فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

تحلیلی نو از تدوین و تصویب قراردادهای نفتی ایران و انگلیس در دولت ایران بر اساس نظریه گراهام آلیسون

نوع مقاله : مقاله علمی - ترویجی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی گروه علوم سیاسی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی-تهران
2 دانشجوی دوره دکتری دانشگاه علامه طباطبایی، تهران- ایران
چکیده
بررسی رویدادها و جریان‌های سیاسی دو قرن اخیر و ارائه مستندی از تاریخ سیاسی- اجتماعی ایران معاصر، ضرورتی سیاسی است و به‌طور گریزناپذیری، موفقیت سیاست خارجی ایران در پیوند با موضوع نفت است و این موفقیت در بهترین حالت، زمانی به‌دست ‌آمده که سیاست خارجی کشور جهت‌گیری بین‌المللی داشته است. در سیاست خارجی، تصمیمات محصول فرآیند کار و وظیفه یک‌ نهاد نیست، بلکه محصول تأثیر جایگاه افرادی تلقی می‌شود که از موقعیت شغلی خود استفاده و به ایفای نقش پرداخته‌اند. باید گفت که ویژگی‌های شخصی، شغلی، انگیزه‌ها و عقاید بوروکراتیک در فرآیند تصمیم‌گیری، نقش عمده‌ای ایفاء می‌کنند و محیط روانشناختی، منبع غنی برای تبیین تصمیمات است. ایدئولوژی و عقاید، میراث تاریخی ذهنی، شخصیت فردی و آمادگی ذهنی از متغیرهای محیط روانشناختی هستند. در دویست سال اخیر، روابط خارجی ایران و انگلیس، فراز و نشیب‌های فراوانی داشته که تحلیل مسائل سیاسی- نفتی دو کشور در این دوره، بخش جداناشدنی از تاریخ سیاسی- اجتماعی ایران است. روش پژوهش در این مقاله توصیفی- تحلیلی است و مطالعات کتابخانه‌ای و اسناد را با دقت تحلیلی ترکیب می‌کند و بر اساس نظر گراهام آلیسون، تحلیل سیاست خارجى و رفتار حکومت‌ها را برحسب الگوى بازیگر خردمند مورد ارزیابى قرار می‌دهد؛ بنابراین، مقاله حاضر تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که شخصی‌نگری پادشاهان و زمامداران دوره مورد پژوهش از قرارداد دارسی در سال 1901م. تا قرارداد نفتی سال 1933م. چه تأثیری بر سیاست خارجی ایران و انگلیس با موضوع نفت داشته است؟

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A New Analysis of the Formulation and Approval of Iran-British Oil Contracts in the Iranian Government (According to Graham Alison's theory)

نویسندگان English

Hamid Salehi 1
Azim Matin 2
1 Associate Professor the Faculty of Political Science, Faculty of Law and Political Science, Allameh Tabataba'i University-Tehran
2 student of PHD
چکیده English

The analysis of the political events and currents of the last two centuries and a clear and documentary drawing of contemporary Iranian political and social history is a political necessity. Inevitably, the success of Iran's foreign policy is linked to the issue of oil, and this success is best achieved when the country's foreign policy has an international orientation. In foreign policy, decisions are not the product of the work process and the task of an institution but the product of the effect of the position of those who have used their job position and played a role. Personal, occupational, incentives and bureaucratic characteristics play a major role in the decision-making process, and the psychological environment is a rich source of decision-making. Ideology and beliefs are the historical mental legacy, individual personality, and mental readiness of psychological environment variables. In the last two hundred years, Iran-British foreign relations have had many ups and downs, and the analysis of the political-oil issues of the two countries in this period is an inseparable part of the political-social history of Iran. The research method is an analytical-analytical that combines library and document studies with analytical accuracy, and according to Graham Alison's Theory, it evaluates foreign policy and the behavior of governments in terms of the wise actor model. Therefore, the present study attempts to answer the question of what effect the personalization of the kings and rulers of the desired period from the D'Arcy Concession in 1901 to the Oil Concession in 1933 had on the foreign policy of Iran and England regarding oil.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Britain
Oil
Contracts
Graham Alison's Theory
Modern Analysis

 

 

 
 
