فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

بررسی روابط بومیان و نخستین فرنگیان در خلیج فارس

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
کارشناس ارشد تاریخ جهان، دانشگاه آزاد اسلامی واحد تهران مرکزی
چکیده
خلیج فارس از گذشته‌های بسیار دور تاکنون، به سبب شبکه‌ای درهم تنیده از پیوندهای اقتصادی و اجتماعی، همواره ویژگی خاصی داشته است. بررسی پیشینه روابط ساکنان این منطقه با فرنگیان، افزون بر آنکه بخش قابل توجهی از تاریخ و فرهنگ این آبراه مهم را روشن می‌کند، می‌تواند در تنظیم مناسبات ایرانیان با همسایگان و دیگر ملت‌ها و کشورهای جهان سخت مؤثر باشد. بر این اساس، مقاله حاضر تلاش دارد با تکیه بر اسناد و منابع و نیز روش توصیفی ـ تحلیلی به این پرسش‌ها پاسخ دهد: 1. آشنایی بومیان خلیج فارس با فرنگیان از چه دوره‌ای آغاز شد؟ 2. تعامل میان بومیان و فرنگیان از کدام منافع مشترک سرچشمه می‌گرفت؟ 3. چه عواملی موجب تضاد و برخورد میان بومیان و فرنگیان شد؟ خاطر نشان می‌شود که پیش از ورود پرتغالی‌ها به عرصۀ تجاری خلیج فارس، همزیستی مسالمت‌آمیزی میان عوامل تجاری و بومیان منطقه جریان داشت، اما این وضعیت به سبب سیاست‌های خشونت‌آمیز و انحصار‌‌طلبانۀ تازه‌واردان مختل شد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Study of Relations between Persian Gulf Natives and the First Europeans

نویسنده English

Soghra Damirchiloo
Master of Science in World History, Islamic Azad University, Central Tehran Branch
چکیده English

From long time ago the Persian Gulf has maintained a special position due to its interlocking webs of economic and social relations. Studying the relations between the natives of this area with the Europeans will shed light on a significant part of the culture and history of Iran, and, moreover, could be quite effective in setting the agenda for this country’s relations with its neighbors and other nations. The present article seeks to draw upon historical documents and sources and utilize descriptive-analytical method to find answers to the following questions:
1-   When were the first encounters with the Persian Gulf native inhabitants?
2-   What were the interests underlying the natives’ interactions with the Europeans?
3-   What factors contributed to later conflict and clash between the natives and the Europeans?
It is worth noting that before the Portuguese intrusion into the region and their encroachment upon the commercial landscape of the Persian Gulf Region, merchants and tradesmen in the region co-existed peacefully; a trend which was disrupted by the violent and monopolizing policies of the freshly arrived intruders.

