فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

اعراب عمان در خلیج فارس طی دورة‌ شاه سلطان حسین صفوی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه امام خمینی قزوین
2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه تبریز
چکیده
شاهراه­های آبی جهان از گذشته­های دور تاکنون مورد توجه بوده­اند و حکومت­های گوناگون سعی در نفوذ و تسلط بر آن و برقراری ارتباط با کشورهای همجوار مناطق فوق داشته­اند. یکی از این مناطق استراتژیک، خلیج فارس است که همواره مورد توجه حکومت­های منطقه­ای و فرامنطقه­ای بوده است. در دورة صفویه، توجه کشورهای مختلف جهان به این منطقه دو چندان شد. در این دوره، گذشته از توجه حکومت‌های جهانی و کوشش برای نفوذ در آن، قدرت‌های محلی نیز می‌کوشیدند نفوذ و تسلط خود را بر سواحل و بنادر خلیج فارس و همچنین تجارت این منطقه بسط دهند. رقابت بین نظام جهانی و قدرت‌های محلی منطقة خلیج فارس از دورة صفویه آغاز شد. از قدرت‌های محلی، اعراب یعاربه یا اعراب عمان بودند که هم زمان با سال‌های پایانی حکومت صفوی و آگاهی از ضعف درونی حکومت مرکزی در صدد تسلط بر بنادر، سواحل و تجارت این منطقه برآمدند. افزایش قدرت و حضور روزافزون اعراب عمان در خلیج فارس، نه تنها فعالیت‌های تجاری خلیج فارس را کاهش داد، بلکه با اختلال در مسیرهای تجاری جنوب به اصفهان و تأثیر مستقیم و غیرمستقیم آن بر فرآیند مسیر تجارت زمینی ایران با شرق و شمال شرقی، زمینة کاهش و سقوط تجارت دریایی حکومت صفوی را فراهم آورد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Omani Arabs in the Persian Gulf during the Reign of Shah Sultan Hussein Safavi

نویسندگان English

Nasrollah PourmohammadiAmlashi 1
Neda Sonboli 2
1 Associate Professor, Department of History, Imam Khomeini University of Qazvin
2 PhD student in Islamic Iranian History, University of Tabriz
چکیده English

Since ancient times world major waterways have drawn the attention of various rulers who have attempted to conquer them as a means to establishing relations with neighboring lands. One of these strategic regions is the Persian Gulf that has always drawn the attention of regional and extra-regional governments. During the Safavid Empire the region attracted even more attention. In this era, apart from the world powers and their quests for domination in the Persian Gulf, local powers sought to spread their influence and exert control over the coasts and ports of the Persian Gulf and expand trade in this area. It was under the Safavids that rivalry between world and local powers erupted. Among local powers was the Omani Arabs who, being aware of Safavid internal weakness and at the same time as the Safavid approached their end, sought to dominate the ports, coastlines and trade in the region. Omani Arab’s increasing power and influence in the Persian Gulf region not only diminished commercial activities, but also brought about the demise of the Safavid maritime trade by disrupting trade routes from south to Isfahan and affecting Iranian trade with its neighbors to the north and north-east.
 

