فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

بررسی جایگاه خلیج فارس در سیاست خارجی منطقه‌ای ایالات متحده آمریکا با محوریت نقش ایران (سال‌های 1357-1348ش.)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
گروه تاریخ،دانشکده ادبیات و علوم انسانی ،دانشگاه اصفهان،اصفهان،ایران
چکیده
با اعلام خروج نیروهای انگلستان از شرق سوئز و خلیج فارس در سال 1347ش.، آمریکا پس از جنگ جهانی دوم به‌عنوان ابرقدرت غرب به‌تدریج نفوذ خود را در منطقه خلیج فارس گسترش داد تا از توسعه نفوذ شوروی در منطقه جلوگیری نماید. با مطرح شدن خلاء قدرت و تغییر موازنه قدرت در منطقه، آمریکا با زمینه‌سازی‌های سیاسی و تبلیغاتی حضور رسمی خود را به‌عنوان حافظ منافع غرب در خلیج فارس اعلام کرد. با توجه به اهمیت راهبردی خلیج فارس در سیاست خارجی منطقه‌ای آمریکا، در سال 1348ش. بر اساس دکترین نیکسون- کیسینجر، سیاستی به نام سیاست دو ستونی برای حفظ سلطه بر منطقه با هزینه دولت‌های محلی جهت بومی کردن مسائل منطقه‌ای اتخاذ شد که بر مبنای آن، ایران ستون نظامی و عربستان ستون مالی آن را تشکیل می‌دادند. سیاست دو ستونی حدود 10 سال در منطقه ادامه یافت تا اینکه با وقوع انقلاب اسلامی ایران در سال 1357ش. و از دست رفتن حمایت ایران به‌عنوان یکی از پایه‌های سیاست دو ستونی، راهبرد منطقه‌ای آمریکا در خلیج فارس در خلال دهه 1350ش. با شکست مواجه شد. در این مقاله سعی شده است تا جایگاه خلیج فارس در سیاست خارجی آمریکا در چارچوب دکترین نیکسون و با محوریت نقش ایران طی سال‌های 1357-1348ش. بررسی شود. روش پژوهش در این مقاله بر اساس منابع کتابخانه‌ای و آرشیوی و از نوع توصیفی- تحلیلی است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Studying The US Foreign Policy in the Region Toward the Persian Gulf with a Focus on Iran’s Role (1969-1979)

نویسنده English

tara jahangiri
Department of Isfahan,Faculty of Literature and Humanities,Departmant of History
چکیده English

With the announcement of the withdrawal of British Forces from east of Suez and the Persian Gulf, after World War ∏, America as a western super power gradually expanded its influence in the Persian Gulf region to prevent the expansion of Soviet Union’s influence in the region. Raising the issue of power vacuum and change in the balance of power, America while preparing political and propaganda grounds, announced its official presence in the Persian Gulf region as the protector of the west’s interests. Given the strategic importance of Persian Gulf in regional foreign policy of America in 1969 based on Nixon-Kissinger doctorine, a policy called Twin Pillars policy, was adopted to keep domination on the region at the expenses of the local governments to indigenize regional issues. Based on that policy, Iran was a military pillar and Saudi Arabia was a financial pillar. The us twin pillars policy continued for about 10 years. With the occurrence of the Islamic Revolution in Iran in 1979 and as result of it, the loss of Iran’s support for that policy as one of its pillars, regional strategy of America in Persian Gulf failed during 1970s. In this article, It has been tried to study the position of the Persian Gulf in foreign policy of America in the framework of Nixon doctorine focusing on Iran’s role during 1969-1979. Research method in this article is based on library and archival resources. using descriptive and analytical type.

