وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 20 80 2019 09 23 واکاوی رویکرد منابع عصر صفوی در روابط خارجی 1 24 113806 FA حمید حاجیان پور عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز 0000-0003-0985-5067 رضا دریکوندی دانشجوی دکتری تاریخ ایران دوره اسلامی دانشگاه شیراز Journal Article 2020 09 08 هدف از انجام این پژوهش، بیان جزئیات روابط خارجی و پرداختن به رفت‌وآمدهای هیئتهای سیاسی نیست، بلکه این نوشتار درصدد آن است تا با مطالعه برخی از مهمترین منابع عصر صفوی، مؤلفههای کلی حاکم بر نگرش مورخان این دوره درباره روابط خارجی را تبیین نماید. منابع این عصر، ضمن پرداختن به مناسبات خارجی صفویان، به ارائه دیدگاههای خود در این زمینه نیز پرداخته و درباره مؤلفههایی همچون ماهیت سفارت و روابط خارجی، پناهندگی سیاسی و نقش مذهب در روابط خارجی اظهارنظر نمودهاند. اگرچه این دیدگاهها طیف متنوعی را شامل میشود، با این حال از طریق آن میتوان به نگرش منابع این عصر در مورد روابط خارجی پی برد. اهمیت یافتن روابط خارجی در دوره صفوی و وقوف بر نگرش منابع این عصر بر آن، اهمیت و ضرورت انجام پژوهش حاضر را دوچندان میکند. تحقیق پیشِرو به شیوه توصیفی- تحلیلی مبتنی بر متون کتابخانهای انجام گرفته و دستاوردهای آن بیانگر این واقعیت است که هرچند منابع عصر صفوی درک درستی از اصول سفارت و دیپلماسی داشتهاند، اما در فهم مؤلفههای کلی حاکم بر روابط خارجی عاجز ماندهاند. موضعگیری آنها در رابطه با طرفهای خارجی حکومت صفوی نیز متفاوت بوده است. این تفاوت را میتوان در نوع نگاهشان به مسائلی همچون پناهندگی سیاسی و اختلافات مذهبی دریافت. این منابع همچنین نتوانستهاند آن‌چنان‌که شایسته است، اهمیت رابطه با اروپاییان را درک کنند.

https://www.hfrjournal.ir/article_113806_cee3fd1686f4035ab868ef3428aabc21.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 20 80 2019 09 23 کوچ اجباری و تبعید ایرانیان مقیم شوروی به قزاقستان 25 46 113807 FA مجتبی دمیرچی‌لو کارشناس ارشد حوزه اوراسیا- سفیر سابق ایران در قزاقستان Journal Article 2020 09 08 ایرانیان مقیم شوروی همانند بسیاری از اقوام ساکن آن کشور از سرکوبهای سیاسی دوران استالین مصون نماندند و قربانی سیاستهای غیر انسانی و ظالمانه حکومتی شدند که ادعای برابری، عدالت و آزادی خلقها را داشت. در این دوره، هزاران ایرانی به اعدام، زندان، تبعید، کوچ اجباری و کار اجباری در اردوگاههایی با شرایط طاقتفرسا محکوم شدند. هزاران نفر از ایرانیان ساکن قفقاز در سالهای 1939-1937م. به‌ صورت دسته‌جمعی و به شکل خانوادگی به قزاقستان کوچانده شدند و در سالهای بعد نیز شمار زیادی از ایرانیهای مقیم در دیگر نقاط شوروی به این جمهوری تبعید شدند. این افراد که عموماً در مناطق جنوبی قزاقستان اسکان یافتند، ضمن تلاش برای حفظ آداب و سنن ملی خود در تعامل با جامعه میزبان، هویت اجتماعی، اقتصادی و سیاسی جدیدی پیدا کردند. کوچ اجباری و تبعید ایرانیهای مقیم شوروی در راستای سیاستهای پاکسازی جمعیتی مناطق مرزی، سرکوب قومیتها و خاموش کردن صدای مخالفین بوده است و دلیل انتخاب قزاقستان برای اسکان آنها، دوری از مرزهای شوروی و جبهههای جنگ و استفاده از نیروی کار آنها در چارچوب سیاستهای خاص توسعه اقتصادی شوروی بود.

