فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

تبیین تأثیر اعزام دانشجو به فرانسه و آلمان در انتقال علم و فناوری و ایجاد تغییرات فرهنگی و اجتماعی در ایران

نوع مقاله : مقاله علمی - ترویجی

نویسندگان
گروه علوم سیاسی دانشگاه اصفهان
چکیده
در دوران قاجار با افزایش ارتباطات با غرب و به‌صورت خاص، در نتیجه شکست ایرانیان در جنگ‌ با روسیه به‌عنوان یک دولت اروپایی، آنها متوجه ضعف‌های درونی خود و عقب‌ماندگی‌های کشور شدند. در آن زمان، بخش عمده‌ای از نخبگان کشور، علت ضعف را در عقب‌‌ماندگی علمی- صنعتی کشور یافته که ریشه آن را بعدها به استبداد داخلی و استعمار خارجی مربوط دانستند. یکی از راه‌های برون‌رفت از این عقب‌ماندگی را دستیابی به علوم و فناوری‌های جدید در غرب می‌دانستند. اعزام دانشجو برای کسب علوم، فنون و فناوری جدید، اولین اقدام ایرانیان در این مسیر بود. از این رو، سؤال اصلی مقاله این است که اعزام دانشجو به فرانسه و آلمان چه تأثیری بر سطح علمی ایران و ایجاد تغییر در تفکر و ساختارهای سیاسی، اجتماعی و فرهنگی داشته است؟ فرض اصلی آن است که اعزام دانشجو در یک قرن اخیر به فرانسه و آلمان یکی از پایه‌های اصلی انتقال علم و فناوری مدرن به ایران و ایجاد تغییر در تفکر، فرهنگ و ساختارهای سیاسی، اجتماعی و اقتصادی بوده است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که اعزام دانشجو از دوره قاجار تاکنون به فرانسه و آلمان عامل عمده‌ای در انتقال علم و فناوری، شکل‌گیری مدارس و نهادهای جدید علمی، احداث راه آهن، ورود صنایع جدید، ورود معماری غربی و شهرسازی مدرن و هنر جدید، ورود مفاهیم مدرن و استقرار نهادهای جدید، ظهور روشنفکران، افزایش آگاهی سیاسی و اجتماعی، تغییر در فرهنگ، نظام اداری و قضایی، نهادها و ساختارهای قانونی و سیاسی ایران بوده است. روش تحقیق در این مقاله توصیفی- تحلیلی و با استفاده از ابزار کتابخانه‌ای است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Explaining The Impact of Dispatch Students to France and Germany in Transferring Science and Technology and Socio- Cultural Changes in Iran

نویسندگان English

Mohsen Bagheri
Mohammad Ali Basiri
Ph.D. graduate of International Relations of the Department for Political Sciences in Isfahan University,
چکیده English

With the increase of communication with the West and after the Iranian defeats in the war with Russia, as a European state, during the Qajar era, the rulers became aware of their internal weaknesses and the country’s underdevelopment. At the time, a large part of the country's elite saw the reason of weakness in the scientific-industrial underdevelopment of the country, whose root cause later was deemed related to the domestic dictatorship and foreign colonization. They saw the way out of this retardation in achieving the new sciences and technologies in the west. Dispatching students for acquiring the new techniques, sciences and technologies, was the first step of the Iranians along this path. Thus, the main question of this paper is what impact has dispatching students to France and Germany had on the Iranian scientific level and creating change in the thinking and political, social and cultural structures? The main hypothesis is that dispatching students in the recent century to France and Germany has been one of the main bases of transfer of modern science and technology to Iran, creation of change in the thinking and political, social and cultural structures. The findings of the research show that sending students since the Qajar era up to now  has been a major factor in transfer of science and technology and shaping new scientific schools and institutes, constructing railways, entrance of new industries and western architecture and modern urban planning and new arts, entrance of modern concepts and formation of new institutes, emergence of the intelligentsia, improvement of political and social awareness, change in the culture, the administrative and Judicial system, and the legal and political institutes and structures in Iran. The method of research in this paper is descriptive-analytical, using library tools.

