وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 106 2026 05 22 The Strategic Position of Astrakhan in the Commercial Relations between Iran and Russia during the Safavid Era جایگاه راهبردی آستراخان در مناسبات تجاری ایران و روسیه عصر صفوی 60 41 252329 10.22034/hfr.2026.581889.1592 FA حسین علی نژاد دانشجوی دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز- ایران 0009-0000-0933-8276 آیسان نصیری غازانی دانش‌آموخته دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام ، گروه تاریخ دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز-ایران 0000-0001-7516-6134 Journal Article 2026 04 27 Astrakhan (Astarakhan / Hashtar Khan / Haji Tarkhan), as a vital gateway at the mouth of the Volga River and along the shores of the Caspian Sea, played a pivotal role in the transformation of commercial and political relations between Iran and Russia during the Safavid period. Adopting a descriptive-analytical approach and drawing upon library-based sources, the present study examines the strategic position of this city within the Caspian commercial network and its role in reshaping the north–south trade routes. The findings indicate that the Russian conquest of Astrakhan in 1556 CE and the opening of the Volga–Caspian route reduced the Safavids' dependence on the passageways under Ottoman control and strengthened the commercial axis between Iran, Russia, and Europe. By becoming a permanent base for Iranian merchants, hosting the construction of dedicated caravanserais, and benefiting from the diplomatic support of both states, the city was transformed into the principal hub for the exchange of silk, valuable textiles, and other commodities. The results of the present research demonstrate that Astrakhan was not only the driving force behind economic development and the deepening of Iran–Russia relations, but also evolved into a successful model of a multicultural and commercial city in the Caspian region <strong><span dir="RTL" lang="FA">آستراخان (آستاراخان/ هشترخان/ حاجی‌ترخان) به ‌عنوان دروازه‌ای حیاتی در مصب رود ولگا و سواحل دریای خزر، نقشی کلیدی در تحول مناسبات تجاری و سیاسی ایران و روسیه در دوره صفوی ایفاء کرد. این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، جایگاه راهبردی این شهر را در شبکه تجاری منطقه خزر و نقش آن در تغییر مسیرهای تجاری شمال- جنوب مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تصرف آستراخان توسط روسیه در سال ۱۵۵۶م. و گشایش مسیر ولگا- خزر زمینه‌ساز کاهش وابستگی صفویان به گذرگاه‌های تحت سلطه عثمانی و تقویت محور تجاری ایران با روسیه و اروپا شد. این شهر با تبدیل شدن به پایگاه دائمی بازرگانان ایرانی، احداث کاروانسراهای اختصاصی و بهره‌مندی از حمایت‌های دیپلماتیک دو دولت به کانون اصلی مبادله ابریشم، پارچه‌های گرانبها و دیگر کالاها مبدل گردید. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد که آستراخان نه‌تنها موتور محرک توسعه اقتصادی و تعمیق روابط ایران و روسیه بود، بلکه به الگویی موفق از یک شهر چندفرهنگی و تجاری در منطقه خزر تبدیل شد</span></strong> https://www.hfrjournal.ir/article_252329_c07597c609e233d47fa8cef53c0ff45b.pdf