the Mughal Empire of India did not play a determinative role in the final decline of this dynasty, they nevertheless intensified the process of its weakening through four mechanisms: strategic rivalry over Kandahar, pressure on trade routes, the disruption of regional power equations, and the aggravation of internal Safavid crises. Simultaneously, with the flourishing of overland alternative trade routes across the Mughal realm and the redirection of the historic Silk Road toward southern ports, the revenues of the Safavid state experienced a marked decline. The extensive presence of Indian merchants (Banyans) in Iran, together with their usurious activities and the outflow of cash and coin from the country, further aggravated the Safavid financial crisis. With the mutual weakening of the two powers (the Mughal Empire and the Safavids) in the second half of the tenth century AH / seventeenth century CE, a power vacuum emerged in the east of the Iranian Plateau, which paved the way for the Hotaki invasion and ultimately the fall of Isfahan. The present study, grounded in library-based research and guided by the question of how the relations and conduct of the Mughal state of India affected the gradual weakening and fall of the Safavid state, is composed with a descriptive-analytical approach. It demonstrates that the relationship between Iran and Mughal India during the Safavid era constituted a dialectic of rivalry and interdependence, which—ultimately, by accelerating the decline of both powers—opened the way for the rise of the Afsharids and the consolidation of British colonial dominion over the Indian subcontinent <strong><span dir="RTL" lang="AR-SA">سقوط دولت صفویه در سال 1135ق./ 1722م. یکی از دغدغه‌های دیرپای محققان تاریخ‌ ایران بوده است. آشکار است که روابط و عملکرد گورکانیان هند، هر چند در انحطاط نهایی این سلسله نقشی تعیین‌کننده نداشت، اما از رهگذر چهار سازوکارِ رقابت استراتژیک بر سر قندهار، فشار بر مسیرهای تجاری، برهم‌ریزی معادلات قدرت منطقه‌ای و تشدید بحران‌های داخلی صفویه فرایند تضعیف آن را تشدید کرد. هم‌زمان، با رونق‌گیری مسیرهای تجاری جایگزین خشکی در قلمرو گورکانی و هدایت مسیر تاریخی جاده ابریشم به سوی بنادر جنوبی، درآمدهای دولت صفوی با کاهش چشمگیری روبرو شد. حضور گسترده بازرگانان هندی (بانیان) در ایران و فعالیت‌های رباخواری و خروج نقدینه و سکه از کشور، بحران مالی صفویان را تشدید کرد. با تضعیف متقابل دو قدرت (گورکانیان هند و صفویه) در نیمه دوم سده دهم هجری قمری/ هفدهم میلادی، خلاء قدرت در شرق فلات ایران شکل گرفت که زمینه را برای تهاجم هوتکیان و سرانجام سقوط اصفهان فراهم آورد. این تحقیق بر پایه روش تحقیق کتابخانه‌ای و این پرسش که روابط و عملکرد دولت گورکانی هند چگونه بر تضعیف تدریجی و سقوط دولت صفویه تأثیر گذاشت؟ تدوین یافته و با رویکردی توصیفی- تحلیلی نشان می‌دهد رابطه ایران و هندِ عصر صفوی و گورکانی پیوندی دیالکتیک از رقابت و وابستگی بوده و در نهایت با سرعت‌بخشی به انحطاط هر دو، راه را برای قدرت‌یابی افشاریان و تسلط استعمار بریتانیا بر هندوستان گشوده است</span></strong> https://www.hfrjournal.ir/article_252326_6ec08192010d43ce0d16c80ffe05276d.pdf