روابط نظامی ایران و روسیه (از قاجار تا پهلوی)

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

مشاور وزیر و کارشناس ارشد مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه

چکیده

به لحاظ تاریخی، آغاز روابط نظامی ایران و روسیه به تأسیس بریگارد قزاق در سال 1258ق./ 1879م. در دوران ناصرالدین شاه قاجار بازمی‌گردد. بریگارد قزاق در پی درخواست ناصرالدین شاه از دولت روسیه تزاری در جریان دومین سفر او به اروپا زیر نظر افسران روسی تأسیس یافت و به مرور گسترش پیدا کرد و به دیویزیون (لشکر) تبدیل شد. روابط نظامی ایران و روسیه از زمان تأسیس بریگارد قزاق تاکنون، در این دوره‌ها قابل بررسی و مطالعه است: 1- دوران تاریخی: از تأسیس بریگارد قزاق در سال 1258ق. تا کودتای دیویزیون قزاق در سال 1299ش. 2- دوران سوءظن: از کودتای رضا خان در 1299ش. تا اشغال ایران توسط ارتش سرخ در سال 1320ش. 3- دوران تقابل و همکاری: از دوران اشغال ایران در شهریور 1320ش. تا سال‌های تنش‌زدایی 1350ش. 4- دوران ژاندارمی منطقه: از بهمن 1350 تا بهمن 1357ش. و آغاز خریدهای نظامی ایران از شوروی.

کلیدواژه‌ها


منابع و مآخذ

فارسی:

آذربرزین، شاپور (مصاحبه شونده)، 1393، فرماندهی و نافرمانی، مجموعه تاریخ شفاهی و تصویری ایران معاصر(2)، به کوشش: حسین دهباشی، تهران: سازمان اسناد و کتابخانه ملی ج. ا. ایران.

اعتمادالسلطنه، 1367، مرآه البلدان، ج 3 و 2، به کوشش: عبدالحسین نوایی و هاشم محدث، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

جمالزاده، محمدعلی، 1372، تاریخ روایط روس و ایران، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.

رحمانیان، داریوش، 1391، ایران بین دو کودتا، تهران: سمت.

شمیم، علی اصغر، ۱۳۴۲، ایران در دوره سلطنت قاجار: قرن سیزدهم و نیمه اول قرن چهاردهم هجری ‌قمری، تهران: ابن‌سینا.

ستاد بزرگ ارتشتاران، [بی‌تا]، تاریخ ارتش نوین ایران، بخش نخست، تهران: چاپخانه ارتش.

محبوبی اردکانی، حسین، 1368 و 1357 و 1354، تاریخ مؤسسات تمدنی جدید در ایران، ج 3 و 2 و 1، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

مجموعه اسناد لانه جاسوسی، 1366، از ظهور تا سقوط، تهران: مرکز نشر لانه جاسوسی.

موسوی، سیّد رسول، 1396، روسیه مانند آمریکا مخالف توانمندی هسته‌ای ایران بود، سالنامه اعتماد، صص 137- 135.

مورخ الدوله، سپهر، 1362، ایران در جنگ بزرگ 1918-1914، تهران: ادیب.

میرزایی، محسن، 1393، تاریخچه بریگارد و دیویزیون قزاق، (دو جلد)، تهران: نشرعلم.

ولایتی، علی اکبر، 1372، تاریخ روابط خارجی ایران در دوران ناصرالدین شاه و مظفرالدین شاه، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.

هوشنگ‌‌مهدوی، عبدالرضا، 1373، سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی، تهران: نشر البرز.

 

لاتین:

Kozhanov, Nikolay, 2015, Understanding the Revitalization of Russian-Iranian Relation, Moscow, Carnegie.

RIAC (Russian International Affairs Council), working paper, 2014, Modern Russian-Iranian Relations: Challenges and Opportunities, Moscow, RIAC.