ولادیمیر مینورسکی و جهان ایران‌شناسی: معرفی کتاب دفتری برای ایران

نویسنده

عضو هیئت‌علمی گروه تاریخ دانشگاه تهران

چکیده

ولادیمیر مینورسکی (۱۹۶۶ - ۱۸۷۷م.) ایران‌شناس روسی‌تبار ساکن اروپا بود که بعد از گذشت بیش از پنجاه سال از درگذشتش، آثار او همچنان مرجعی مهم در پژوهش‌های ایران‌شناسی هستند. کار سترگ وی در تصحیح و ترجمۀ انگلیسی حدودالعالم، نگارش بیش از صد مقالۀ دایرةالمعارفی به‌ویژه برای دایرةالمعارف اسلام، چاپ لایدن و نیز انتشار بیش از دویست مقالۀ مستقل و چند کتاب و سخنرانی دیگر، همه یادگاری از شش دهه تکاپوی بی‌وقفۀ علمی او است. مینورسکی در چند دهۀ اول زندگی خود، کارمند وزارت امور خارجه و دیپلمات بود که در کنسولگری روسیۀ تزاری در تبریز و بخارا فعالیت می‌کرد. در سال‌های انقلاب روسیه تا ۱۹۱۹م. کاردار سفارت روسیه در تهران بود. بعد از آن، مستقیم از ایران به پاریس مهاجرت کرد و با ترک فعالیت‌های اجرایی به مطالعات تخصصی ایران‌شناسی در فرانسه و انگلستان مشغول شد. از میان حوزه‌های مطالعۀ مینورسکی، بیش از همه جغرافیای تاریخی ایران، تاریخ قفقاز و مطالعات کردشناسی او اهمیت اساسی دارند که نقشی مهم در تثبیت نظریۀ علمی پیوستگی تاریخی قفقاز و کردها در جهان فرهنگ و تمدن ایرانی در صد سال گذشته داشته‌اند. مینورسکی خالق دو نظریه با نام‌های «میان‌پردۀ ایرانی» و «اسلام ایرانی» برای درک بهتر تاریخ ایران نیز هست که مهم‌ترین وجه تمایز وی از سایر ایران‌شناسان داخلی و خارجی است. در مقالۀ حاضر به بررسی زندگی، فعالیت‌های علمی و نیز نامه‌های فارسی ارسالی به او پرداخته می‌شود. آرشیو مینورسکی که شامل کتابخانه و اسناد شخصی او است و در مؤسسۀ نسخه‌های خطی سنت پترزبورگ روسیه نگهداری می‌شوند، گنجینه‌ای ارزشمند برای شناخت تاریخ، ادبیات، فرهنگ، هنر، زبان‌‌شناسی و روابط خارجی ایران به شمار می‌آید.