کلیدواژه‌ها English

the Persian Gulf
Natives
Europeans
Study of Relations
منابع و مآخذ
‌آدمیت، فریدون، 1388، چند مقاله تاریخی- برخورد اندیشه‌ها و تمدن‌ها، به اهتمام: علی‌اصغر حقدار، تهران: چشمه.
‌استندیش، جان، 1383، ایران و خلیج فارس، ترجمه: عبدالرضا سالار بهزادی، تهران: نی.
‌افشار سیستانی، ایرج، 1369، مقالات ایران‌شناسی، تهران: دانش.
‌اقتداری، احمد، 1341، زبان‌های محلی و فولکلور خلیج فارس، در: سمینار خلیج فارس، ج2، تهران: سازمان سمعی و بصری هنرهای زیبای کشور- اداره کل انتشارات و رادیو.
_________، 1386، خلیج فارس و نام آن، در: امیرهوشنگ انوری، خلیج فارس در نگاه ایرانیان، تهران: بنیاد ایران‌شناسی.
_________، 1369، هرمز و جنگ دریایی امامقلی‌خان سردار شاه‌عباس، در: مجموعه مقالات خلیج فارس، تهران: مرکز مطالعات خلیج فارس در دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
‌اکونیا، خوآئوتلیس، 1393، حضور پرتغالی‌ها در خلیج فارس، در: پاتر، لارنس. جی، تاریخ خلیج فارس از قدیم‌ترین دوران تاکنون، ترجمه: محمد آقاجری، تهران: ققنوس.
‌الهی، همایون، 1384، خلیج فارس و مسائل آن، تهران: قومس.
‌باربارو، جوزافا، 1349، سفرهای ونیزیان در ایران، ترجمه: منوچهر امیری، تهران: خوارزمی.
‌باوند، داود هرمیداس، 1377، مبانی تاریخی، سیاسی و حقوقی حاکمیت ایران بر جزایر تنب و ابوموسی، ترجمه: بهمن آقایی، تهران: گنج دانش.
‌بیمن، ویلیام. او، 1393، جوامع خلیج فارس: خلیجی‌ها از دید انسان شناختی- تکامل و شیوه‌های زندگی آنها، در: پاتر، لارنس. جی، تاریخ خلیج فارس از قدیم‌ترین دوران تاکنون، ترجمه: محمد آقاجری، تهران: ققنوس.
‌بینا، علی‌اکبر، 1369، تاریخ دو هزار و پانصد ساله خلیج فارس، در: مجموعه مقالات خلیج فارس. تهران: مرکز مطالعات خلیج فارس در دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
‌پاتر، لارنس. جی، 1393، تاریخ خلیج فارس از قدیم‌ترین دوران تاکنون، ترجمه: محمد آقاجری، تهران: ققنوس.
‌جعفری، عباس، 1363، شناسنامه جغرافیای طبیعی ایران، تهران: گیتاشناسی.
‌جلالی، منصور، 1387، بندرعباس در گستره تاریخ و زبان، تهران: دعوت.
‌حکیمی، محمود، 1385، همراه با سیاحان و جهانگردان و مسافران تاریخ، تهران: آرون.
‌دلدم، اسکندر، 1363، خلیج فارس، تهران: نوین.
‌رکن‌زاده آدمیت، محمدحسین، 1369، اوضاع اجتماعی خلیج فارس، در: مجموعه مقالات خلیج فارس، تهران: مرکز مطالعات خلیج فارس در دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی.
‌رهبانی، مرتضی، 1379، فرهنگ شرق و غرب: تحلیل تاریخ از دیدگاه روانشناسی، تهران: نی.
‌زعیمی، غلامرضا، 1383، تنگه‌ هرمز، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
‌زیباکلام، صادق، 1390، ما چگونه ما شدیم- ریشه‌یابی علل عقب ماندگی در ایران، تهران: روزنه.
سدیدالسلطنه، محمدعلی، 1368، بندرعباس و خلیج فارس "اعلام الناس فی احوال بندرعباس"، به کوشش: علی ستایش، تصحیح و دیباچه به قلم: احمد اقتداری، تهران: دنیای کتاب.
‌سیری ویرا، دبلیو. آی، 1372، تجارت خلیج فارس از دیدگاه تاریخی، ترجمه: امیر مرتضوی، در: مجموعه مقالات دومین سمینار بررسی مسائل خلیج فارس، تهران: وزارت امور خارجه.
شوستر والسر، سیبیلا، 1364، ایران صفوی از دیدگاه سفرنامه‌های اروپاییان، ترجمه: غلامرضا ورهرام، تهران: امیرکبیر.
‌شیبانی، ژان، 1353، سفر اروپاییان به ایران، ترجمه: ضیاءالدین دهشیری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
‌طیاب، منوچهر، 1385، سفر در ایران، تهران: کتاب خورشید.
‌عزیزی، محسن، 1369، مختصری از سیاست دولت‌های اروپایی در خلیج فارس با توجه به اسناد دیپلماسی، در: مجموعه مقالات خلیج فارس، تهران: مرکز مطالعات خلیج فارس در دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
‌فلاورز، سارا، 1386، عصر اکتشافات، ترجمه: فرید جواهر کلام، تهران: ققنوس.
‌فیگوئرا، دن گارسیا، 1363، سفرنامه فیگوئرا، ترجمه: غلامرضا سهیلی، تهران: نشر نو.
‌قائم‌مقامی، جهانگیر، 1369، مسئله هرمز در روابط ایران و پرتغال، در: مجموعه مقالات خلیج فارس، تهران: مرکز مطالعات خلیج فارس در دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
‌گنجی، محمدحسن، 1341، آب و هوای خلیج فارس، در: سمینار خلیج فارس، ج1، تهران: سازمان سمعی و بصری هنرهای زیبای کشور- اداره کل انتشارات و رادیو.
‌گوبینو، ژوزف آرتور، 1341، نامه‌های ایرانی، ترجمه: عذرا غفاری، تهران: دهخدا.
‌لوئیس، برنارد، 1381، خاورمیانه- دو هزار سال تاریخ از ظهور مسیحیت تا امروز، ترجمه: حسن کامشاد، تهران: نی.
نجم‌آبادی، شهناز، 1372، یکپارچگی اجتماعی و چندگانگی فرهنگی در خلیج فارس، ترجمه: امیر مرتضوی، در مجموعه مقالات دومین سمینار بررسی مسائل خلیج فارس، تهران: وزارت امور خارجه.
‌نشات، صادق، 1345، تاریخ سیاسی خلیج فارس، تهران: کانون کتاب.
‌نفیسی، سعید، 1369، جغرافیای تاریخی خلیج فارس، در: مجموعه مقالات خلیج فارس، تهران: مرکز مطالعات خلیج فارس در دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
‌وادالا، ر.، 1356، خلیج فارس در عصر استعمار، ترجمه: شفیع جوادی، تهران: سحاب کتاب.
وثوقی، محمدباقر، 1393، ملوک هرمز: از آغاز تا ورود پرتغالی‌ها، در: پاتر، لارنس. جی، تاریخ خلیج فارس از قدیم‌ترین دوران تاکنون، ترجمه: محمد آقاجری، تهران: ققنوس.
هابسون، جان. ام.، 1389، ریشه‌های شرقی تمدن غرب، ترجمه: عبدالله فرهی، تهران: پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی.