وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 105 2026 01 21 Correspondence Diplomacy and Its Impact on Foreign Relations Case Study: Shah Abbas I (996-1038 AH./1588-1629 AD.) دیپلماسی مکاتبه ای و تأثیر آن بر مناسبات خارجی مطالعه موردی : شاه عباس اول (1038ـ 996 ه.ق) 3 18 239805 10.22034/hfr.2026.573770.1580 FA زهرا علیزاده بیرجندی دانشیار گروه تاریخ دانشگاه بیرجند، بیرجند- ایران. Journal Article 2025 12 24 One of the important topics in the studies of Iranian political history is the study of the correspondence of Iranian politicians, diplomats, and ambassadors. In different periods of Iranian history, numerous examples of this correspondence have been written with different motives in the field of political, cultural, and commercial relations with foreign governments. In addition to showing the character and political vision of Iranian politicians, the study and content analysis of such correspondence also reveals the policy and strategies of foreign relations of the period under study. Considering the importance of political correspondence and its place in the studies of foreign relations, the following article focused on the study and analysis of the correspondence diplomacy of Shah Abbas I. This fundamental research, which has been developed using a descriptive-analytical method, attempts to analyze the writing style and speech logic of Shah Abbas I in his political correspondence, as well as to examine his function in foreign relations during the Safavid period. The findings of this research show that Shah Abbas I adopted different positions in his correspondence diplomacy towards Muslim Emirs and European politicians, and these differences is obvious the authoritative tone based on the Shah's ideological distinction towards Muslim Emirs and his moderateness and tolerant positions towards Europeans. یکی از مباحث مهم در مطالعات تاریخ سیاسی ایران، بررسی مکاتبات رجال سیاسی، دیپلمات‌ها و سفرای ایرانی است. در ادوار مختلف تاریخ ایران نمونه‌های متعددی از این مکاتبات با انگیزه‌های مختلف در حوزه‌ مناسبات سیاسی، فرهنگی و تجاری با دول خارجی به رشته تحریر در آمده است . بررسی و تحلیل محتوایی اینگونه مکاتبات، افزون بر نشان دادن منش و بینش سیاسی دولتمردان ایران، خط‌مشی و راهبردهای روابط خارجی دوره مورد مطالعه را نیز آشکار می‌سازد. با توجه به اهمیت مکاتبات سیاسی و جایگاه آن در مطالعات روابط خارجی، مقاله پیشِ رو به بررسی و تحلیل دیپلماسی مکاتبه‌ای شاه عباس اول اختصاص دارد. این پژوهش بنیادین که به روش توصیفی- تحلیلی تدوین شده است، می‌کوشد تا ضمن تحلیل سبک نوشتاری و منطق گفتاری شاه عباس اول در مکاتبات سیاسی، نحوه عاملیت او را در روابط خارجی دوره صفویه نیز مورد واکاوی قرار دهد. یافته‌های حاصل از پژوهش حاضر نشان می‌دهد که شاه عباس اول در دیپلماسی مکاتبه‌ای خود در قبال امرای مسلمان و دولتمردان اروپایی مواضع متفاوتی اتخاذ کرده است. این وجوه تمایز را می‌توان از لحن مقتدرانه مبتنی بر تمایز ایدئولوژیک شاه در برابر امرای مسلمان و همچنین مواضع تسامح‌جویانه و مبتنی بر مدارای او را در قبال اروپائیان مشاهده کرد.

