فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

درآمدی تحلیلی بر: پول‌، پیدایش بانک‌ها و تأثیر آن بر اقتصاد و تجارت در عصر قاجار (با تکیه بر فعالیت‌‌های بانکداری روس و انگلیس در ایران

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
مدرس دانشگاه صنعتی نوشیروانی بابل
چکیده
یکی از مباحث اساسی در اقتصاد هرکشوری پول، مسکوکات و بانک است. این مهم بی‌تردید با توجه به جایگاه آن در اقتصاد و تجارت عصر قاجار قابل تعمق و ملاحظه است. از یک سو، نامشخص بودن وضعیت پول و مسکوکات ایران و ضرب آن درمناطق مختلف و تقلب‌هایی که دراین زمینه صورت می‌گرفته است، لطمات شدیدی را بر اقتصاد به‌ویژه برتجارت وارد کرد و به‌دنبال خود رکود و بحران‌های اقتصادی را در پی داشت. از سوی دیگر، دخالت دولتمردان انگلیس و روس بر امور بانک شاهنشاهی و استقراضی، کنترل بانک شاهنشاهی بر سیستم پولی - اعتباری و نشر اسکناس، خروج طلا از ایران، معاملات نقره و جلوگیری از تأسیس هر نوع بانک ایرانی برای ایران رکود و ورشکستگی اقتصادی و برای انگلیس و روسیه رونق و ترقی تجارت را به همراه داشت. بنابراین در پژوهش حاضر سعی می‌شود که ضمن اشاره به پول، مسکوکات و نوسانات آن در دوره قاجار، چگونگی پیدایش بانک‌ها و نقش دو بانک شاهنشاهی ایران و بانک استقراضی روس در اقتصاد و تجارت این عصر با تکیه بر اسناد و منابع تحقیقاتی موجود مورد ارزیابی، تحلیل و بررسی قرار گیرد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Money, the emergence of banks and its impact on economy and trade relations of Iran in the Qajar era

نویسنده English

Seyed Rahman Hassani
Moderator of Babylon's Noushirooni Industrial University
چکیده English

One major issue in each country's economy is money, coins and bank. This issue undoubtedly due to its position in the economy and trade of the Qajar era is contemplative and thoughtful. Imperial Bank and debt Bank of Russian had the most influence in the economy and trade (domestic and foreign) in this period. Unknown status of Iran's money and coins and its mint in different regions from one hand, and frauds that has been done in this area on other hand, has caused Severe damage on the economy, particularly on the trade, and it has accompanied the recession and economic crises following itself. The involvement of British and Russian government on imperial and debt banking, Imperial Bank control on monetary- Credit and publication notes, gold departure of Iran, silver trading, prevention of establishment of any kind of internal Iranian bank that this type of activities had yielded economic stagnation and bankruptcy for Iran and prosperity and progress of trade for Britain and Russia. Thus, due to profound influence of money, coins and banks in the Qajar era, this research tries to, on the one hand, note to money and coins and its fluctuations in this period, and on the other hand, how the emergence of banks, in Qajar era and the impact of two imperial Iran and debt Russia banks in economy and trade of this period will be evaluated, analyzed and inferred based on the available documents of that era and research sources.

