تغییرات فرهنگی در دورۀ آتاتورک و رضاشاه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه امام خمینی قزوین

2 دانشجوی دکتری دانشگاه تبریز

3 کارشناس ارشد تاریخ دانشگاه امام خمینی قزوین

چکیده

احساسِ نیاز زمامداران ایران و ترکیه برای"مدرن‌سازی" کشورهای خود طبق الگوی اروپایی تقریباً هم زمان بود. این فرآیند از نظر آنانبه دولتِ مقتدرِ متمرکز نیاز داشت و آتاتورک و رضاشاه نیز به سوی اقتدار و تمرکز پیش رفتند. تغییرات در هر دو کشور،آمرانه و از بالا به پایین بود. نوسازی فرهنگی با صبغۀ غربی در زبان، لباس، هنر و ادبیات، آموزش و پرورش و دانشگاه نمود یافت و در راه این تغییرات،روشنفکران هر دو ملت نقشِ اساسی داشتند. گسترش روابط سیاسی دوکشور، به تأثیرپذیری رضاشاه از اقدامات تجددگرایانۀ آتاتورک منجر شد. پرسش این است که عوامل و زمینه‌های مناسبات ایران و ترکیه در عصر پهلوی اول چه بود و برنامه‌های فرهنگی آتاتورک چه آثاری بر وضعیت ایران در عصر رضاشاه داشت؟ پژوهش حاضر بر اساس چارچوب مفهومی الگوی "تجدد آمرانه" تدوین شده است که رهبران ترکیه و ایران برای "مدرن‌سازی" از آن پیروی می‌کردند. در این مقاله، ضمن اشاره بهتغییرات فرهنگی در ایران و ترکیه، نقش رهبران سیاسی و روشن‌اندیشان دو ملت در ترویج افکار نوین و تغییرات حاصل از تحولات بررسی خواهد شد.
 

کلیدواژه‌ها


منابع و مآخذ

اسناد

آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، سال‌های 1317- 1316- 1314- 1311 ش.

 

کتاب‌های فارسی

آژند، یعقوب، 1364،ادبیات نوین ترکیه،تهران: امیرکبیر .

آشنا، حسام‌الدین،1371، خشونت و فرهنگ: اسناد محرمانه کشف حجاب (1322- 1313 ش)، تهران: انتشارات بایگانی اسناد ملی.

آوری، پیتر،1376، تاریخ معاصر ایران، ج2، ترجمه: محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: عطایی.

اتابکی ،تورج،1385، تجدد آمرانه، ترجمه: مهدی حقیقت خواه، تهران: ققنوس.

اقبال آشتیانی، عباس،1326،"باز هم فرهنگستان"، یادگار، سال سوم، ش 7-6.

الموتی، مصطفی،1361،ایران در عصر پهلوی: شگفتی‌های زندگی رضاشاه، تهران: پگاه.

بهار،محمدتقی،1349، سبک‌شناسی یا تاریخ تطور نثر فارسی، چ سوم، تهران: انتشارات کتاب‌های پرستو.

بهنام، جمشید،1357، ایرانیان و اندیشه تجدّد، تهران: انتشارات فرزان روز .

روحانی، فخر،1370، اهرم‌های سقوط شاه، تهران: نشر بلیغ.

صدر،محسن،1364،خاطرات صدر الاشراف، تهران: انتشارات وحید.

صدیق، عیسی،1338، تاریخ فرهنگ ایران از آغاز تا زمان حاضر، چ دوم، تهران: انتشارات دهخدا.

فولادزاده، عبدالامیر، 1369، شاهنشاهی پهلوی در ایران، ج 2، قم:کانون نشر اندیشه‌های اسلامی.

کرونین، استفانی،1383، رضاشاه و شکل‌گیری ایران نوین، ترجمه: مرتضی ثاقب فر، تهران: جامی.

کسروی، احمد، 1339، زبان پاک، چاپ سوم، تهران: [بی نا].

لنچانسکی، ژرژ،1351، غرب و شوروی در ایران و سی سال در رقابت، ترجمه: حوریه یاوری، تهران: سینا.

مرسلوند، حسن، 1369، زندگینامه رجال و مشاهیر ایران، ج 5، تهران: الهام.

مصور رحمانی، غلامرضا،1366،کهنه سرباز، تهران: رسا.

مکی، حسین،1362، تاریخ بیست ساله، ج 5و4،تهران: نشر ناشر.

نشر مؤسسه فرهنگی قدر ولایت،1373،حکایت کشف حجاب، تهران: واحد تحقیقات مؤسسه فرهنگی قدر ولایت.

واحد، سینا، 1361، قیام گوهر شاد، تهران: وزارت ارشاد اسلامی.

وزارت اطلاعات،1378، تغییر لباس و کشف حجاب به روایت اسناد، تهران: مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات

هدایت (مخبرالسلطنه)، مهدی قلی،1385، خاطرات و خطرات، چ 6، تهران: انتشارات زوّار.

هرتسفلد، ارنست، 1356، تاریخ باستانی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

 

نشریات

روزنامه آیینه ایران، شماره 128، سه شنبه 31 تیرماه 1309 .

مجله عالم نسوان، "حجاب در ایران"،شماره 12، بهمن ماه 1310.

 

کتاب‌های ترکی

parvin, mammadova, 2003, Ata Türkun Dil siyasati, Baki, Az Atam.

Srafettin Turan, 1990, Türk kültür Tarihi: Türk küründen Türkiye kültürüne. Ve Evrensellik, An kara Bilgi Yayinevi.

T.C. Türkiye Büyük Millet meclısıö Zabit cerdesiö Ankaraö II /22, 1921.