https://www.hfrjournal.ir/article_239805_85bad6ca8adb904e2433e290c03d1605.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 105 2026 01 21 The Role of Translators in Iran's Political and Trade Relations with Europe in the Safavid Era نقش مترجمان در روابط سیاسی و تجاری ایران با اروپا در عصر صفویه 19 50 239697 10.22034/hfr.2026.528812.1534 FA جهانبخش ثواقب استاد گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه لرستان، خرّم‌آباد- ایران 0000-0002-0894-9777 Journal Article 2025 12 03 The political factor such as the common hostility with the Ottomans and an economic factor such as the exchange of goods and manufactured products, including Europe's need for Iranian silk, have been effective in establishing Iran's relations with Europe. In addition to these two, the religious factor has also been effective on the part of the Europeans in spreading Christianity in the East and allowing the establishment of Christian religious sects in Iran to develop bilateral relations. What played an important role in the field of transferring goals and objectives and exchanging negotiations and interactions was the human factor, namely translators of various languages into Persian and vice versa, who facilitated these relations and made the concepts understandable and comprehensible for both parties. In this article, the role of translators in Iran's political and trade relations with European countries during the Safavid era has been examined using a library method and a descriptive-analytical approach. The research findings show that translators were an intermediary between Iran and Europe and made negotiations and communication understandable and comprehensible for both parties در برقراری روابط ایران با اروپا، عامل سیاسی مانند دشمنی مشترک با عثمانی و همچنین عامل اقتصادی مانند تبادل کالاها و محصولات تولیدی از جمله نیاز اروپا به ابریشم ایران مؤثر بوده است. در کنار این دو، عامل مذهبی نیز از سوی اروپائیان برای گسترش مسیحیت در مشرقزمین و اجازه تأسیس فرقه‌های مذهبی مسیحی در ایران برای برقراری روابط دوجانبه تأثیرگذار بوده است. آنچه که در زمینه انتقال اهداف و مقاصد و تبادل مذاکرات و تعاملات نقشی مهم داشت، عامل انسانی یعنی مترجمان زبان‌های گوناگون به زبان فارسی و برعکس بود که این روابط را تسهیل می‌کرد و مفاهیم را برای دو طرف قابل فهم و درک میساخت. در این مقاله به روش کتابخانه‌ای و با رویکرد توصیفی- تحلیلی، نقش مترجمان در روابط سیاسی و تجاری ایران عصر صفویه با کشورهای اروپایی بررسی شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که مترجمان عامل واسطه‌ای میان ایران و اروپا بوده و مذاکره و مفاهمه را برای طرفین قابل درک و فهم می‌ساخته‌اند

https://www.hfrjournal.ir/article_239697_21488b10ec8377a10d8c097fa95b85dc.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 105 2026 01 21 Analysis of Trading Fabric in the Persian Gulf Commercial Sphere (17th and 18th Century AD.) واکاوی داد و ستد پارچه‌های هندی در سپهر تجاری خلیج‌ فارس طی سده‌های یازدهم و دوازدهم هجری قمری 51 76 239744 10.22034/hfr.2026.573824.1579 FA صفورا برومند دانشیار پژوهشکده تاریخ ایران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران- ایران 0000-0003-2795-830X Journal Article 2026 01 06 Fabric is amongst the most important Indian crafts and exports. During the 11th and 12th century AH./17th and 18th century AD., considerable amounts of Indian fabrics such as Cotton, Chintz and Silk hand-woven were traded in the Persian Gulf. Hormuz, Bandar Abbas, Bandar Jask, Bandar Kong, Bushehr, Basra, Muscat, were the entrance for supplying, selling and sending Indian fabrics to Iran, Ottoman Empire, Arabia, East African coast and Europe. Iranian silk and brocade fabrics also had prosperous markets in India. Despite the importance of these exchanges in the Persian Gulf, no specific research has been done about this issue and the role of the Persian Gulf ports in aforementioned era. Focusing on a historical-analytical approach, this article studies the history of Indian fabrics trade in the Persian Gulf during the 11th and 12th century AH., and tests the hypothesis of “Intra Industry Trade (IIT)” of fabrics in the commercial sphere of the Persian Gulf. The findings of this research speaks of dynamism in Indian fabric markets in the Persian Gulf due to its quality, variety, good price and commercial exchange with Iranian silk fabrics. Available evidence represents the benefits of Indian, Iranian and Armenian merchants from the dynamism of Indian fabric trade in the Persian Gulf. پارچه‌ از جمله مهّم‌ترین صنایع دستی و کالای صادراتی هند به‌شمار می‌رود و در سده‌های یازدهم و دوازدهم قمری/ هفدهم و هجدهم میلادی، حجم درخور توجهی از انواع پارچه‌های هندی شامل دست‌بافت‌های پنبه‌ای، چیت و ابریشمی در بندرهای خلیج ‌فارس داد و ستد می‌شد. بندر عباس، بندر جاسک، بندر کنگ، بوشهر، بصره و مسقط مدخلی برای عرضه، فروش و ارسال پارچه‌های هندی به بازارهای ایران، عثمانی، شبه‌جزیره عربی، سواحل شرقی آفریقا و اروپا بودند. پارچه‌های ابریشمی و زربفت ایرانی نیز بازار پررونقی در هند داشتند. به‌رغم اهمیت داد و ستد پارچه‌های هندی در خلیج ‌فارس، در خصوص چگونگی این تجارت و نقش بندرهای این محدوده در دوران مورد بحث، پژوهش مستقلی صورت نگرفته است. مقاله حاضر با تکیه بر مستندات موجود به‌ویژه گزارش‌ شرکت‌های هند شرقی بریتانیا و هلند، ضمن بازخوانی پیشینه‌ این تجارت در خلیج ‌فارسِ طی سده‌های یازدهم و دوازدهم هجری قمری به ‌عنوان نمونه‌ای از «تجارت درون صنعت» با رویکردی تاریخی- تحلیلی به بررسی چرایی رونق و رکود بازارهای آن می‌پردازد. حاصل این پژوهش از پویایی بازار پارچه‌های هندی در خلیج‌ فارس به علت کیفیت، تنوع و قیمت مناسب حکایت می‌کند. همچنین شواهد موجود، بیانگر بهره‌مندی بازرگانان هندی، ایرانی و ارمنی از پویایی تجارت پارچه‌های هندی در خلیج ‌فارس است.

