فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

آوانِس‌خان مساعدالسلطنه؛ نخستین وزیرمختار ایران در ژاپن

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
استاد مطالعات ایرانی و ژاپنی دانشگاه ریوکوکو، ژاپن
چکیده
آوانِس ماسحیان (1350ـ 1282ق./ 1931ـ1864م.) ملقّب به مساعدالسلطنه از ارمنیان برجسته ایران و از شخصیت‌های علمی و دولتمردان اوایل سده بیستم است. او تحصیلات خود را در تهران، تبریز و پاریس گذراند و پس از بازگشت به ایران در سال 1301ق./ ۱۸۸۴م. مترجم مخصوص ناصرالدین شاه شد و در فعالیت‌های علمی و دیپلماتیک خوش درخشید و تا وزیرمختاری ایران در لندن ترقی یافت. آخرین مأموریت او، به عنوان وزیرمختار ایران در توکیو بود. آوانِس‌خان که از نخستین مترجمان برجسته آثار ادبی و علمی از زبان انگلیسی به فارسی است، در خدمات رسمی و اداری نیز شخصیتی ممتاز بود و احترام و تحسین همگنان، معاشران و رؤسای خود را برمی‌انگیخت. از دیگر جنبه‌های چشمگیر شخصیت و فعالیت او تلاشی بود که در سال‌های پس از جنگ جهانی اول برای ایجاد دولت مستقل ارمنستان نشان داد. شماری از رجال و محققان برجستۀ ایرانی، وی را به دانشوری و کاردانی در خدمات مملکتی ستوده‌اند. آکیئو کاساما نخستین وزیرمختار ژاپن در ایران نیز، که تقریباً هم‌زمان با وزیرمختاری آوانِس‌خان در توکیو او هم در تهران مأموریت داشت، در خاطرات خود شرحی تحسین‌آمیز درباره این چهره برجسته ایرانیِ ارمنی نگاشته است. آوانِس‌خان علاوه بر خدمات دولتی و  دیپلماتیک، در مدرسه سیاسی تهران درس حقوق می گفت و در دوره ششم مجلس شورای ملی نمایندگی ارمنیان را برعهده داشت. آخرین مقام سیاسی او ریاست نمایندگی دیپلماتیک ایران در توکیو بود که حدود یک سال (تا مرداد ۱۳۱۰/ژوئیه ـ  اوت ۱۹۳۱) به طول انجامیدو در خاربین، سرِ راه بازگشت از توکیو ـ از طریق سیبری ـ درگذشت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Avens khān Mosa’ed-ol Saltaneh: the first Iranian minister in Japan

نویسنده English

hashem rajabzadeh
Professor of Iranian and Japanese Studies at the University of Rio de Janeiro, Japan
چکیده English

 
Avens Māsāhian (1864-1931). known as Mosa’ed-ol Saltaneh was one of the outstanding Armenians of Iran and one of the greatest statesmen and an important man of learning in the beginning of the 20th century. He studied in Tehran, Tabriz and Paris and on his return to Iran in 1884, he worked as the special translator of Nāser-Aldin Shāh. He was very successful in his scientific and diplomatic activities and he was promoted to the position of Iran’s minister in London. In his last mission, he served as the Iranian minister in Tokyo. Avenskhān who is considered as one of the first outstanding literary and scientific translators from English to Persian was also very active and brilliant in formal and official services and he was admired by everyone especially by his superiors. Among his other initiatives and activities, one may cite his attempts to create an independent Armenian state after the first world war. A number of outstanding researchers and politicians have admired him as a man of learning who was very conspicuous in his governmental services. Akio kāsam who was the first Japanse minister in Iran and who was a contemporary with Avenskhān and worked in Tehran when Avenskhān was in Tokyo, has written an admirable account of the activities of this Iranian-Armenian minister in his memories. In addition to governmental and diplomatic services, he taught law in Tehran’s political school and acted as a representative of the Armenians in the sixth majles of the national parliament of Iran. His last political position was acting as the head of the Iranian diplomatic envoy in Tokyo which lasted for one year till August 1931. He died on his way home from Tokyo to Tehran in khārrin in Siberia.
 

