وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 106 2026 05 22 The Northeastern Scythians of the Achaemenid Empire in the Account of Ammianus Marcellinus سکاهای شمال خاوری قلمرو هخامنشی در گزارش آمیانوس مارکلینوس 22 3 252324 10.22034/hfr.2026.572617.1574 FA امین بابادی دانش‌آموخته دکتری تاریخ ایران باستان، دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه تهران، تهران- ایران 0009-0006-2718-7444 Journal Article 2026 02 17 Limited data are available concerning the eastern territories of the great kingdoms of ancient Iran, particularly the pre-Sasanian kingdoms. Accordingly, scholars have consistently faced greater difficulties in identifying the eastern extent of these kingdoms. An account by Ammianus Marcellinus from the fourth century CE is extant, which describes the territory of the contemporary Persian kingdom the Sasanian Empire. However, the lack of correspondence between his account and independent evidence, along with certain deficiencies within it, has led scholars to refrain from drawing upon the details he provides. Nevertheless, this unique account can make a significant contribution to reconstructing the Achaemenid territory in the northeast. The central question of the present study is: what data does Ammianus's account of the Central Asian Scythians provide regarding the Achaemenid territory in these regions? The findings, derived through the method of textual content analysis, will demonstrate that Ammianus's account of the northeastern lands of the Persian kingdom should in fact be attributed to the Achaemenid territory, and that both lands (Saka and Scythia beyond the Amu Darya mountains) are in this account representative of the northeastern territories of the Achaemenid Empire, which have been presented as territories of the Sasanian realm owing to their derivation from disparate sources. Ammianus regards the extent of the Persian kingdom's northeastern territory as reaching the land of the Arimaspians/ Pazyryk, and one may discern similarities between the details of his account and certain sources from the Achaemenid period, which contribute to a better understanding of the Achaemenid territory in Scythia. The method of data collection in this research is library-based داده‌های اندکی در باره بخش‌های خاوری قلمرو پادشاهی‌های بزرگ ایران باستان و به ویژه پادشاهی‌های پیشاساسانی در دست است و بر همین اساس، پژوهشگران همواره در شناخت قلمرو این پادشاهی‌ها در سوی خاوری با مشکلات بیشتری مواجه هستند. گزارشی از آمیانوس مارکلینوس از سده چهارم میلادی در دست است که به وصف قلمرو پادشاهی پارس معاصر خود؛ شاهنشاهی ساسانی می‌پردازد. اما عدم تطبیق گزارش او با داده‌های مستقل و برخی نارسایی‌ها در این گزارش موجب خودداری پژوهشگران در تلاش برای بهره‌وری از جزئیات مورد ارائه توسط او شده است. با این حال، این گزارشِ منحصر به فرد می‌تواند سهمی مهم در بازسازی قلمرو هخامنشی در شمال خاوری داشته باشد. پرسش اصلی پژوهش حاضر آن است که گزارش آمیانوس از سکاهای آسیای مرکزی چه داده‌هایی در باره قلمرو هخامنشی در این حدود ارائه می‌دهند؟ یافته‌ها که از روش تحلیل محتوای متون به دست می‌آیند، نشان خواهند داد که گزارش آمیانوس از سرزمین‌های شمال خاوری پادشاهی پارسی را باید مربوط به قلمرو هخامنشی دانست و دو سرزمین سکا و اسکوثیه فراسوی کوهستان امودس در این گزارش هر دو معرف سرزمین‌های شمال خاوری قلمرو هخامنشی هستند که به دلیل برگرفته شدن از منابع متفاوت به عنوان سرزمین‌های قلمرو ساسانی معرفی شده‌اند. آمیانوس گستره قلمرو پادشاهی پارس در شمال خاوری را تا سرزمین آریماسپیان/ پازیریک می‌داند و می‌توان میان جزئیات گزارش او با برخی منابع دوره هخامنشی تشابهاتی یافت که به شناخت بهتر قلمرو هخامنشیان در سرزمین‌های سکایی یاری می‌رساند. شیوه گردآوری داده‌ها در این پژوهش کتابخانه‌ای است