کلیدواژه‌ها English

Iran
France
Germany
Dispatch of Students
Science
Technology
Social and Cultural Changes
منابع و مآخذ
فارسی:
آبراهامیان، یرواند، 1384، ایران بین دو انقلاب، ترجمه: احمد گل‌محمدی و محمدابراهیم فتاحی، تهران: نشر نی.
ارجمند، امیر، 1383، «رویکردی کلان به نظام حقوقی ایران»، در: حمید هاشمی و اکبر عباس‌زاده، ایران در قرن 21: مجموعه مقالات همایش ایران در قرن 21، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
ازغندی، علیرضا، 1382، علم سیاست در ایران، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.
استادزاده، زهرا، 1384، «روابط علمی بین دانشگاه‌های داخل و خارج از کشور»، فصلنامه رهیافت، شماره 35.
اوحدی، پروین‌دخت و حاجی ‌رجبعلی، کاظم، 1394، «بسترسازی گفتمانی در سیاست فرهنگی پهلوی اول(1320- 1340 هجری شمسی)»، فصلنامه سیاست، دوره 45، شماره 4.
پرویزی، جمشید، 1392، «نقش آموزش‌های بین‌المللی در دیپلماسی عمومی؛ تجربه استرالیا»، فصلنامه سیاست خارجی، سال بیست و هفتم، شماره 4.
پیرا، فاطمه، 1379، روابط سیاسی اقتصادی ایران و آلمان بین دو جنگ جهانی، تهران: انتشارات مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
ترک‌لادانی، صفورا و منصوره مرادی، 1394، «روشنفکری فرانسوی و ایرانی بر اساس رویکرد سازه‌انگاری معرفتی؛ بررسی تطبیقی آرای ژان پل سارتر و علی شریعتی»، فصلنامه سیاست، سال دوم، شماره 7.
حاضری، علی‌محمد، 1372، روند اعزام دانشجو در ایران، تهران: انتشارات سمت.
حکمت، علی‌اصغر، 1355، سی خاطره از عصر فرخنده پهلوی، تهران: انتشارات وحید.
دهشیری، محمدرضا، 1393، دیپلماسی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
ذاکرصالحی، غلامرضا و مائده صالحی‌نجف‌آبادی، 1391، «ارائه راهبردهایی برای جذب دانشجویان خارجی در ایران»، فصلنامه انجمن آموزش علمی ایران، سال چهارم، شماره 3.
رضائی نبیی، سیّد مهدی و صالحی‌تبریزی، منا، 1391، «بررسی نفوذ معماری نئوکلاسک اروپا در معماری معاصر ایران در پایگاه حکومتی تهران دوره ناصری»، اولین همایش ملی اندیشه‌ها و فناوری‌های نو در معماری، تبریز: انجمن مهندسان معمار تبریز.
رهبری، مهدی، 1386، «متجددان ایران و تجدد در عصر مشروطه؛ بررسی ریشه‌های پیدایش جدال‌های فکری در ایران معاصر»، فصلنامه مطالعات ملی، سال هشتم، شماره 32.
زیاری، کرامت‌اله، 1382، «تحولات اجتماعی- فرهنگی ناشی از انقلاب صنعتی در توسعه فضایی تهران»، مجله جغرافیا و توسعه، دوره یکم، شماره 1.
سرمد، غلامعلی، 1372، اعزام محصل به خارج از کشور (در دوره قاجاریه)، تهران: چاپ و نشر بنیاد.
سلطانیان، ابوطالب، 1391، «چگونگی نفوذ و گسترش زبان فرانسه در ایران با تکیه بر نقش مدارس (از آغاز دوره‌ قاجار تا جنگ جهانی  یکم)»، فصلنامه پژوهش‌های علوم تاریخی، دوره 4، شماره 1.
سلیمانی دهکردی، کریم و مهدی رفعتی‌پناه مهرآبادی، 1393، «مفهوم آزادی نزد روشنفکران ایرانی پیش از انقلاب مشروطه»، فصلنامه مطالعات تاریخ فرهنگی، سال ششم، شماره 22.
صلواتی، بهرام. 1400، سالنامه مهاجرتی ایران 1400، تهران: دانش بنیان فناور.