https://www.hfrjournal.ir/article_239744_34620558174f6d080ba9ba1c7320e80b.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 105 2026 01 21 The Role of Diplomatic Spaces in the Formation of the Spatial Pattern of Religious Spaces of Minorities in Tehran during the Qajar Period (Case Study: Assessing the Role of the British Embassy in Tehran) نقش فضاهای دیپلماتیک در شکل‌گیری الگوی مکانی فضاهای مذهبی اقلیت‌ها در تهران دوره قاجار(مطالعه موردی:‌ ارزیابی نقش سفارت انگلیس در تهران) 77 98 239698 10.22034/hfr.2026.568698.1572 FA حمید افشار استادیار گروه مبانی نظری ایران‌شناسی بنیاد ایران‌شناسی، تهران- ایران 0000-0001-6585-3459 Journal Article 2025 11 29 In the second half of the 19th century, Tehran witnessed profound physical, social, and spatial transformations in the context of the expansion of Iran's political relations with European powers, including Britain. One of the less studied consequences of these developments is the redefinition of the pattern of establishment of religious spaces of religious minorities in the capital. Focusing on the role of diplomatic spaces, especially the British Embassy, the present study attempts to show how these institutions played a role beyond their official function in producing new patterns of security, neighborhood, and urban visibility for Jewish, Christian, and Zoroastrian minorities. The theoretical framework of the present study is based on Henri Lefebvre's theory of the "social production of space," which considers space as a product of power relations, social actions, and symbolic mechanisms. The research method is analytical-descriptive and is based on historical documents, travelogues, maps of Tehran during the Qajar period, and spatial analysis of case studies. The findings show that the proximity to diplomatic spaces, especially in the area of the Government neighborhood and axes such as Sī-e Tīr Street, enabled the formation of a kind of "quasi-safe territory" that encouraged minorities to gradually leave traditional closed neighborhoods and settle in new urban contexts. The study of the Jeanne d'Arc Church, St. Peter Church, Haim Synagogue, and Adorian Fire Temple shows that these spaces were directly or indirectly affected by the presence of diplomatic institutions at three levels of imaginary, tangible, and lived space. The results of this research show that diplomacy and international relations played an active role in shaping the religious geography of late Qajar Tehran, and understanding it is essential for rereading the spatial and social history of the capital. تهران در نیمه دوم سده نوزدهم میلادی و در بستر گسترش روابط سیاسی ایران با قدرت‌های اروپایی از جمله بریتانیا، شاهد دگرگونی‌های عمیق کالبدی، اجتماعی و فضایی بود. یکی از پیامدهای کمتر مطالعه‌شده این تحولات، بازتعریف الگوی استقرار فضاهای مذهبی اقلیت‌های دینی در پایتخت است. پژوهش حاضر با تمرکز بر نقش فضاهای دیپلماتیک به‌ویژه سفارت بریتانیا می‌کوشد تا نشان دهد که این نهادها چگونه فراتر از کارکرد رسمی خود در تولید الگوهای جدید امنیت، همجواری و رؤیت‌پذیری شهری برای اقلیت‌های یهودی، مسیحی و زرتشتی ایفای نقش کردند. چارچوب نظری پژوهش حاضر بر نظریه "تولید اجتماعی فضا" از هانری لوفور استوار است که فضا را محصول روابط قدرت، کنش‌های اجتماعی و سازوکارهای نمادین می‌داند. روش پژوهش تحلیلی- توصیفی بوده و با اتکاء بر اسناد تاریخی، سفرنامه‌ها، نقشه‌های تهران دوره قاجار و تحلیل فضایی نمونه‌های موردی انجام شده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که همجواری با فضاهای دیپلماتیک به‌ویژه در محدوده محله دولت و محورهایی چون خیابان سی ‌تیر، امکان شکل‌گیری نوعی "قلمرو شبه‌امن" را فراهم آورد که اقلیت‌ها را به خروج تدریجی از محلات بسته سنتی و استقرار در بافت‌های جدید شهری ترغیب کرد. بررسی کلیسای ژاندارک، کلیسای پطرس، کنیسه حییم و آتشکده آدریان نشان می‌دهد که این فضاها در سه سطح فضای تصوری، محسوس و زیسته به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم از حضور نهادهای دیپلماتیک متأثر بوده‌اند. نتیجه این پژوهش نشان می‌دهد که دیپلماسی و روابط بین‌الملل نقشی فعال در شکل‌دهی به جغرافیای مذهبی تهران اواخر قاجار داشته و فهم آن برای بازخوانی تاریخ فضایی و اجتماعی پایتخت ضروری است.

