Foreign Relations History

Foreign Relations History

Bolshevik Pragmatism and the Cessation of Support for Revolutionary Movements in Iran: The 1921 Treaty

Document Type : Scientific - research article

Authors
1 PhD student, Department of Humanities, History, Islamic Azad University, Abhar Branch, Abhar, Iran
2 Assistant Professor, Department of Humanities, History, Islamic Azad University, Abhar Branch, Abhar, Iran
3 Assistant Professor, Department of History Education, Farhangian University, P.O. Box 889 – 14665, Tehran, Iran
Abstract
Following the October 1917 Revolution, the Bolsheviks, under the banner of supporting anti-colonial movements, initially adopted a policy of granting concessions to Iran. However, as they consolidated power in Moscow, their approach shifted towards direct military intervention in northern Iran. This strategic turn, which coincided with the weakening of the Jangal Movement, revealed the dual nature of Bolshevik foreign policy and had profound consequences for political and social developments in Iran. Due to its strategic location, the Gilan region became a central arena for Russo-British rivalry. Primary sources indicate that the Bolsheviks initially used the Jangal Movement to weaken the central government and British influence, but they ceased their support upon signing the Russo-Persian Treaty of Friendship in 1921. The objective of this research is to analyze the causes and consequences of Moscow's policy shift towards Iran, focusing on the military intervention in Gilan and the engagement with the Jangal Movement. The main question is why and how the Bolsheviks distanced themselves from their initial ideological policies and resorted to direct military intervention. The research methodology is based on the historical analysis of archival documents, primary sources, and credible secondary research. This research demonstrates how Moscow, by instrumentally using the Communist Party of Iran and the Azerbaijan Soviet Socialist Republic, sought to reduce the costs of intervention in Iran while simultaneously securing access to Iran's economic resources through the 1921 treaty.
Keywords

Subjects


منابع و مآخذ
فارسی:
آبراهامیان، یرواند، ۱۳۷۸، ایران بین دو انقلاب، ترجمه: احمد گل­محمدی و محمد­ابراهیم فتاحی، تهران: نی.
 آذری، علی، 1344،  قیام کلنل محمدتقی­ خان پسیان در خراسان، تهران: صفی علیشاه.
ازغندی، علیرضا ، 1399، روابط خارجی ایران (دولت دست­نشانده1320-1357)، تهران: قومس.
افشار، ایرج، 1380، برگ­های جنگل نامه­های رشت و اسناد نهضت جنگل، تهران: فرزان.
امانت، عباس، 1397، تاریخ ایران مدرن، تهران: کتاب پارسه.
ایوانف، م. س. 1356، تاریخ نوین ایران، ترجمه: هوشنگ تیزابی و حسن قائم‌پناه، [بی‌جا]، [بی‌نا].
بهار، محمدتقی، 1371، تاریخ مختصر احزاب سیاسی ایران، ج 2، تهران: امیرکبیر.
بیات، کاوه، 1370، شوروی و جنبش جنگل، تهران: شیرازه.
-------- ، 1376، کودتای لاهوتی تبریز بهمن ۱۳۰۰، تهران: شیرازه.
پتروف، الکسی، 1377، جنگ سرد در دریای خزر، مشهد: توس.
پرستیس، مویسی، 1379، بلشویک­ها و نهضت جنگل، ترجمه: حمید احمدی، تهران: شیرازه.
پیرن، ژاک، 2537، جریان­های بزرگ تاریخ معاصر، ج ۲، ترجمه: رضا مشایخی، تهران: امیرکبیر.
دولت‌آبادی، یحیی،1362، حیات یحیی، ج 2، تهران: فردوسی.
ذبیح، سپهر، 1364، تاریخ جنبش کمونیستی در ایران، ترجمه: محمد رفیعی ­مهرآبادی، تهران: عطائی.
رادمنش، رضا و دیگران، 1354، انقلاب اکتبر و ایران، [بی‌جا]، [بی‌نا].
رحمانیان، داریوش، 1379، چالش جمهوری و سلطنت در ایران زوال قاجار و روی کار آمدن رضا شاه، تهران: مرکز.
رواسانی، شاپور، 1393، نهضت میرزا کوچک ­خان جنگلی و اولین جمهوری شورائی در ایران، تهران: چاپخش.
زیبایی، علی، 1343، کمونیسم در ایران یا تاریخ مختصر فعالیت کمونیست­ها در ایران، تهران: [بی‌نا].
سروش، عبدالکریم، ۱۳۹۵، تاریخ روسیه: از انقلاب اکتبر تا فروپاشی شوروی، تهران: طرح نو.
شمیم، علی‌اصغر، 1370، ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران: علمی.
صباحی، هوشنگ، ۱۳۷۷، سیاست بریتانیا در ایران (۱۹۱۸-۱۹۲۵)، ترجمه: حسن افشار، تهران: ماهی.
صفوی، رحیم‌زاده، 1362، اسرار سقوط احمد شاه، به‌کوشش: بهمن دهگان، تهران: فردوسی.
طاهراحمدی، محمود ،1384، روابط ایران و شوروی در دوره رضا شاه، تهران: وزارت امور خارجه.
غنی، سیروس، 1377، ایران برآمدن رضا خان برافتادن قاجار و نقش انگلیسی­ها، ترجمه: حسین کامشاد، تهران: نیلوفر.
 فخرایی، ابراهیم، ۱۳۶۳، سردار جنگل: میرزا کوچک­ خان و نهضت جنگل، تهران: جاویدان.
فوران، جان، 1378، مقاومت شکننده: تحولات اجتماعی ایران از صفویه تا انقلاب اسلامی، ترجمه: احمد تدین، تهران: رسا.
کاتوزیان، محمدعلی، 1382، تاریخ و سیاست ایران: دیالکتیک دولت و جامعه، تهران: مرکز.
کار، ای. اچ.، 1371، تاریخ روسیه شوروی انقلاب بلشویکی۱۹۲۳-۱۹۱۷، ترجمه: نجف­ دریابندری، تهران: زنده‌رود.
کسروی، احمد، 1371، تاریخ هیجده ساله آذربایجان، تهران: امیرکبیر.
کنان، ژرژ، 1343، روسیه و غرب در زمان لنین و استالین، ترجمه: ابوالقاسم طاهری، تهران: ایرانمهر.
کولایی، الهه،1372، اتحاد شوروی از تکوین تا فروپاشی، تهران: وزارت امور خارجه.
لنزوسکی، جورج، 1353، رقابت روسیه و غرب در ایران، ترجمه: اسماعیل رائین، تهران: جاویدان.
مکی، حسین، 1358، تاریخ بیست ساله ایران، تهران: امیرکبیر.
میرزا صالح، غلامحسین، 1370، قیام کلنل محمد­تقی­ خان پسیان بنا بر گزارش­های کنسولگری انگلیس در مشهد، [بی‌جا]: نشر روایت.
نوو، الک، 1361، تاریخ اقتصادی شوروی، ترجمه: پیروز، الف.، تهران: تندر.
هوشنگ‌مهدوی، عبدالرضا ، 1355، تاریخ روابط خارجی ایران، تهران: امیرکبیر.
یقیکیان، گریگور، 1363، شوروی و جنبش جنگل، به‌کوشش: برزویه دهگان، تهران: نوین.
 
لاتین:
Odien, William E., 1957, Soviet Policy in Iran, 1917–1921. New York: Columbia University Press.
 
 

  • Receive Date 05 May 2025
  • Revise Date 22 May 2025
  • Accept Date 07 June 2025