فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

تغییرات فرهنگی در دورۀ آتاتورک و رضاشاه

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه امام خمینی قزوین
2 دانشجوی دکتری دانشگاه تبریز
3 کارشناس ارشد تاریخ دانشگاه امام خمینی قزوین
چکیده
احساسِ نیاز زمامداران ایران و ترکیه برای"مدرن‌سازی" کشورهای خود طبق الگوی اروپایی تقریباً هم زمان بود. این فرآیند از نظر آنانبه دولتِ مقتدرِ متمرکز نیاز داشت و آتاتورک و رضاشاه نیز به سوی اقتدار و تمرکز پیش رفتند. تغییرات در هر دو کشور،آمرانه و از بالا به پایین بود. نوسازی فرهنگی با صبغۀ غربی در زبان، لباس، هنر و ادبیات، آموزش و پرورش و دانشگاه نمود یافت و در راه این تغییرات،روشنفکران هر دو ملت نقشِ اساسی داشتند. گسترش روابط سیاسی دوکشور، به تأثیرپذیری رضاشاه از اقدامات تجددگرایانۀ آتاتورک منجر شد. پرسش این است که عوامل و زمینه‌های مناسبات ایران و ترکیه در عصر پهلوی اول چه بود و برنامه‌های فرهنگی آتاتورک چه آثاری بر وضعیت ایران در عصر رضاشاه داشت؟ پژوهش حاضر بر اساس چارچوب مفهومی الگوی "تجدد آمرانه" تدوین شده است که رهبران ترکیه و ایران برای "مدرن‌سازی" از آن پیروی می‌کردند. در این مقاله، ضمن اشاره بهتغییرات فرهنگی در ایران و ترکیه، نقش رهبران سیاسی و روشن‌اندیشان دو ملت در ترویج افکار نوین و تغییرات حاصل از تحولات بررسی خواهد شد.
 
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cultural Reforms in Ataturk and Reza Shah Era

نویسندگان English

Nasrollah PourmohammadiAmlashi 1
reza Mohammadi 2
Asgar Mohammadi 3
1 Associate Professor, Department of History, Imam Khomeini University of Qazvin
2 student of P.H.D of history
3 Master of Science in Imam Khomeini University of Qazvin
چکیده English

 
The necessity to “modernize” their countries according to European model occurred to the leaders of Iran and Turkey almost simultaneously. To them, the “modernization” process, requiring a powerful central government, led Ataturk and Reza Shah towards centrality and authoritarian leadership. Therefore, “Reforms” in both countries were led by central command from top to bottom. Cultural reform, hugely imbued with western values, encouraged strongly in language, dress code, art and literature, schools and higher education institutes; a process enormously inspired and informed by the thinkers and intellectuals of the two countries. As political ties between the two countries grew stronger, so did Reza Shah’s infatuation with Ataturk’s modernist measures. The question is on what grounds did the relations between Iran and Turkey grow during the First Pahlavi, and how did Ataturk’s cultural programs affect the situation in Reza Shah Iran? The current research draws upon the cultural framework of ‘Authoritarian Modernization’ which was followed by the leaders of Iran and Turkey on their path to modernity. The article studies and cultural reforms in Iran and Turkey and, furthermore, assess the role of political leaders and intellectuals in promoting modern thought and the ensuing developments. 
 

کلیدواژه‌ها English

Iran
Turkey
Reza Shah
Ataturk
Cultural Reform
منابع و مآخذ
اسناد
آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، سال‌های 1317- 1316- 1314- 1311 ش.
 
کتاب‌های فارسی
آژند، یعقوب، 1364،ادبیات نوین ترکیه،تهران: امیرکبیر .
آشنا، حسام‌الدین،1371، خشونت و فرهنگ: اسناد محرمانه کشف حجاب (1322- 1313 ش)، تهران: انتشارات بایگانی اسناد ملی.
آوری، پیتر،1376، تاریخ معاصر ایران، ج2، ترجمه: محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی.
اتابکی ،تورج،1385، تجدد آمرانه، ترجمه: مهدی حقیقت خواه، تهران: ققنوس.
اقبال آشتیانی، عباس،1326،"باز هم فرهنگستان"، یادگار، سال سوم، ش 7-6.
الموتی، مصطفی،1361،ایران در عصر پهلوی: شگفتی‌های زندگی رضاشاه، تهران: پگاه.
بهار،محمدتقی،1349، سبک‌شناسی یا تاریخ تطور نثر فارسی، چ سوم، تهران: انتشارات کتاب‌های پرستو.
بهنام، جمشید،1357، ایرانیان و اندیشه تجدّد، تهران: انتشارات فرزان روز .
روحانی، فخر،1370، اهرم‌های سقوط شاه، تهران: نشر بلیغ.
صدر،محسن،1364،خاطرات صدر الاشراف، تهران: انتشارات وحید.
صدیق، عیسی،1338، تاریخ فرهنگ ایران از آغاز تا زمان حاضر، چ دوم، تهران: انتشارات دهخدا.
فولادزاده، عبدالامیر، 1369، شاهنشاهی پهلوی در ایران، ج 2، قم:کانون نشر اندیشه‌های اسلامی.
کرونین، استفانی،1383، رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین، ترجمه: مرتضی ثاقب فر، تهران: جامی.
کسروی، احمد، 1339، زبان پاک، چاپ سوم، تهران: [بی نا].
لنچانسکی، ژرژ،1351، غرب و شوروی در ایران و سی سال در رقابت، ترجمه: حوریه یاوری، تهران: سینا.
مرسلوند، حسن، 1369، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، ج 5، تهران: الهام.
مصور رحمانی، غلامرضا،1366،کهنه سرباز، تهران: رسا.
مکی، حسین،1362، تاریخ بیست ساله، ج 5و4،تهران: نشر ناشر.
نشر مؤسسه فرهنگی قدر ولایت،1373،حکایت کشف حجاب، تهران: واحد تحقیقات مؤسسه فرهنگی قدر ولایت.
واحد، سینا، 1361، قیام گوهر شاد، تهران: وزارت ارشاد اسلامی.
وزارت اطلاعات،1378، تغییر لباس و کشف حجاب به روایت اسناد، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات
هدایت (مخبرالسلطنه)، مهدی قلی،1385، خاطرات و خطرات، چ 6، تهران: انتشارات زوّار.
هرتسفلد، ارنست، 1356، تاریخ باستانی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
 
نشریات
روزنامه آیینه ایران، شماره 128، سه شنبه 31 تیرماه 1309 .
مجله عالم نسوان، "حجاب در ایران"،شماره 12، بهمن ماه 1310.
 
کتاب‌های ترکی
parvin, mammadova, 2003, Ata Türkun Dil siyasati, Baki, Az Atam.
Srafettin Turan, 1990, Türk kültür Tarihi: Türk küründen Türkiye kültürüne. Ve Evrensellik, An kara Bilgi Yayinevi.
T.C. Türkiye Büyük Millet meclısıö Zabit cerdesiö Ankaraö II /22, 1921.