https://www.hfrjournal.ir/article_252324_315c7fe29030646ae4cc34174a8a574b.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 106 2026 05 22 Sasanian Relations with the Western Turks during the Reigns of Khosrow I and Hormizd IV (590–531 CE) روابط ساسانیان و ترکان غربی در دوره خسرو یکم و هرمزد چهارم (590-531 م.) 40 23 252325 10.22034/hfr.2026.580134.1587 FA محمد ملکی استادیار تاریخ ایران باستان، گروه تاریخ و ایرانشناسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، اصفهان- ایران احمد غلامی قازانکندی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد تاریخ ایران باستان، گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ارومیه، ارومیه- ایران Journal Article 2026 04 22 Following their victory over the Arsacids, the Sasanian Empire (224–651 CE) undertook the expansion of Iranian territory and the defense of its frontiers; moreover, drawing upon the experience of preceding dynasties, they succeeded in establishing a centralized and well-ordered government. In the first half of the sixth century CE, the eastern territories of Sasanian Iran underwent remarkable transformations. With the collapse of the Hephthalite polity, the Western Turks emerged as a newly rising power in the east of Iran and, from the 530s CE onward, became one of the effective actors in the political and military relations of the region. The principal aim of the present study is to examine Sasanian foreign policy vis-à-vis the newly emergent phenomenon of the Western Turks along the eastern frontiers and the manner in which the threat emanating from them was mitigated. The central question of this research revolves not only around an understanding of the relations between Sasanian Iran and the Western Turks, but also clarifies the kind of considerations that prevailed between them. Accordingly, the present article, employing the historical method with a descriptive-analytical approach and drawing upon primary sources and new data, analyzes Iran's relations with the Western Turks. The findings of the research indicate that, although the initial alliance with the Western Turks brought about a temporary consolidation of security along the eastern frontiers, the persistence of conflicting interests and rivalry in Central Asia ultimately gave rise to a new round of frontier threats, which reached their peak in the final decade of the sixth century CE شاهنشاهی ساسانی (651-224 م.)، پس از پیروزی در برابر اشکانیان به توسعه قلمرو ایران و دفاع از مرزهای آن اقدام نمودند؛ همچنین با در نظر گرفتن تجربه‌ حکومت‌های پیش از خود، موفق به ایجاد حکومتی متمرکز و نظام‌مند شدند. در نیمه نخست سده ششم میلادی، قلمروهای شرقی ایران ساسانی دستخوش تحولات چشمگیری شد. با فروپاشی دولت هپتالیان، ترکان غربی به‌عنوان قدرتی نوظهور در شرق ایران پدیدار شدند و از دهه 530 میلادی به یکی از بازیگران مؤثر در مناسبات سیاسی و ‌نظامی منطقه تبدیل گردیدند. هدف اصلی جستار حاضر، بررسی سیاست خارجی ساسانیان با پدیده نوظهور ترکان غربی در مرزهای شرقی و چگونگی آسیب‌زدایی از جانب آنهاست و پرسش اصلی این پژوهش، نه‌تنها بر حول محور درک مناسبات ایران ساسانی و ترکان غربی می‌چرخد، نوع ملاحظاتی که بین آنها حاکم بوده را نیز روشن می‌کند. از این ‌رو، مقاله حاضر با روش تاریخی و رویکرد توصیفی- تحلیلی و با استناد بر منابع اولیه و داده‌های جدید، به تحلیل روابط ایران با ترکان غربی می‌پردازد و یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگر چه اتحاد اولیه با ترکان غربی موجب تثبیت موقت امنیت در مرزهای شرقی ‌شد، اما تداوم تضاد منافع و رقابت در آسیای مرکزی، در نهایت زمینه‌ساز دور جدیدی از تهدیدات مرزی ‌گردید که در دهه پایانی سده ششم میلادی به اوج خود رسید

https://www.hfrjournal.ir/article_252325_933a99c0a278e09761c5e3078cf8f502.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 106 2026 05 22 The Strategic Position of Astrakhan in the Commercial Relations between Iran and Russia during the Safavid Era جایگاه راهبردی آستراخان در مناسبات تجاری ایران و روسیه عصر صفوی 60 41 252329 10.22034/hfr.2026.581889.1592 FA حسین علی نژاد دانشجوی دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام، گروه تاریخ دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز- ایران 0009-0000-0933-8276 آیسان نصیری غازانی دانش‌آموخته دکترای تاریخ ایران بعد از اسلام ، گروه تاریخ دانشکده حقوق و علوم اجتماعی دانشگاه تبریز، تبریز-ایران 0000-0001-7516-6134 Journal Article 2026 04 27 Astrakhan (Astarakhan / Hashtar Khan / Haji Tarkhan), as a vital gateway at the mouth of the Volga River and along the shores of the Caspian Sea, played a pivotal role in the transformation of commercial and political