https://www.hfrjournal.ir/article_113807_fa37fcbe9536604a4c2a9c1be1815765.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 20 80 2019 09 23 سیاست خارجی دست نشانده و فروپاشی رژیم پهلوی واکاوی برداشت شاه از نقش ملی 47 70 113808 FA سمیه حمیدی دانشیار گروه علوم سیاسی دانشگاه بیرجند جواد شایسته راد کارشناس ارشد علوم سیاسی دانشگاه بیرجند Journal Article 2020 09 08 سیاست خارجی به فعالیتهای برون‌مرزی یک دولت در ارتباط با سایر واحدهای سیاسی در نظام بین‌الملل اطلاق میشود. سیاست خارجی ایران با پایان جنگ جهانی دوم بر مبنای سیاست‌های متفقین تعیین و اجراء می‌شد. پس از کودتای 28 مرداد، سیاست ناسیونالیسم مثبت در پرتو اتحاد و ائتلاف با آمریکا، مبنای سیاست خارجی حکومت پهلوی قرار گرفت. پس از کودتا، نقش شاه در عرصه سیاست ایران پررنگتر شد؛ بهگونهای که او خود سکان سیاست خارجی را به دست گرفت. نوشتار حاضر میکوشد تا با اتکاء به نظریه هالستی و تحلیل سخنان و مکتوبات پهلوی دوم، برداشت او از نقش ملی و جایگاهش در جهتدهی سیاست خارجی ایران را نشان دهد. وی با برگزیدن استراتژی اتحاد و ائتلاف با آمریکا و در پیش گرفتن نقش ژاندارمی منطقه، سیاست خارجی وابسته و دستنشاندهای در جهت منافع این کشور اتخاذ نمود.

https://www.hfrjournal.ir/article_113808_7ef9fff542759e3afe14cd56b9610a1a.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 20 80 2019 09 23 روان‌شناختی شاه و سیاست خارجی ایرانِ دوره پهلوی در قبال قدرت‌های بزرگ 71 96 113809 FA عبداله مرادی دانش آموخته دکتری روابط بین الملل دانشگه علامه طباطبایی Journal Article 2020 09 08 نهاد سلطنت به‌عنوان قدرت مطلقه حاکم بر کشور و شخص پادشاه، یکی از مهمترین متغیرهای مؤثر بر سیاست خارجی دوره پهلوی دوم بوده است. به‌ویژه اینکه نقش شاه در ساختار قدرت سیاسی به شکل مستمر افزایش یافته، تا جایی که رژیم پهلوی در دو دهه پایانی، واجد مؤلفه‌های یک نظام سلطانی بوده است. به همین جهت باید انتظار داشت که نگرش‌های فردی و ایستارهای شخصی شاه، تأثیری اساسی بر فرایند تصمیم‌گیری در سیاست خارجی داشته باشد. بر همین پایه، هدف اساسی پژوهش حاضر، بررسی تأثیرات شخصیت پهلوی دوم بر روند سیاست خارجی ایران است. لذا پرسش اصلی مقاله حاضر این است که چگونه مؤلفه‌های روان‌شناختی وی، روابط خارجی ایران با قدرت‌های بزرگ در سالهای 1320 تا 1357ش. را تحت تأثیر قرار داد؟ برای پاسخگویی به این پرسش، روانشناسی شخصیت شاه مورد بررسی قرار گرفته و برای تبیین جایگاه متغیر وی در سیاست خارجی ایران، از رویکرد سلطانیسمِ ماکس وبر و نیز پیش نظریه سیاست خارجیِ جیمز روزنا استفاده شده است. همچنین روند ساخت شخصیت شاه و تأثیرات آن بر سیاست خارجی، از طریق مطالعه قرینه‌های گفتاری او صورت گرفته است و بر همین اساس سیاست خارجی دوره پهلوی به ادوار مختلفی تقسیم‌بندی شده است.

