Foreign Relations History

Foreign Relations History

Establishing a Base on the Persian Gulf Islands: Britain's Strategic Challenge in the 19th Century

Document Type : Scientific - research article

Author
Safoura Borumand
Associate Professor, Institute of History, Institute of Humanities and Cultural Studies
10.22034/hfr.2024.228807
Abstract
From the outset of the European arrival in the Persian Gulf, establishing a presence on the islands of this strategic region was considered a priority. The rationale for this focus included the islands' distance from Iran's central authority, the potential for greater control over the region's commercial sphere, and the reliance on naval power. The establishment of the Portuguese base in Hormuz (913 AH /1507 CE) and Qeshm (1030 AH /1621 CE), and the Dutch settlement in Kharg (1166 AH /1753 CE) stemmed from these conditions. The end of the Seven Years' War (1756 -1763 CE), which led to France's withdrawal from its possessions in India and a significant increase in British dominance over the subcontinent, prompted the British East India Company to focus on strengthening its presence in the region spanning from the Indian Ocean to the Persian Gulf. In analyzing the situation, the matter of the Persian Gulf islands drew the attention of the British East India Company's officials. John Malcolm was among the British agents who emphasized the necessity of this, meticulously documenting the conditions of the islands during his visit to the region (1215 AH /1800 CE). Awareness of Napoleon's plans for an expedition to India and his actions in concluding a treaty with Fath-Ali Shah Qajar—which included dispatching French military advisors, some of whom were tasked with surveying the Persian Gulf and its islands—increased the urgency for Britain to establish its own base on the islands. Relying on reports and documents and by re-examining the historical context, this research analyzes the rationale and process behind the selection of an island for the stationing of British forces in the Persian Gulf, and evaluates the outcomes of this endeavor. The findings of this study indicate that the necessity of establishing and maintaining a base on the Persian Gulf islands was a primary priority and a key objective for Britain in the 13th century AH / 19th century CE, and that it had a distinct impact on the influence and operations of British agents in Iran.
 
Keywords
Iran
Britain
Qajar Dynasty
Persian Gulf
Islands
Military Base
Strategic Challenge
19th Century
منابع و مآخذ
اسناد:
آرشیو اداره حفظ و نگهداری اسناد وزارت امور خارجه ایران، ک. ۲- پ. ۲۷- س. ۱۲۸۴ق.
------------------------------------------، ک. ۱۹- پ. ۲۳- س. ۱۳۰۵ق.
------------------------------------------، ک. ۱۰-پ. ۲۳- س. ۱۳۰۵ق.
------------------------------------------، ک. ۱۹- پ. ۲۳- س. ۱۳۲۲ق.
------------------------------------------، ک. ۲- پ. ۲۷- س. ۱۳۲۲ق.
------------------------------------------، ک. ۱۹- پ. ۲۳- س. ۱۳۲۴ق.
 
کتاب‌ها:
برومند، صفورا، 1381، سرکنسولگری بریتانیا در بوشهر 1177-1332ق./ 1763-1914م.، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
پری، جان ریچارد، ۱۳۶۵، کریم خان زند، ترجمه: علی‌محمد ساکی، تهران: فراز.
تره‌زل، کامیل آلفونس، ۱۳۶۱، یادداشت‌های ژنرال تره‌زل در سفر به ایران راجع به سال‌های ۱۷۸۰-۱۸۱۲ میلادی، به اهتمام: ژ. ب. دوما، ترجمه: عباس اقبال، تهران: یساولی.
سدیدالسلطنه کبابی، محمدعلی خان، ۱۳۶۳، بندرعباس و خلیج فارس، به‌تصحیح و با مقدمه: احمد اقتداری، تهران: دنیای کتاب.
طاهری، ابوالقاسم، 1354، تاریخ روابط بازرگانی و سیاسی انگلیس و ایران از دوران فرمانروائی مغولان تا پایان عهد قاجاریه (از آغاز تا عقد معاهده گلستان، 1270 تا 1813 میلادی)، ج 1، تهران: انتشارات انجمن آثار ملی.
شیرازی، ابن حسن و دیگران، ۱۴۰۳، فتوحات صفویه: در ایالت فارس و جزایر بحرین، قشم و هرمز، به‌تصحیح و تحقیق: سید سعید میرمحمدصادق، تهران: انتشارات دکتر محمود افشار.
فلور، ویلم، ۱۳۷۱، اختلاف تجارتی ایران و هلند و بازرگانی هلند در عصر افشاریان و زندیان ۱۷۱۲-۱۷۱۵، جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران (۷)، ترجمه: ابوالقاسم سری، تهران: توس.
--------------، هلندیان در جزیره خارک (خلیج ‌فارس)، جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران (۱۰)، ترجمه: ابوالقاسم سری، تهران: توس.
منستی، ساموئل و دیگران، 1403، سیاست‌های استعماری کمپانی هند شرقی انگلیس در خلیج ‌فارس بر اساس گزارش‌های سه‌گانه 1790-1800م./1205-1215ق.، ترجمه: صفورا برومند، تهران: پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی.
میرزا صالح، غلامحسین (به اهتمام)، 1365، اسناد رسمی در روابط سیاسی ایران با انگلیس و روس و عثمانی، ج ۱، تهران: نشر تاریخ ایران.
نوائی، عبدالحسین، ۱۳۶۴، ایران و جهان: از مغول تا قاجاریه، تهران: هما.
---------------------، ۱۳۶۹، ایران و جهان: از قاجاریه تا پایان عهد ناصری، تهران: هما.
--------------، ۱۳۷۵، ایران و جهان: از مشروطیت تا پایان قاجاریه، تهران: هما.
 