کاتوزیان، همایون، 1374، اقتصاد سیاسی ایران  از مشروطیت تا پایان سلسله پهلوی، تهران: نشر مرکز.
کعبی، عباس، 1380، قانون اساسی و ضمانت‌های اجرایی آن، قم: مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه علمیه.
معتمدی، اسفندیار، 1391الف، تاریخ علم در ایران، جلد سوم، تهران: نشر مهاجر.
--------------، 1391ب، تاریخ علم در ایران، جلد چهارم،  تهران: نشر مهاجر.
معزی‌نیا، ویدا، 1385، «زندگی‌نامه مهندس بازرگان»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، قابل دسترس در: http://irdc.ir/fa/content/5536/default.aspx
مولوی وردنجانی، عیسی و حسین ارجینی، 1397، «مبانی فکری نهضت آزادی در حوزه دین و سیاست با تأکید بر اندیشه مهندس بازرگان»، فصلنامه پژوهشنامه انقلاب اسلامی، سال هشتم، شماره 27.
میرزاحسینی، مرتضی، حسین سلطان‌زاد و فریبا البرزی، 1398، «نقش مهندسان آلمانی در معماری معاصر ایران (با تأکید بر دوره پهلوی اول بین سال‌های 1304 تا 1320)»، نشریه علمی باغ نظر، دوه شانزدهم، شماره 75.
میری‌نژاد، سهیل، 1391، «رمانتیسم در معماری معاصر ایران؛ با تأکید بر معماری دوره پهلوی دوم پس از سال 1322)، نشریه هنرهای زیبا- معماری و شهرسازی، دوره 18، شماره 1.
نعمتی، نورالدین و مظهر ادوای، 1392، «مدارس کلیمیان و نظام آموزش ملی در ایران»، فصلنامه پژوهش‌های علوم تاریخی، دوره پنجم، شماره2.
لاتین:
Axworthy, Michael, 2010, A History of IRAN Empire of the Mind, New York: Basic Books.
Behnam, Jamshid, 2003, “Iranian Society, Modernity, and Globalization”, in: Ramin Jahanbegloo, IRAN between Tradition and Modernity, New York, Lexington Books.
Boroujerdi, Mehrzad, 2005,” Triumphs and travails of authoritarian modernisation in Iran”, in: Stephanie Cronin, The Making of Modern Iran: State and society under Riza Shah, 1921–1941, NewYork: Routledge.
Fry, Gerald W, 1984, “The Economic and Political Impact of Study Abroad,” Comparative Education Review, Vol. 28, No. 2.
Rajaee, Farhang, 2007, Islamism and modernism: The Changing Discourse in Iran, Austin:  University of Texas Press.
Ransom, David, 1975, “Ford Country: Building an Elite for Indonesia”, in Steve Weissman, et al. (eds), The Trojan Horse: A Radical Look at Foreign Aid, Palo Alto, CA: Ramparts Press.
UNESCO, 2016, Global Flow
UNESCO, 2016, Global Flow of Tertiary-Level Students, UNESCO, available: http://www.uis.unesco.org/Education/Pages/international-student-flow-viz.aspx
Wu, Harry and Shao, Bin, 2014, “Political and Economic Impacts on Chinese students’ return”, Journal of International Business and Cultural Studies, Volume 9.
 

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 31 فروردین 1401
  • تاریخ بازنگری 15 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 10 خرداد 1401