https://www.hfrjournal.ir/article_113809_9e1c66bae6542c6d826594f1e312c759.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 20 80 2019 09 23 سیاست نظامی نادرشاه افشار در قفقاز 97 122 113810 FA جهانبخش ثواقب استاد تاریخ دانشگاه لرستان 0000-0002-0894-9777 احمد لعبت فرد دانشگاه فرهنگیان یاسوج میرصادق حسینی کارشناس ارشد تاریخ مطالعات قفقاز و آسیای مرکزی دانشگاه تهران Journal Article 2020 09 08 قفقاز از زمان باستان تاکنون دارای اهمیت راهبردی بوده است و قدرتهای بزرگ مختلفی از جمله ایران، عثمانی و روسیه تزاری برای چندین سده بر سر تسلط آن با یکدیگر در کشمکش بودند. این منطقه همواره جایگاه ویژه‌ای در سیاستهای زمامداران ایرانی داشته است و آنان با توجه به میزان قدرت‌شان، در گسترش نفوذ و تثبیت حاکمیت خود در قفقاز به تکاپو میپرداختند. سقوط دولت صفوی در ایران و فقدان حکومت مرکزی قدرتمند، قفقاز را صحنه منازعات و رقابت دولتهای عثمانی و روسیه با ایران نمود. دولت عثمانی به بهانه حمایت از همکیشان سنی خود و دولت روسیه به بهانه حمایت از مسیحیان قفقاز، شروع به قدرتنمایی و تصرف نواحی مختلف این منطقه کردند. ظهور نادر در صحنه سیاسی ایران سبب شد که این دولتها، بر سر مسائل قفقاز با وی وارد منازعات جدی و بلندمدت شوند. نادرشاه به مدت یک دهه با جنگهای طولانیمدت در اران، شروان، ایروان، گرجستان و داغستان توانست حاکمیت ایران بر قفقاز را احیاء کند. هدف این مقاله، بررسی فتوحات سیاسی و نظامی نادر، پیش و پس از رسیدن به سلطنت در منطقه قفقاز است که به روش توصیفی- تحلیلی انجام گرفته است. یافته پژوهش حاضر حاکی از آن است که سیاستهای واقعگرایانه و حسابشده نادرشاه در قفقاز، ضمن برقراری حاکمیت دگرباره ایران بر این منطقه، جدایی قفقاز از ایران را تا اوایل دوره قاجاریه به تعویق انداخت.

https://www.hfrjournal.ir/article_113810_9d6961858e30be12315ef764a69f6724.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 20 80 2019 09 23 ساسانیان و خلیج‌فارس (دریای ما) 123 144 113812 FA تورج دریایی استاد مطالعات تاریخ ایران، دانشگاه کالیفرنیا، اروین حیدر امیری گروه تاریخ، پردیس علامه طباطبایی بوشهر، دانشگاه فرهنگیان استان بوشهر، ایران Journal Article 2020 09 08 با تشکیل امپراتوری روم باستان، به‌مرور زمان رومیان نام دریای مدیترانه را تغییر دادند و عنوان mare nostrum به معنی "دریای ما" را به آن دادند. رومیان در راستای این اندیشه شمال آفریقا را نیز تصرف کردند. این مقاله با استفاده از تحقیقات تاریخی و باستانشناسی نشان میدهد، به همان صورت که دریای مدیترانه تحت عنوان "دریای ما" برای رومیان بود، خلیج‌فارس نیز برای ساسانیان عنوان "دریای ما" را داشته است. ساسانیان نیز با توجه به اندیشههای مذهبی و سیاسی، خلیج‌فارس را به‌عنوان بخشی از امپراتوری خود میدانستند و از ابتدای تشکیل حکومت‌شان در قرن سوم میلادی، برای حفظ و کنترل آن، تلاشهای منظم و مستمر انجام دادند.

https://www.hfrjournal.ir/article_113812_e06aaad2b2ecbf13d955744f35ebf069.pdf