نشریات:
احمدی، فرج‌الله، «تهدیدات فرانسه و طرح سر جان مالکوم برای تصرف خارک (۱۸۰۹-۱۷۹۸م.)»، پژوهش‌های علوم تاریخی، ۱۳۸۸، ۱ (۱)، ۴۰-۱۷.
اقتداری، احمد، «سرگذشت تاریخی چهار جزیره در خلیج ‌فارس: جزیره‌های باسعیدوی قشم، بوموسی، تمب بزرگ (تمب گپ)، تمب کوچک (تمب مار)»، یغما، ۵۷-۱۳۵۶، ۳۴۹ تا ۳۵۶، صفحات متعدد.
بیانی، خان‌بابا، «روابط ایران و هلند در زمان صفویه، سفارت موسی‌ بیک»، بررسی‌های تاریخی، ۱۳۴۹، ۵ (۶)، ۱۲۴-۱۰۱.
---------، «روابط ایران و هلند در زمان صفویه»، بررسی‌های تاریخی، ۱۳۵۰، ۶ (۲)، ۱۴۰-۱۰۵.
روشن‌ضمیر، مهدی، «پژوهشی نو در باره روابط ایران با بیگانگان در سده دوازدهم هجری»، بررسی‌های تاریخی، ۱۳۵۰، ۶ (۶)، صص. 72-53.
---------------، «پژوهشی نو درباره روابط ایران با بیگانگان در سده دوازدهم هجری»، بررسی‌های تاریخی، ۱۳۵۱، ۷ (۳)، صص. 44-23.
ورهرام، غلامرضا، «کمپانی هلندی هند شرقی در ایران»، جستارهای نوین ادبی، ۱۳۶۵، صص. 102-79 و 73-72.
 
لاتین:
Documents:
Connock and Barker to the Factory at Surat, 19th January 1616-167, Letters Received by East India Company, Vol. v, 60 in: Saldanha, 1986: I/v.
Surat Presidency to the Court, 3rd January 1645-46, in Saldanha, 1986: I/xxii.
Report of Captain Malcolm on the State of the Trade between Persia and India and Suggestions as to the Means for Improving it, 1800, in Saldanha, 1986: I/Appendix H.
Translation of an Agreement Proposed by his Highness Hussein Ali Mirza through his Minister Zeki Khan and Discussed between him and William Bruce, Resident of Bushire, 8th August 1822 in Saldanha, 1986: II/146.
 
