ژاپن ـ روابط سیاسی و تجاری با ایران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استاد ایرانشناسی دانشگاه مطالعات خارجی توکیو

2 معاون سابق مدیر‌کل همکاری‌های اقتصادی وزارت امور خارجه

چکیده

هر چند مشخص نیست که در چه زمانی ایران تماس‌های دیپلماتیک با ژاپن را آغاز کرده است، اما به نظر می‌رسد سال 1873م. و زمانی که ناصرالدین شاه قاجار در سفر اول خود به اروپا با یک مقام ژاپنی دیدار نمود، را بتوان آغاز تماس‌های دیپلماتیک دو کشور دانست. معهذا هیچ‌گونه اطلاعات آماری پیرامون روابط تجاری بین دو کشور تا قبل از سال‌های 1920م. وجود ندارد.
ایران اولین هیئت خود را در سال 1922م. به ژاپن اعزام نمود و متقابلا ژاپن در سال 1923م. و به منظور بررسی وضعیت سیاسی و اقتصادی ایران، هیئتی را به این کشور روانه ساخت. در ماه اوت 1929، ژاپن نمایندگی دیپلماتیک خود در تهران را برقرار ساخت و در ماه مه 1930، ایران نمایندگی دیپلماتیک خود در توکیو را افتتاح نمود.
 با شروع جنگ جهانی دوم، ایران روابط دیپلماتیک با ژاپن را در 13 آوریل 1942 قطع کرد و سفارت ژاپن در تهران تعطیل شد. طی 8 سال بعد، هیچ‌گونه روابط دیپلماتیک بین ایران و ژاپن وجود نداشت، اما دو سال پس از خاتمه جنگ، تجارت ایران و ژاپن از سر گرفته شد.
در فوریه 1979، دولت ژاپن رژیم جدید ایران را به رسمیت شناخت. آغاز جنگ ایران و عراق در سپتامبر 1980، باعث نگرانی دولت ژاپن گردید. از آنجائی‌که ژاپن با هر دو کشور ایران و عراق روابط اقتصادی داشت، لذا نسبت به جنگ موضع بی‌طرفانه‌ای اتخاذ نمود.

کلیدواژه‌ها


انگلیسی:

L. P. Sutton - Elwell, Persian Oil: A Study in Power Politics, London.

Roxane Higuchi – Haag (1996), “A Topos and Its Dissolution: Japan in Some 20th-Century Iranian Texts,” Iranian Studies 29/1-2.

Anja Hatam – Pistor (1996), “Progress and Civilization in Nineteenth-Century Japan: The Far Eastern State as a Model for Modernization,” Iranian Studies 29.

Rajabzadeh Hashem (1988), “Russo-Japanese War as Told by Iranians,” Annals of Japanese Association for Middle East Studies 3/2.

Idem (2002), “Japan as Seen by Qajar Travellers,” in Elton L. Daniel, ed., Society and Culture in Qajar Iran: Studies in Honor of Hafez Farmayan, Costa Mesa.

Shimizu Hiroshi (1986), Anglo-Japanese Trade Rivalry in the Middle East in the Inter-War Period, London.

Asahi Shimbun, Tokyo, 1945.

Yasumasa Fukushima, Chūō Ajia kara Arabia e (From Central Asia to Arabia), ed. A. Ōta, Tokyo, 1943.

 Nobuyoshi Furukawa, Perusha kikō (Journey to Persia), Tokyo, 1891; tr. Hāšem Rajabzāda and Kinji Eura as Safar-nāma-ye Furukāwā, Tehran, 2005.

 Gaimushō (Ministry of Foreign Affairs of Japan), Gaikō seisho (Blue book), Tokyo, 1957.

 Gaimushō Gaikō Shiryō-kan (Diplomatic Records Office of the Ministry of Foreign Affairs of Japan), Nihon gaikō jiten (Dictionary of Japanese diplomacy), Tokyo, 1992.

Toyokichi Ienaga, Nishi-ajia Ryokoki (Journey to West Asia), Tokyo, 1900.

 Eiji Inoue, Waga Kaisō no Iran (My memory of Iran), Tokyo, 1890; ed. Masayuki Inoue, Tokyo, 1986; tr. Hāšem Rajabzāda as Irān wa man: āerahā wa yāddāšthā-ye Eiji Inuva, Tehran, 2004.

 Masaji Inoue, Chūōajia ryokōki (Journey to Central Asia), Tokyo, 1903.

Shiro Ishiwada, Orenjiiro no Hono ōtte: Iran sekika-tono jūnen (Pursuing the orange flame: ten years with the Iran Petroleum Project), Tokyo, 1981.

 Japan External Trade Organization (JETRO), Iran, Osaka. 1969; rev. ed., Tokyo, 1977.

 Akio Kasama, Sabaku no kuni (Land of desert), Tokyo, 1935; tr. Hāšem Rajabzāda as Safar-nāma-ye Kāzāmā, Tehran, 2002.

 Saneki Nakaoka, “Gaimushō goyōgakari Yoshida Masaharu Perusha to kō ikken (The Japanese government mission of 1880 to Persia and Turkey Headed by Masaharu Yoshida),”

Mikasanomiya-denka Kokikinen Orientogaku Ronshū, Tokyo, 1985, pp. 221-33.

 Nihon Iran Bunkakyōkai (Japan-Iran Culture Association), Shinkōkoku Iran (An emerging nation, Iran), Tokyo, 1940.

 Nihon Keizai Shinbunsha (Nihon Keizai Shimbun, Inc.), Iran to Nippon (Iran and Japan), Tokyo. 1958.

Nihon Kōgyō Kurabu (The industry club of Japan), Iran Iraku jijō (Iran and Iraq affairs), Tokyo, 1956.

 Eishirō Nuita, Persha Mesopotamiya hōmen shisatsudan (Journey to Persia and Mesopotamia), Tokyo, 1924.

Shōkō Okazaki, “Meiji no Nihon to Iran: Yoshida Masaharu shisetsudan (1880) ni tsuite (The first Japanese Mission to Qajar Persia),” Osakagaikokugodaigaku Gakuhō 70/3, 1985, pp. 71-86; tr. Hāšem Rajabzāda et al. as “Naḵostin hayʾat-e sefārat-e Žapon ba Irān dar dawra-ye Qājāriya,” Āyanda 15/3-5, 1989, pp. 350-75, 412-14.

 Hideaki Sugita, Nihonjin no Chūtō hakken (The Japanese discovery of the Middle East), Tokyo, 1995.

 Hitoshi Suzuki, Iran kakumei to Nihonjin (The Iranian revolution and the Japanese), Tokyo, 2000.

 Tōkyō Ginkō (Bank of Tokyo), Iran no Keiza-to Kinyu-jijo (The economy and financial affairs of Iran), Tokyo, 1967.

World Economic Information Service (WEIS), ARC Repōto: Iran, Tokyo, 1986, 1998, 2005.

Yokohama Shōkin Ginkō (Yokohama Specie Bank), Perushia keizai jijō (The economy of Iran), Tokyo, 1930.

The Yomiuri Shimbun, Nishshomaru jiken: Iran sekiyu o motomete (The Nishshōmaru affair in quest of Iranian oil), Tokyo, 1981.

 Masaharu Yoshida, Kaikyō tanken Perusha no tabi (Adventures in Muslim Persia), Tokyo, 1894; tr. Hāšem Rajabzādeh as Safar-nāma-e Yušidā Māsāhāru: naostin ferestāda-ye Jāpon ba Irān dar dawra-ye Qājār, 1297-98 h.q., Mashad, 1994.