فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

بحرین در آغاز عصر ناصری (بررسی و تصحیح رساله احوالات جزیرۀ بحرین)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه خوارزمی
2 دانشجوی دکتری تاریخ
3 دانشجوی دکتری تاریخ ایران دانشگاه تهران
چکیده
دولت ایران در دورۀ ناصری، آشکارا پیرامون مسالۀ بحرین به تکاپوهای سیاسی و مکاتبه با دولت‌های ستیزه‌جو پرداخت؛ اما در پنهان، راهبردها و گزینه‌های دیگری را نیز بررسی می‌کرد. پژوهش حاضر بر پایۀ دست‌نوشته‌ای از سال‌ 1268ق. نگاشته شده است و بیان می‌کند که برخی از کارگزاران دورۀ ناصری، برنامه‌ای راهبردی و آمادی به‌ویژه در رویارویی با بحران بحرین و ممالک همجوار زیر نفوذ ایران در خلیج فارس داشته‌اند؛ یکی از این راهبردها، تأسیس نیروی دریایی قدرتمند و جنگ رویاروی از راه دریا بوده است. با این حال، یافته‌ها نشان می‌دهد که سیاست دوگانۀ ناصرالدین شاه از یک سو، دیوانسالاری بیمار و ناکارآمد که از مرگ نابهنگام امیرکبیر ناشی شده بود، از سوی دیگر و سرانجام، درگیری ایران در جبهه‌های شرقی به‌ویژه در افغانستان کنونی، راهبردهای پیشنهادی در متن مذکور را ناکام گذارد.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Bahrain at the Outset of Nasir Al-Din Shah Era (An Analysis and Correction of Writings on the Situation in Bahrain)

نویسندگان English

Mohammad Hassan Raznahan 1
Mohammad Hossein Soleymani 2
Mehran Rezaie 3
1 Associate Professor, Department of History, Kharazmi University
2 Ph.D. Student, History of Iran Kharazmi University
3 Ph.D. Student, Iranian University of Tehran
چکیده English

In the Nasir Al-Din Shah era the Iranian government took an assertive role in relation to Bahrain issue and openly corresponded with the belligerent states and political campaigns while in secret other options and strategies were being mulled. This research is predicated upon a manuscript pertaining to 1852 the text of which is annexed to the article. The findings of this research suggest that some Nasiri agents had devised strategic and logistics plans to counter the crisis in Bahrain and other coterminous territories under Iran’s influence in the Persian Gulf. One of these strategies was the establishment of a powerful naval fleet and direct maritime encounter. However, the findings suggest that the dual policy pursued by Nasir Al-D in Shah on the one hand, and the dysfunctional bureaucracy, as a result of the demise of Amir Kabir on the other hand, and more importantly Iran’s military engagements on its eastern borders (modern day Afghanistan) drove the strategies proposed in the said text towards failure.
 

کلیدواژه‌ها English

Qajar
Nasir-Al-Din Shah Era
The Persian Gulf
Bahrain
the Situation in Bahrain
منابع و مآخذ
اعتمادالسلطنه، محمدحسن، 1367، تاریخ منتظم ناصری، به کوشش: محمداسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب.
آل‌عصفور، محمدعلی، تاریخ بحرین، نسخة کتابخانۀ آستان قدس رضوی، شمارة 17939.
امیرالمؤمنین امام علی(ع)، 1376، دیوان امام علی(ع)، ترجمه و شرح: میبدی، تدوین: حسن رحمانی و سیّد ابراهیم اشک‌شیرین، تهران: مرکز نشر میراث مکتوب.
بامداد، مهدی، 1357، شرح حال رجال ایران در قرن 12 و 13 و 14 هجری، تهران: زوار.
بروگش، هایرنش کارل، 1367، سفری به دربار سلطان صاحبقران، ترجمه: حسین کردبچه، تهران: اطلاعات.
حافظ، شمس‌الدین محمد، 1382، دیوان حافظ، به تصحیح: محمد قزوینی و قاسم غنی، قم: نشر جمال.
حسینی فسایی، حسن، 1382، فارسنامه ناصری، به تصحیح: منصور رستگار فسایی، تهران: امیرکبیر.
حکمت، علی اصغر، 1386، جامی: متضمن تحقیقات در تاریخ احوال و آثار منظوم، تهران: طوس.
سپهر، عبدالحسین خان، 1386، مرآت‌الوقایع مظفری، به تصحیح: عبدالحسین نوایی، تهران: مرکز نشر میراث مکتوب.
قائم مقامی، جهانگیر، 1341، بحرین و مسائل خلیج فارس، تهران: کتابخانۀ طهوری.
هاتف اصفهانی، 1372، دیوان، تصحیح و مقدمه: حسن وحید دستگردی و عباس اقبال آشتیانی، تهران: نگاه
اصفهانیان، کریم، بهرام غفاری و علی‌اصغر عمران، 1385، اسناد تاریخی خاندان غفاری، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
کرزن، جرج ناتانیل، 1380، ایران و قضیۀ ایران، ترجمه: غلامعلی وحید مازندرانی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.