کلیدواژه‌ها English

economy
trade
relations of Iran
Qajar era
منابع و مآخذ:
آدمیت، فریدون (1351)، اندیشه ترقی و حکومت قانون در عصر سپهسالار، تهران: انتشارات خوارزمی.
آدمیت، فریدون و هما ناطق (1356)، افکار اجتماعی، سیاسی و اقتصادی درآثار منتشرنشده دوران قاجار، چاپ اول، تهران: انتشارات آگاه.
اشپولر، برتولد (1365)، تاریخ مغول در ایران، چاپ دوم، ترجمه: محمود میرآفتاب، تهران: انتشارات علمی و فر هنگی.
اصلاح‌ عربانی و گروه پژوهشگران ایران (1374)، کتاب گیلان،جلد3،چاپ اول،تهران: انتشارات گروه پژوهشگران ایران.
امین‌الدوله، میرزا علی‌خان (1355)، خاطرات سیاسی میرزا علی‌خان امین‌الدوله، چاپ دوم، به کوشش: حافظ فرمانفرمائیان، تهران: امیرکبیر .
انتنر، مروین، ل. (1369)، روابط بازرگانی روس وایران (1914-1828م)، چاپ اول، ترجمه: احمد توکلی، تهران: انتشارات موقوفات دکتر محمود افشار یزدی.
تیموری، ابراهیم (1332)، عصر بی‌خبری (تاریخ امتیازات در ایران)، تهران: اقبال.
جمالزاده، محمدعلی(1362)، چاپ سوم، گنج شایگان، تهران: کتاب تهران .
پولاک، یاکوب ادوارد (1361)، سفر نامه پولاک(1861-1851)،ایران وایرانیان، چاپ اول، ترجمه: کیکاوس جهانداری، تهران انتشارات خوارزمی.
ذاکرحسین، عبدالرحیم (1375)، مطبوعات سیاسی ایران در عصر مشروطیت، چاپ سوم، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
رایت، دنیس (1385)،ایرانیان در میان انگلیسی‌ها، ترجمه:کریم امانی، تهران: نشر پژوهش روزافزون.
شاهدی، مظفر (1381)،تاریخ بانک استقراضی روس در ایران،چاپ اول، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
شمیم، علی اصغر (1374)،ایران در دوران سلطنت قاجار،تهران:نشرافکار.
صفایی،ابراهیم (1346)،اسناد سیاسی قاجاریه،تهران:بی نا.
ضیایی، منوچهر (1373)،مجموعه اساسنامه‌های بانک ها ومؤسسات اعتباری، جلد اول، تهران: بانک مرکزی ج.ا.ایران.
عاقلی،باقر (1376)،میرزا احمدخان قوام السلطنه در دوران قاجاریه و پهلوی، چاپ اول، تهران: انتشارات جاویدان.
عیسوی، چارلز (1369)، تاریخ اقتصادی ایران در عصر قاجار(1914-1800م.)، چاپ دوم، ترجمه: یعقوب آژند، ، تهران: نشرگستره.
دانشپور، عبدالحسین (1326)، بانک شاهنشاهی و امتیازات، چاپ دوم، تهران: مظفر.
کاظم‌زاده، فیروز (1371)، روس و انگلیس در ایران (1914-1814م)، پژوهشی درباره امپریالیسم، چاپ دوم، ترجمه: منوچهر امیری،تهران:انتشارات آموزش انقلاب اسلامی.
کرزن، جرج. ن (1373)، ایران و قضیه ایران، جلد 1و2، چاپ چهارم، ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی، تهران: علمی وفرهنگی . 
گروهی از مؤلفان (بی‌تا)، تاریخچه سی ساله بانک ملی ایران (1337-1307 هـ .ش)، تهران: بی‌نا .
ناطق،هما (1373)، بازرگانان در داد و ستد با بانک شاهنشاهی ورژی تنباکو (بر پایه آرشیو حاج امین‌الضرب)، چاپ دوم، تهران: توس .
لیتن، ویلهم (1367)، ایران از نفوذ مسالمت‌آمیز تا تحت‌الحمایگی(1860-1919م)، چاپ اول، ترجمه: مریم میراحمدی، تهران: معین .
محمدی،ولی‌الله (1350)، بانک و عملیات بانکی،چاپ دوم،تهران:انتشارات موسسه عالی حسابداری.
منشورگرگانی، محمدعلی (1368)، رقابت شوروی و انگلیس در ایران 1296 تا 1306 خورشیدی، چاپ اول، به کوشش: محمد رفیعی مهرآبادی، تهران: مؤسسه مطبوعاتی عطایی.
معتضد، خسرو (1366)، امین‌الضرب،تاریخ تجارت و سرمایه گذاری صنعتی در ایران، چاپ اول، تهران: انتشارات جان زاده.
فاتح،مصطفی (1310)، پول و بانکداری،چاپ اول، تهران: مطبعه روشنایی.

  • تاریخ دریافت 15 تیر 1390
  • تاریخ بازنگری 21 اسفند 1397
  • تاریخ پذیرش 23 شهریور 1390