relations between Iran and Russia during the Safavid period. Adopting a descriptive-analytical approach and drawing upon library-based sources, the present study examines the strategic position of this city within the Caspian commercial network and its role in reshaping the north–south trade routes. The findings indicate that the Russian conquest of Astrakhan in 1556 CE and the opening of the Volga–Caspian route reduced the Safavids' dependence on the passageways under Ottoman control and strengthened the commercial axis between Iran, Russia, and Europe. By becoming a permanent base for Iranian merchants, hosting the construction of dedicated caravanserais, and benefiting from the diplomatic support of both states, the city was transformed into the principal hub for the exchange of silk, valuable textiles, and other commodities. The results of the present research demonstrate that Astrakhan was not only the driving force behind economic development and the deepening of Iran–Russia relations, but also evolved into a successful model of a multicultural and commercial city in the Caspian region آستراخان (آستاراخان/ هشترخان/ حاجی‌ترخان) به ‌عنوان دروازه‌ای حیاتی در مصب رود ولگا و سواحل دریای خزر، نقشی کلیدی در تحول مناسبات تجاری و سیاسی ایران و روسیه در دوره صفوی ایفاء کرد. این پژوهش با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانه‌ای، جایگاه راهبردی این شهر را در شبکه تجاری منطقه خزر و نقش آن در تغییر مسیرهای تجاری شمال- جنوب مورد بررسی قرار داده است. یافته‌ها نشان می‌دهد که تصرف آستراخان توسط روسیه در سال ۱۵۵۶م. و گشایش مسیر ولگا- خزر زمینه‌ساز کاهش وابستگی صفویان به گذرگاه‌های تحت سلطه عثمانی و تقویت محور تجاری ایران با روسیه و اروپا شد. این شهر با تبدیل شدن به پایگاه دائمی بازرگانان ایرانی، احداث کاروانسراهای اختصاصی و بهره‌مندی از حمایت‌های دیپلماتیک دو دولت به کانون اصلی مبادله ابریشم، پارچه‌های گرانبها و دیگر کالاها مبدل گردید. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد که آستراخان نه‌تنها موتور محرک توسعه اقتصادی و تعمیق روابط ایران و روسیه بود، بلکه به الگویی موفق از یک شهر چندفرهنگی و تجاری در منطقه خزر تبدیل شد

https://www.hfrjournal.ir/article_252329_c07597c609e233d47fa8cef53c0ff45b.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 106 2026 05 22 The Impact of Mughal India's Relations and Conduct on the Weakening and Fall of the Safavid State تأثیر روابط و عملکرد گورکانیان هند در تضعیف و سقوط دولت صفویه 82 61 252326 10.22034/hfr.2026.580368.1589 FA کورش صالحی عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان- ایران 0000-0002-9725-8045 Journal Article 2026 04 21 The fall of the Safavid state in 1135 AH / 1722 CE has long been a matter of enduring concern among scholars of Iranian history. It is evident that, although the relations and conduct of the Mughal Empire of India did not play a determinative role in the final decline of this dynasty, they nevertheless intensified the process of its weakening through four mechanisms: strategic rivalry over Kandahar, pressure on trade routes, the disruption of regional power equations, and the aggravation of internal Safavid crises. Simultaneously, with the flourishing of overland alternative trade routes across the Mughal realm and the redirection of the historic Silk Road toward southern ports, the revenues of the Safavid state experienced a marked decline. The extensive presence of Indian merchants (Banyans) in Iran, together with their usurious activities and the outflow of cash and coin from the country, further aggravated the Safavid financial crisis. With the mutual weakening of the two powers (the Mughal Empire and the Safavids) in the second half of the tenth century AH / seventeenth century CE, a power vacuum emerged in the east of the Iranian Plateau, which paved the way for the Hotaki invasion and ultimately the fall of Isfahan. The present study, grounded in library-based research and guided by the question of how the relations and conduct of the Mughal state of India affected the gradual weakening and fall of the Safavid state, is composed with a descriptive-analytical approach. It