کلیدواژه‌ها English

Iran
United States of America
Persian Gulf
Foreign Policy
منابع و مآخذ
فارسی:
اخترشهر، رجبعلی، 1383، ارتباط ایران و آمریکا، تهران: کانون اندیشه جوان.
اسدی، بیژن، 1371، علایق و استراتژی ابرقدرتها در خلیج فارس، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
اسدی، بیژن، 1388، خلیج فارس و مسائل آن، تهران: سمت.
---------، 1369، علایق و استراتژی‌های آمریکا در خلیج فارس (مجموعه مقالات سمینار بررسی مسائل خلیج فارس)، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
الهی، همایون، 1386، خلیج فارس و مسائل آن، تهران: قومس.
امیری، عباس، 1355، خلیج فارس و اقیانوس هند در سیاست بین‌الملل، تهران: مؤسسه پژوهشهای سیاسی و اقتصادی بین‌المللی.
بوندارفسکی، گریگوری، 1358، تاریخ توسعه‌طلبی آمریکا در ایران، تهران: انتشارات حزب توده ایران.
دانشجویان مسلمان پیرو خط امام، 1366، از ظهور تا سقوط، (مجموعه اسناد لانه جاسوسی آمریکا)، ج 1، تهران، مرکز نشر اسناد لانه جاسوسی آمریکا.
--------------------------------- اشغالگران قدس، (مجموعه اسناد لانه جاسوسی آمریکا)، ج 36، تهران، مرکز نشر اسناد لانه جاسوسی آمریکا.
روبین، باری، 1363، جنگ قدرتها در ایران، ترجمه: محمود مشرقی، تهران: انتشارات آشتیانی.
زهیری، علیرضا، 1377، عوامل مؤثر در شکل‌گیری رفتار سیاسی ایران در قبال اسرائیل، فصلنامه انقلاب اسلامی، شماره 1، سال 1، ایران: دانشگاه اصفهان، صص 166-151.
طباطبائی، محمدحسین، 1357، روابط ایران و غرب، ]بی‌جا[، ]بی‌نا[.
عسگری، نورمحمد، 1381، قله‌های قدرت در دو دهه پایانی دودمان پهلوی، تهران: به‌آفرین.
کدیور، جمیله، 1379، رویارویی، انقلاب اسلامی ایران و آمریکا، تهران: اطلاعات.
گازیوروسکی، مارک، 1371، سیاست خارجی آمریکا و شاه، ترجمه: فریدون فاطمی، تهران: نشر مرکز.
لابروس، هانری، 1352، خلیج فارس و کانال سوئز، ترجمه: محمود خواجه‌نوری، تهران: مرکز مطالعات بین‌المللی دانشگاه تهران.
لنچافسکی، جرج، 1373، رؤسای جمهور آمریکا و خاورمیانه؛ از ترومن تا ریگان، ترجمه: عبدالرضا هوشنگ‌مهدوی ،تهران: البرز.
معرفت‌جو، علی، 1367، تغییر سرنوشت مقدر، اطلاعات سیاسی- اقتصادی، سال 2، شماره 22، صص41-36.
------------ 1369، منطق جنگ خلیج فارس، اطلاعات سیاسی- اقتصادی، سال 5، شماره 42-41، صص61-52.
ملک، محمد، 1385، نفت خلیج فارس و کاهش وابستگی جهانی به این نفت با اشاره به تحریم نفت عربی 1973م.، (مجموعه مقالات همایش بین‌المللی خلیج فارس در گستره تاریخ)، ج 3، اصفهان: دانشگاه اصفهان، صص511-501.
نخله، امیل. آ.، 1359، روابط آمریکا و اعراب در خلیج فارس، ترجمه: کارو، تهران: سروش.
نیکسون، ریچارد، 1364، جنگ واقعی ـ صلح واقعی، ترجمه: علیرضا طاهری، تهران: کتاب‌سرا.
------------- 1374/ 1999؛ پیروزی بدون جنگ، ترجمه: فریدون دولتشاهی، تهران: اطلاعات.
هالیدی، فرد، 1358، دیکتاتوری و توسعه سرمایه‌داری در ایران، ترجمه: فضل‌الله نیک‌آیین، تهران: امیرکبیر.
 
نشریات:
روزنامه اطلاعات، مورخ 9/2/1351.
روزنامه اطلاعات، مورخ 21/3/1371.
روزنامه کیهان، مورخ 15/10/ 1347.
 

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 21 تیر 1401