https://www.hfrjournal.ir/article_239698_4ddd1602df96fcacccb551cd3a08e17b.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 105 2026 01 21 Georges Azrilenko's Refuge and the Conflict of Embassies in Tehran(1922-1921 AD.) پناهندگی ژرژ آزریلنکو و نزاع سفارتخانه‌ها در تهران، (1301ـ1300 ش.) 99 116 239794 10.22034/hfr.2026.573811.1578 FA علی کالیراد استادیار گروه تاریخ دانشگاه تهران، تهران- ایران 0000-0002-5940-702X Journal Article 2026 01 04 Seeking to examine the consequences of the phenomenon of immigration and refugee of Soviet citizens to Iran in the years after the 1296 ASH./1917 AD. Revolution, the present article, has studied the story of Georges Azrilenko's refuge (1300-1301 ASH./1921-1922 AD.). In the complex context of the historical period in question, which was shaped by the conclusion of the 1299 ASH./1921 AD., treaty between Iran and Soviet Russia, internal conflicts, and the competition of extra-regional powers, especially Britain and Soviet Russia, this event quickly acquired political and diplomatic dimensions. The request for Azrilenko’s extradition by the Soviet Russian representative and the support of the French embassy for him clearly turned refuge into an arena for international pressure and bargaining. The Iranian government’s response to this crisis was indicative of structural weaknesses and governance challenges that were attempted to be compensated for through individual initiatives by politicians such as Ahmad Qavam and Mohammad Sa’ed. By examining the Azrilenko affair, this study emphasizes the importance of examining small events for better understanding the transnational dimensions and complexities of Iran’s foreign relations in the transition period after World War I. مقاله حاضر به دنبال بررسی پیامدهای پدیده مهاجرت و پناهندگی اتباع شوروی به ایران در سال‌های پس از انقلاب 1917م.، ماجرای پناهندگی ژرژ آزریلنکو 1301-1300ش./ 1922-1921م.) را دستمایه مطالعه قرار داده است. در بافتار پیچیده مقطع تاریخی مورد بحث که با عقد معاهده ۱۹۲۱م. میان ایران و روسیه شوروی، کشمکش‌های داخلی و رقابت‌ قدرت‌های فرامنطقه‌ای خصوصاً بریتانیا و روسیه شوروی شکل گرفته بود، رخداد مزبور به سرعت ابعاد سیاسی و دیپلماتیک یافت. درخواست استرداد آزریلنکو توسط نماینده روسیه شوروی و حمایت سفارت فرانسه از وی، آشکارا پناهندگی را به عرصه‌ای برای اعمال فشار بر دولت ایران و چانه‌زنی‌های بین‌المللی تبدیل کرد. مواجهه دولت ایران با این بحران، گویای ضعف‌های ساختاری و چالش‌های حاکمیتی بود که تلاش می‌شد از طریق ابتکارات فردی توسط دولتمردانی همچون احمد قوام و محمد ساعد جبران شود. این پژوهش از رهگذر واکاوی ماجرای آزریلنکو بر اهمیت بررسی رخدادهای خُرد برای درک بهتر ابعاد فراملی و پیچیدگی‌های روابط خارجی ایران در دوره گذار پس از جنگ جهانی اول تأکید می‌کند.