کلیدواژه‌ها English

Persian Gulf
Safavid
Shah Sultan Hussein
Omani Arabs
فارسی:
ابن بطوطه، محمد بن عبدالله، 1376، سفرنامه ابن بطوطه، ج1، چ6، ترجمه: محمد علی موحد، بی‌جا، نشر دانش.
اسدپور، حمید، 1387، تاریخ اقتصادی و سیاسی خلیج فارس در عصر افشاریه و زندیه، تهران: مؤسسه تحقیقات و توسعه علوم انسانی.
اقبال آشتیانی، عباس، 1384، مطالعاتی در باب بحرین و جزایر و سواحل خلیج فارس، تهران: اساطیر.
الهی، همایون، 1373، خلیج فارس و مسایل آن، چ3، تهران: نشر قومس.
امین، عبد الا میر، 1370، منافع بریتانیا در خلیج فارس، علی رجبی یزدی، تهران: امیرکبیر.
آقا محمد زنجانی، مهدی، 1382، اسناد تاریخی ایران و پرتغال سال‌های 1500 تا 1758، تهران: وزارت امور خارجه.
بگلریو، سرچارلز، 1369، سفرنامه دریایی سر اسکین لاخ، ترجمه: حسین ذوالقدر، بی‌جا، آناهیتا.
پرویز،  عباس، 1317، تاریخ روابط ایران با اروپا در عهد صفویه، تهران: شرکت مطبوعات.
تاجبخش، احمد، 1372، تاریخ صفویه، شیراز: نوید.
جعفریان، رسول( تألیف و تصحیح)، 1372، مکافات نامه (علل برافتادن صفویان)1372، تهران: مرکز چاپ و نشر سازمان تبلیغات اسلامی.
جملی کارری، جووانی فرانچسکو، 1383، سفرنامه کارری، ترجمه: عباس نخجوانی و عبدالعلی کارنگ، تهران: علمی و فرهنگی.
حبیبی، حسن و محمدباقر وثوقی، 1387، بررسی تاریخی، سیاسی و اجتماعی اسناد بندرعباس 1321-1226، تهران: بنیاد ایران شناسی.
حزین لاهیجی، شیخ محمد علی، 1375، تاریخ و سفرنامه حزین، تصحیح و تحقیق: علی دوانی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
چمنکار، محمدجعفر، 1393، "بنیادامامتوسلطنتخاندانابوسعیدیمسقطوعمانوچالش­های حکومت­هایایراندرحوزهخلیجفارسودریایعمان(قرون18 و19میلادی)"، دو فصلنامه پژوهشنامه تاریخ­های محلی ایران، سال دوم، شماره سوم، ص 92-67، پاییز و زمستان
___________، 1393، "زمینه­های ناتوانی ایران صفوی در برخورد با امامان یعاربه عمان در خلیج فارس (سده 12 هجری)"، دو فصلنامه علمی پژوهشی تاریخ نامة ایران بعد از اسلام، سال 4، شماره 8، ص 102-77، بهار و تابستان.
سانسون، مارتین، 1364، سفرنامه سانسون وضع کشور شاهنشاهی ایران در زمان شاه سلیمان صفوی، ترجمه: تقی تفضلی، تهران.
سدید السلطنه کبابی، محمد علی، 1370، تاریخ مسقط و عمان، بحرین و قطر و روابط آن‌ها با ایران، تصحیح و تحشیه و پیوست‌ها: احمد اقتداری، تهران: دنیای کتاب.
سلطانیان، ابوالطالب، 1385، "پژوهشی در روابط ایران و فرانسه در دورة صفویه"، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، شماره 29، سال هفتم، ص59-43، زمستان.
طهرانی، محمد شفیع، 1383، مرآت واردات (تاریخ سقوط صفویان)، به تصحیح: منصور صفت گل، تهران: میراث مکتوب.
فریر، رانلد، 1388، تجارت در دوره صفویه، ج6، چ4، تاریخ ایران(پژوهش دانشگاه کمبریج)، ترجمه: گروه جامی، تهران: جامی.
فلسفی، نصرالله، 1316، تاریخ روابط ایران در دوره صفویه، تهران: چاپخانه ایران.
فلور، ویلم، 1365، برافتادن صفویان برآمدن محمود افغان، ترجمه: ابوالقاسم سری، تهران: توس.
______، 1371، جستارهایی از تاریخ اجتماعی ایران و هلند و بازرگانی هلند در عصر افشاریان و زندیان 1715-1712، ترجمه: ابوالقاسم سری، تهران: توس.
اوبن، ژان، 1357، گزارش سفیر کشور پرتغال در دربار شاه سلطان حسیسن صفوی، ترجمه: پروین حکمت، تهران: دانشگاه تهران.
کاره، بارتلمی، 1387، سفرنامه آبه کاره در ایران 74-1672، ترجمه: احمد بازماندگان خمیری، تهران: گلگشت.
کروسینسکی، 1382، سقوط اصفهان، ترجمه: عبدالرزاق دنبلی(مفتون)، تهران: نگاه معاصر.
گیلاننتز، پطرس دی سرکیس، 1371، سقوط اصفهان گزارش‌های گیلاننتز در بارة حملة افغانان و سقوط اصفهان، چ دوم، ترجمه: محمد مهریار، اصفهان: انتشارات گل‌ها؛ امور فرهنگی شهرداری اصفهان.
لاکهارت، لارنس، 1383، انقراض سلسله صفویه، چ3، ترجمه: اسماعیل دولتشاهی، تهران: علمی و فرهنگی.
لوریمر، جان گوردون، 1388، وقایع نامه خلیج فارس بخش تاریخ ایران، ترجمه: عبدالله آیتی، زیر نظر: حسن حبیبی، تهران: بنیاد ایران شناسی.
لوفت، پاول، 1380، ایران در عهد شاه عباس دوم، ترجمه: کیکاووس جهانداری، تهران: وزارت امور خارجه.
مرعشی صفوی، میرزا محمد خلیل، 1362، مجمع التواریخ، به تصحیح: عباس اقبال، تهران: طهوری و سنایی.
متی، رودی، 1393، ایران در بحران زوال صفویه و سقوط اصفهان، چ2، ترجمه: حسن افشار، تهران: مرکز.
______، 1382، "تجارت طلا در اواخر عصر صفوی بین ونیز و سورات"، ترجمه: حسن زندیه، شماره 68 و 69، ص 127-106، خرداد و تیر.
مقتدر، غلامحسین، 1333، کلید خلیج فارس، تهران: محمد علی علمی.
مهدوی، عبدالرضا هوشنگ، 1369، تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ دوم جهانی، چ4، تهران: امیرکبیر.
نصیری، محمد ابراهیم بن زین‌العابدین، 1373، دستور شهریاران، به کوشش: محمد نادر نصیری مقدم، تهران: بنیاد موقوفات دکتر افشار.
وثوقی، محمدباقر، 1390، پرتغالی­ها در خلیج فارس، تهران: وزارت امور خارجه.
__________، 1384، تاریخ خلیج فارس و ممالک همجوار، تهران: سمت.
__________، 1380، "شاهنامه تورانشاهی سندی از تحولات خلیج فارس دوران مغول تا صفویه از قرن هفتم تا یازدهم هجری"، کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، صص 24-18، آذر.
ویلسون، آرنولد، 1348، خلیج فارس، ترجمه: محمد سعیدی، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
 
عربی:
عاشور، سعید عبدالفتاح، 1624، تاریخ اهل عمان، چ2، عمان: وزاره التراث و الثقافه.
 
لاتین:
A Chaonicle of the Carmelites in Persia, v2, London, eyre& spottiswoode, 1939.
Lorimer, j.G., Gazetteer of the Persian Gulf, Vol I part IA, Calcutta, superintendent government printing, 1915.
 
 
دوره 18، شماره 72
پائیز1396
پاییز 1396
صفحه 47-77

  • تاریخ دریافت 17 شهریور 1397