منابع و مآخذ
فارسی
آبراهامیان، یرواند، 1380، تاریخ ایران مدرن، چاپ چهارم، ترجمه: محمدابراهیم فتاحی، تهران: نی.
 ابطحی، مصطفی و نصرالله حیدری، 1392، «بررسی رابطه نفت و توسعه‌نیافتگی در ایران، فصلنامه مطالعات سیاسی»، سال پنجم، شماره 19، بهار، صص. 44-25.
ازغندی، سیّد علیرضا، 1381، تاریخ تحولات سیاسی و اجتماعی ایران، جلد اول، تهران: سمت.
آلیسن، گراهام، 1364، شیوه‌های تصمیم‌گیری در سیاست خارجی (تفسیری بر بحران موشکی کوبا)، ترجمه: منوچهر شجاعی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
امینی، علیرضا، 1382، تاریخ روابط خارجی ایران، چاپ اول، تهران: اهل‌بیت (ع).
بشیریه، حسین، 1385، آموزش دانش سیاسی، تهران: نگاه معاصر.
تیموری، ابراهیم، 1384،  دو سال آخر (یادداشت‌های روزانه سر جان کمبل)، تهران: دانشگاه تهران.
جمعی از نویسندگان،1344، کتاب سفید (تاریخچه و متن قراردادهاى مربوط به نفت ایران)، تهران: شرکت ملى نفت ایران.
حسن‌نیا، محمد،1391، «قرارداد نفتی1933»، فصلنامه مطالعات تاریخی، سال دهم، زمستان 1391، شماره39، صص. 156-126.
حشمت‌زاده، محمدباقر، 1388،  نفت ایران بین دو انقلاب، تهران: دانشگاه شهید بهشتی.
حیدری، نصرت‌الله  و میر ابراهیم صدیق، 1386، مسائل سیاسی و اقتصادی نفت ایران، ایلام: آرمان.
ذوقی، ایرج، 1380، مسائل سیاسی- اقتصادی نفت ایران، تهران: پاژنگ.
رمضانی، روح‌الله، 1399، تاریخ سیاست خارجی ایران از صفویه تا پایان پهلوی اول (879-1320 ه. ش.) ترجمه: روح‌الله اسلامی و زینب پزشکیان، تهران: نی.
روحانی، حسن، 1389، «سیاست خارجی و آینده نفت و گاز کشور، فصلنامه بین‌المللی روابط خارجی»، سال دوم، شماره سوم، پائیز، 37-7.
زاهدی، شمس‌السادات و حمید تنکابنی، 1394، «درآمدی برریشه‌شناسی دیوانسالاری ایران در دوره قاجار»، فصلنامه فرهنگ، شماره 71، تابستان، صص. 146-109.
شمیم، علی‌اصغر،1370،  ایران در دوره سلطنت قاجار، تهران: علمی
طاهری، ابوالقاسم،1394، روش تحقیق در علوم سیاسی، چاپ دوازدهم، تهران: قومس.
 فاتح، مصطفی، 1384، 50 سال نفت ایران، تهران: علم.
فیضی، سیروس، 1389، «تعامل نفت و سیاست خارجی ج. ا. ایران»، فصلنامه بین‌المللی روابط خارجی، سال دوم، شماره پنجم، بهار، صص. 137-109.
قاسمیان، سلمان و مصطفی ملایی، 1391، « قرارداد نفتی 1933 م و نحوه تنظیم آن»، فصلنامه پیام بهارستان، شماره 15، بهار، صص. 216-204.
لشگری، احسان، 1399، «اهداف ژئوپلتیک روسیه و انگلیس در تحدید مرزهای ایران در قاجاریه»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، سال بیست و یکم، شماره 84، پائیز،ئصص. 106-87.
مشیرزاده، حمیرا، 1394، «احیای حوزه تحلیل سیاست خارجی: تحلیل چندمنظوره»، پژوهشنامه علوم سیاسی، سال دهم، شماره سوم، تابستان، صص. 169-138.
نصر، سیّد تقی، 1363،  ایران در برخورد با استعمارگران (از آغاز قاجار تا مشروطیت)، ج. 1، تهران: مؤلفان و مترجمان ایران.
نصیری، قدیر، 1380،  نفت و امنیت جمهوری اسلامی ایران، تهران: پژوهشکده راهبردی.
 
لاتین
Brecher, Michael, Blema Steinberg, & Janice Stein, 1969, "A Framework for Research on Foreign Policy Behavior"; Journal of Conflict Behavior, XIIII, I, March. 75-101.
Hermann, Margaret, 1997, Psychological Examination of Political Leaders; New York: Free Press.
Iain McLean, 1996, Concise Dictionary of Politics, Oxford University Press.
Sylvan, Donald A. & James F. Voss, 1988, Problem representation in Foreign Policy Decision Making. Cambridge: Cambridge University Press.
Taber, Charles, 1992, "POLI: An Expert System Model Of US Policy Belief System"; American Political Science Review; Vol. 86, No. 4, December, 888-904.

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 17 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 16 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 22 خرداد 1402