https://www.hfrjournal.ir/article_239794_5d3028296e2f9f3e7a99b2740a3ee954.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 105 2026 01 21 Oil Policies and Economic Relations between Iran and Italy in the Pahlavi II Period سیاست‌های نفتی و روابط اقتصادی ایران و ایتالیا در دوره دوم پهلوی 117 136 239792 10.22034/hfr.2026.573827.1581 FA طیبه ادریسی دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه الزهرا، تهران- ایران 0000-0002-1158-6700 Journal Article 2026 01 10 Iran-Italy relations are among the historical and long-standing relations between Iran and European countries, whose roots dates back to the pre-Pahlavi periods and have also found extensive political, economic, and cultural dimensions in the contemporary period. This research, with a historical-analytical approach and relying on documentary sources, examines and analyzes the role of oil in the economic relations between Iran and Italy during the Pahlavi II period. The main question of the present research is: What effect did oil have on the formation, continuation, and expansion of economic relations between Iran and Italy during this period? The research findings show that oil, as the most important economic factor, has played a decisive role in deepening relations between the two countries. During the nationalization of the Iranian oil industry led by Dr. Mohammad Mossadegh and the imposition of severe oil sanctions by Britain and its allies, Italy was one of the few countries that continued to purchase oil from Iran despite international pressure, thus playing an effective role in reducing economic pressure on the Iranian government. The conclusion of oil contracts between the National Iranian Oil Company and Italian companies, especially the partnership contract with Ajip (Azienda Generale Italiana Petroli), an affiliate of Eni (Ente Nazionale Idrocarburi), is considered a turning point in the economic relations between the two countries. Because due to this contract, the Iran's share increased to more than 50% of the profits, and therefore challenged the traditional and unfair structure of consortium oil contracts. The results of the study indicate that the oil cooperation between Iran and Italy not only led to the strengthening of bilateral economic relations, but also paved the way for the promotion of Iran's position in international oil negotiations and the establishment of a model for fairer contracts with other foreign companies. It can be assumed that oil was the main axis of economic relations between Iran and Italy during the Pahlavi II era and had a significant impact on Iran's economic and political developments during this period. روابط ایران و ایتالیا از جمله مناسبات تاریخی و دیرپای ایران با کشورهای اروپایی است که ریشه‌های آن به دوره‌های پیش از پهلوی بازمی‌گردد و در دوره معاصر ابعاد سیاسی، اقتصادی و فرهنگی گسترده‌ای یافت. این پژوهش با رویکردی تاریخی- تحلیلی و با اتکاء به منابع اسنادی به بررسی و تحلیل نقش نفت در روابط اقتصادی ایران و ایتالیا در دوره پهلوی دوم می‌پردازد. پرسش اصلی تحقیق حاضر آن است که نفت چه تأثیری بر شکل‌گیری، تداوم و گسترش روابط اقتصادی دو کشور در این دوره داشته است؟ یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نفت به‌عنوان مهم‌ترین عامل اقتصادی، نقش تعیین‌کننده‌ای در تعمیق مناسبات ایران و ایتالیا ایفاء کرده است. در جریان ملی شدن صنعت نفت ایران به رهبری دکتر محمد مصدق و اعمال تحریم‌های شدید نفتی از سوی بریتانیا و متحدانش، ایتالیا از معدود کشورهایی بود که با وجود فشارهای بین‌المللی به خرید نفت از ایران ادامه داد و بدین‌سان نقش مؤثری در کاهش فشارهای اقتصادی بر دولت ایران ایفاء نمود. انعقاد قراردادهای نفتی میان شرکت ملی نفت ایران و شرکت‌های ایتالیایی به‌ویژه قرارداد مشارکتی با شرکت آجیب نقطه‌عطفی در روابط اقتصادی دو کشور به‌شمار می‌آید؛ چرا که این قرارداد با افزایش سهم ایران به بیش از 50 درصد از منافع، ساختار سنتی و ناعادلانه قراردادهای نفتی کنسرسیومی را به چالش کشید. نتایج پژوهش حاکی از آن است که همکاری‌های نفتی ایران و ایتالیا نه‌تنها به تحکیم روابط اقتصادی دوجانبه انجامید، بلکه زمینه‌ساز ارتقای جایگاه ایران در مذاکرات نفتی بین‌المللی و الگوسازی برای قراردادهای عادلانه‌تر با سایر شرکت‌های خارجی شد. می‌توان گفت که نفت در دوره پهلوی دوم محور اصلی روابط اقتصادی ایران و ایتالیا بوده و تأثیر قابل‌توجهی بر تحولات اقتصادی و سیاسی ایران در این دوره برجای گذاشته است

https://www.hfrjournal.ir/article_239792_0a99aacb22a1a7f27911271f29d58d0b.pdf