demonstrates that the relationship between Iran and Mughal India during the Safavid era constituted a dialectic of rivalry and interdependence, which—ultimately, by accelerating the decline of both powers—opened the way for the rise of the Afsharids and the consolidation of British colonial dominion over the Indian subcontinent سقوط دولت صفویه در سال 1135ق./ 1722م. یکی از دغدغه‌های دیرپای محققان تاریخ‌ ایران بوده است. آشکار است که روابط و عملکرد گورکانیان هند، هر چند در انحطاط نهایی این سلسله نقشی تعیین‌کننده نداشت، اما از رهگذر چهار سازوکارِ رقابت استراتژیک بر سر قندهار، فشار بر مسیرهای تجاری، برهم‌ریزی معادلات قدرت منطقه‌ای و تشدید بحران‌های داخلی صفویه فرایند تضعیف آن را تشدید کرد. هم‌زمان، با رونق‌گیری مسیرهای تجاری جایگزین خشکی در قلمرو گورکانی و هدایت مسیر تاریخی جاده ابریشم به سوی بنادر جنوبی، درآمدهای دولت صفوی با کاهش چشمگیری روبرو شد. حضور گسترده بازرگانان هندی (بانیان) در ایران و فعالیت‌های رباخواری و خروج نقدینه و سکه از کشور، بحران مالی صفویان را تشدید کرد. با تضعیف متقابل دو قدرت (گورکانیان هند و صفویه) در نیمه دوم سده دهم هجری قمری/ هفدهم میلادی، خلاء قدرت در شرق فلات ایران شکل گرفت که زمینه را برای تهاجم هوتکیان و سرانجام سقوط اصفهان فراهم آورد. این تحقیق بر پایه روش تحقیق کتابخانه‌ای و این پرسش که روابط و عملکرد دولت گورکانی هند چگونه بر تضعیف تدریجی و سقوط دولت صفویه تأثیر گذاشت؟ تدوین یافته و با رویکردی توصیفی- تحلیلی نشان می‌دهد رابطه ایران و هندِ عصر صفوی و گورکانی پیوندی دیالکتیک از رقابت و وابستگی بوده و در نهایت با سرعت‌بخشی به انحطاط هر دو، راه را برای قدرت‌یابی افشاریان و تسلط استعمار بریتانیا بر هندوستان گشوده است

https://www.hfrjournal.ir/article_252326_6ec08192010d43ce0d16c80ffe05276d.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 106 2026 05 22 Examining the Experience of Quarantine and Its Consequences from the Perspective of Iranian Pilgrims to the Holy Shrines during the Qajar Era بررسی تجربه قرنطینه و پیامدهای آن از منظر زائران ایرانی عتبات در دوره قاجار 110 83 252330 10.22034/hfr.2026.580402.1590 FA شهلا بختیاری دانشیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران مژگان صلائی دانش‌آموخته کارشناسی ارشد تاریخ اسلام، دانشکده ادبیات، دانشگاه الزهرا، تهران، ایران Journal Article 2026 05 02 The pilgrimage journey of Iranians to the holy shrines (atabat al-aliyat) in Iraq which was under Ottoman rule was always accompanied by challenges. During the Qajar period, despite a relative improvement in political relations between the two states, the movement of pilgrims to the shrines continued. However, the outbreak of contagious diseases necessitated the imposition of border quarantines by the Ottoman authorities, which in certain cases caused considerable distress to Iranian pilgrims. The present study, employing a descriptive-analytical method and drawing upon archival documents, library-based sources, and the records of the Ministry of Foreign Affairs, examines the experience of quarantine and its consequences from the perspective of Iranian pilgrims to the holy shrines during the Qajar era. The findings of the research, grounded in the analysis of the surviving narratives of these pilgrims' experiences, demonstrate that quarantine contrary to its original purpose of safeguarding public health was in practice transformed into an arena for the exercise of arbitrary discretion and various forms of exploitation. The absence of codified and effective regulations, together with the high-handed conduct of quarantine officers (quarantinechis) on both sides of the border, generated an experience marked by distress, humiliation, and hardship for the pilgrims. These consequences were not merely financial and economic in nature; they also acquired political and military dimensions and exerted a lasting influence on the manner of interaction and the perceptions that Iranian pilgrims held toward the ruling authorities of the time سفر زیارتی ایرانیان به عتبات عالیات در عراق که تحت حاکمیت عثمانی قرار داشت، همواره با چالش‌هایی همراه بوده است. در دوره قاجار با وجود بهبود نسبی روابط سیاسی میان دو دولت، رفت‌وآمد زائران به عتبات ادامه یافت. اما