Books:
Amin, Abdul Amir, 1967, British Interests in the Persian Gulf, Leiden: E. J. Brill.
Amini, Iradj, 2000, Napoleon and Persia: Franco-Persian Relations under the First Empire, Mage Publishers.
Barros, João de, 1973, Décadas da Ásia, Vol. I, Lisbon.
Cathay and the Way Thither; being a Collection of Medieval Notices of China, trans. and ed. by Henry Yule. Vol. I, London: Hakluyt Society.
Crowley, Roger, 2015, Conquerors: How Portugal Forged the First Global Empire, New York: Random House.
Curzon, George N., 1892, Persia and the Persian Question, Vol. II, London.2015
Floor, Willem, 2006, The Persian Gulf: A Political and Economic History of Five Port Cities, 1500-1730, Mage Publishers.
Floor, Willem; Potts D. T., 2017, The Persian Gulf Khark: The Island’s Untold Story, Mage Publishers, Washington DC.
Floor, Willem; Faghfoory, Mohammad Hassan, 2004, The First Dutch-Persian Commercial Conflict: The Attack on Qeshm Island, 1645, Mazda Publishers.
Fraser, James Baillie, 1825, Narrative of a Journey into Khorasān: In the Years 1821 and 1822. Including Some Account of the Countries to the North-east of Persia; with Remarks upon the National Character, Government, and Resources of that Kingdom, London: Longman, Hurst, Rees, Orme, Brown, and Green.
Jones, Harford, 1834, An Account of the Transactions of His Majesty’s Mission to the Court of Persia, 1810-1811, to which is added a Brief History of the Wahauby, London.
Kaye, John William, 1856, The Life and Correspondence of Major-General Sir John Malcolm, G.C.B., Late Envoy to Persia, And Governor of Bombay; From Unpublished Letters and Journals, Vol. I., London: smith Elder and Co.
Kelly, John Barrett, 1968, The Britain and the Persian Gulf 1795-1880, Oxford: Clarendon Press.
Lorimer, John Gordon, 1915, Gazetteer of Persian Gulf, Oman and Central Arabia, Vol, I, Historical, Part I. & II, Calcutta: Superintendent Government Printing.
Malcolm, John, 1815, The History of Persia from the Most Early Period to the Present Time: containing an Account of the Religion, government, Usages, and Character of the Inhabitants of that Kingdom, Vol. I-II, London: John Murray.
Risely, Herbert (ed), 1908, The Indian Empire: Administrative, Imperial Gazetteer of India, Vol. 2, Oxford: Clarendon Press, under the authority of H.M. Secretary of State for India.
Saldanha, Jerome Anthony, 1986, The Persian Gulf Précis (II), Précis of Correspondence regarding the Affairs of the Persian Gulf, 1801-1853, Archive Edition.
Saldanha, Jerome Anthony, 1986, The Persian Gulf Précis (I), Selection from State Papers, Bombay regarding the East India Company’s Connection with the Persian Gulf, with a Summary of Events 1600-1800, Archive Edition.
Slot, B. J., 1993, The Arabs of the Gulf, 1602-1784, Leidschendamm, 1993.
Tuson, Penelope, 1979, The Records of the British Residency and Agencies in the Persian Gulf, London: India Office Library and Records.
Wright, Denis, 1977, The English amongst the Persians during the Qajar Period 1787-1921, London: Heinemann.
 
Articles:
Boxer, C. R., “Anglo-Portuguese rivalry in the Persian Gulf, 1615-1635,” in Chapters in Anglo-Portuguese Relations, 1935, ed. E. Prestage, Watford, 46-129.
Braudel, Fernand, 1979, “The Wheels of Commerce”, Civilization and Capitalism 15th-18th Century, Vol. 1, Michigan: University of Michigan.
Ferrier, Ronald W., “East India Company (British)”, Encyclopaedia Iranica, 1996, Vol. VII, 644-47, (accessed on 30 December 2022).
Perry, John R., “Mir Muhanna and the Dutch: Patterns of piracy in the Persian Gulf,” Stud. Ir. 2, 1973, 79-95.
Potts, Daniel. T., “KHARG ISLAND ii. History and archeology,” Encyclopædia Iranica, 2004, online edition, available at http://www.iranicaonline.org/articles/kharg- island (accessed on 15 September 2024).
Tracy, James D., “Dutch and English trade to the East”, the Construction of a Global World, 1400-1800 CE, Part 2, Patterns of Change, 2015, The Cambridge History World, Vol. 6, Cambridge: Cambridge University Press.
Whitelock, “Descriptive Sketch of the Islands and Coast Situated at the Entrance of the Persian Gulf,” JRGS 8, 1834, 170-184.

  • Receive Date 07 September 2024
  • Revise Date 14 October 2024
  • Accept Date 20 October 2024