کلیدواژه‌ها English

Avens Khān Mosa’ed-ol Saltaneh
Diplomatic relations
Iran
Japan
آکادمی علوم ارمنستان، انستیتو هنر (بی‌تا)؛ شکسپیرنامه، ایروان: آکادمی علوم ارمنستان.
احتشام‌السلطنه، محمودخان قاجار دولُّو عَلامیر (1368)، خاطرات احتشام‌السلطنه، به کوشش: محمدمهدی موسوی، چاپ سوم، تهران: زوّار.
اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان (1356)، روزنامۀ خاطرات اعتمادالسلطنه وزیر انطباعات در اواخر دوره ناصری، به کوشش: ایرج افشار، چاپ سوم, تهران: امیرکبیر.
ــــ ، چهل سال تاریخ ایران: المآثر و الآثار (1362)، به کوشش: ایرج افشار، تهران: اساطیر.
افضل‌الملک، غلامحسین (1361)، افضل‌التواریخ، به کوشش: منصوره اتحادیه (نظام مافی) و سیروس سعدوندیان، چاپ سوم، تهران: نشر تاریخ ایران.
اقبال آشتیانی، عباس، نخستین روابط سیاسی بین ایران و آمریکا، مجلّه یادگار، س اوّل، شماره ۶ (بهمن ۱۳۲۳).
باستانی پاریزی، محمدابراهیم (1356)، تلاش آزادی، چاپ چهارم، تهران: انتشارات نوین.
بامداد، مهدی (1363)، شرح حال رجال ایران، چاپ سوم، تهران: زوّار.
بنجامین، ساموئل گرین؛ ایران و ایرانیان، خاطرات و سفرنامه ساموئل گرین ویلر بنجامین نخستین سفیر آمریکا در ایران ـ سال‌های ۱۸۸۳ ـ ۱۸۸۵میلادی (1363) ترجمه: آوانس‌خان مساعدالسلطنه، به کوشش: رحیم رضازاده ملک، تهران: گلبانگ.
دانش‌پژوه، محمدتقی (1339)، فهرست نسخه‌های خطی کتابخانه دانشکده ادبیات، تهران: دانشکده ادبیات دانشگاه تهران: ضمیمه سال دهم مجله دانشکده ادبیات تهران (شماره ۱ سال هشتم).
دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه(1369)، سیاستگزاران و رجال سیاسی در روابط خارجی ایران، تهران: وزارت امور خارجه.
رابینو، لوئی (1362)، دیپلمات‌ها و کنسول‌های ایران و انگلیس، ترجمه و تألیف: غلامحسین میرزا صالح، تهران: نشر نو.
شرلی (1357)، سفرنامه برادران شرلی در زمان شاه عباس کبیر، ترجمه: اُوانس، با مقدمة محبّت آیین، چاپ دوم، تهران: منوچهری.
شورش هندوستان، ترجمه اُوانس ماسئیان (1372)، به کوشش: صفاءالدین تبرّائیان، با مقدمة ایرج افشار، تهران: نیلوفر.
صالحی، عبّاسعلی (1350)، هم‌میهنان نقش آفرین مسیحی، تهران: انتشارات صالح.
عاقلی، باقر (1369)، روزشمار تاریخ ایران از مشروطه تا انقلاب اسلامی، تهران: نشر گفتار.
عقیده در باب ایران و هند، ترجمۀ سال ۱۳۰۱هـ.ق.، فهرست نُسَخ خطّی کتابخانه ملّی، ف۳۷۸.
علوی، ابوالحسن (1356)، رجال عصر مشروطیت، به کوشش: حبیب یغمایی، تهران: ایرج افشار.
فرهنگ قهرمانی، عطاءالله (1356)، اسامی نمایندگان مجلس شورای ملّی، تهران: چاپخانه مجلس.
کاتوزیان تهرانی، محمدعلی (1379)، (مشاهدات و تحلیل اجتماعی ـ سیاسی) تاریخ انقلاب مشروطیت ایران، تهران: انتشار.
کازاما، آکیئو (1380)، سفرنامه کازاما: سفرنامه و خاطرات آکیئو کازاما نخستین وزیرمختار ژاپن در ایران (۱۳۰۸ تا ۱۳۱۱خورشیدی)، ترجمه: هاشم رجب‌زاده، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
مستوفی، عبدالله (1360)، شرح زندگانی من یا تاریخ اجتماعی و اداری دوره قاجار، چاپ سوم، تهران: زوّار.
ممتحن‌الدوله شقاقی، مهدی و میرزا هاشم (1365)؛ رجال وزارت امور خارجه در عهد ناصری و مظفّری، به کوشش: ایرج افشار، تهران: اساطیر.
ناظم‌الاسلام کرمانی (1362)، تاریخ بیداری ایرانیان، چاپ چهارم، به کوشش: علی‌اکبر سعیدی سیرجانی، تهران: نشر آگاه.
وحیدالملک شیبانی، عبدالحسین (1378)، خاطرات مهاجرت، به کوشش: ایرج افشار و کاوه بیات، تهران: شیرازه.
هوویان، اندرانیک (1380)، ارمنیان ایران، تهران: مرکز بین‌المللی گفتگوی تمدن‌ها.
هویان، اندرانیک (1381)، ایرانیان ارمنی، تهران: دفتر پژوهش‌های فرهنگی.
هیئت مراسم یادبودِ هوانس خان؛ نشریۀ هیئت مراسم یادبودِ هوانس خان ماسحیان (مساعدالسلطنه) به مناسبت سی‌امین سالگرد وفات او، تهران: ۱۳۴۲.

  • تاریخ دریافت 01 اردیبهشت 1389
  • تاریخ بازنگری 28 فروردین 1398
  • تاریخ پذیرش 27 تیر 1389