شیوع بیماری‌های واگیردار، لزوم برقراری قرنطینه‌های مرزی را از سوی عثمانی ایجاب می‌کرد که در برخی موارد موجبات تشفی خاطر زائران ایرانی میشد. پژوهش حاضر با استفاده از روش توصیفی- تحلیلی و بهرهگیری از اسناد و منابع کتابخانهای و اسناد وزارت امور خارجه به بررسی تجربه قرنطینه و پیامدهای آن از منظر زائران ایرانی عتبات در دوره قاجار میپردازد. یافته‌های پژوهش که بر پایه تحلیل روایت‌های برجای‌مانده از تجربه این زائران شکل گرفته، نشان می‌دهد که قرنطینه برخلاف هدف اولیه خود که حفظ بهداشت و سلامت عمومی بود، در عمل به صحنه‌ای برای اعمال سلیقه‌ها و سوءاستفاده‌های متعدد تبدیل شد. فقدان قوانین مدون و کارآمد و نیز رفتار خودسرانه مأموران قرنطینه (قرنطینه‌چی‌ها) در دو سوی مرز، تجربه‌ای توأم با آزردگی، تحقیر و دشواری برای زائران رقم زد. این پیامدها نه‌تنها جنبه‌ مالی و اقتصادی داشت، بلکه ابعاد سیاسی و نظامی نیز یافت و بر نحوه تعامل و نگاه زائران ایرانی به حاکمیت‌های وقت تأثیرگذار بود

https://www.hfrjournal.ir/article_252330_344660680b98436f12f3da8b8ca1e425.pdf

وزارت امور خارجه فصلنامه تاریخ روابط خارجی 1735-2010 27 106 2026 05 22 The Reflection of British Military and Diplomatic Policies in Iran from the Perspective of the Jangal Newspaper (1917-1920) بازتاب سیاست‌های نظامی و دیپلماتیک انگلیس در ایران از دیدگاه روزنامه جنگل (1296-1299 ش) 132 111 252328 10.22034/hfr.2026.579973.1586 FA علی‌اصغر رجبی استادیار گروه تاریخ دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه خوارزمی، تهران- ایران 0009-0005-3577-9223 علیرضا اکبری دانش‌آموخته کارشناسی ارشد تاریخ انقلاب اسلامی دانشگاه خوارزمی، تهران- ایران 0009-0009-5112-1877 Journal Article 2026 04 19 The Qajar period in the history of Iran was a blend of innovation, momentous political transformations, and a pronounced presence of foreign powers. Among these external powers, Britain played a significant role in the contemporary events of Iran, and the relations between this country and Iran were fully evident within the political atmosphere of the period. Within such a context, the press as a newly emerging phenomenon of the Qajar era rapidly proliferated and assumed a vital role in the dissemination of information. The Jangal Newspaper (Ruznama-ye Jangal), the official publication of the Jangal Movement, was one of these influential periodicals, charged with the task of reflecting events and articulating the views of the movement's leaders. The present study, employing a descriptive-analytical method and centered upon a content analysis of the Jangal Newspaper, seeks to introduce and briefly examine this publication while scrutinizing Britain's military and diplomatic positions in Iran from its perspective. The findings of the research indicate that the Jangal Newspaper played a significant role as an enlightening and critical medium in reflecting British military and diplomatic policies in Iran. Across its various issues, the newspaper consistently addressed the political situation in Iran and examined the foreign policies of countries particularly Britain. دوره قاجار در تاریخ ایران آمیزه‌ای از نوآوری، تحولات سیاسی شگرف و حضور پررنگ نیروهای خارجی بود. در میان قدرت‌های بیگانه، انگلیس نقشی به‌سزا در رویدادهای معاصر ایران ایفاء کرد و مناسبات این کشور با ایران در فضای سیاسی آن دوران به‌طور کامل مشهود بود. در چنین بستری، جراید به‌ عنوان پدیده‌ای نوظهور در عصر قاجار به ‌سرعت فراگیر شده و نقشی حیاتی در اطلاع‌رسانی داشتند. روزنامه جنگل، نشریه رسمی نهضت جنگل، یکی از این جراید تأثیرگذار بود که وظیفه انعکاس وقایع و بیان افکار رهبران جنبش را برعهده داشت. این پژوهش با بهره‌گیری از شیوه توصیفی- تحلیلی و با محوریت بررسی محتوای روزنامه جنگل در پی آن است که ضمن معرفی و واکاوی مختصر این نشریه، مواضع نظامی و دیپلماتیک انگلستان در ایران را از دیدگاه روزنامه جنگل مورد کنکاش قرار دهد. نتایج پژوهش حاضر نشان می‌دهد که روزنامه جنگل در بازتاب سیاست‌های نظامی و دیپلماتیک بریتانیا در ایران به ‌عنوان یک رسانه‌ آگاهی‌بخش و منتقد نقشی مهم ایفاء کرده است. این روزنامه در شماره‌های مختلف، به ‌طور مداوم به اوضاع سیاسی ایران پرداخته و سیاست خارجی کشورها به‌ویژه بریتانیا را مورد بررسی قرار داده است

https://www.hfrjournal.ir/article_252328_00038787e666dbf59f419128a0ee3a66.pdf