نوع مقاله : مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مرکز تحصیلات تکمیلی دانشگاه پیام‌نور تهران و کارشناس ارشد وزارت امور خارجه

2 عضو هیئت‌ ‌علمی گروه حقوق بین‌الملل دانشگاه پیام‌نور تهران- ایران (نویسنده مسئول)

چکیده

یکی از به‌روزترین و پیچیدهترین وقایع حقوقی- سیاسی منطقه غربِ خلیج فارس، مسائل حقوقی حل‌ناشده بر سر تحدید حدود مناطق دریایی میان ایران و کویت است. خلیج فارس بهعنوان منطقه آبیِ نیمه‌بسته در زمینه رژیم حقوقی، گذشته پرفرازونشیبی داشته است. در حال حاضر، برخی از کشورهای حاشیه خلیج فارس در مورد تحدید حدود مناطق دریایی به توافقات نسبتاً مشخصی دستیافته‌اند، اما ماراتن پیچیده کشورهای حاشیه غربی خلیج فارس در حوزه منطقه انحصاری- اقتصادی و همچنین فلات قاره این دریا تاکنون حلناشده باقی مانده است. در این راستا، اگر مروری بر مواضع جمهوری اسلامی ایران داشته باشیم، خواهیم دید که ایران برای تقسیم و یا تحدید حدود مرزهای دریایی خود به "اصل انصاف" استناد نموده و در پی احقاق حقوق از دسترفته خود است. هدف اصلی در این پژوهش، دستیابی به یک روش قابل قبول منصفانه و قابل اثبات برای تحدید حدود مناطق دریایی میان کشورهای ایران و کویت بر اساس "حصول نتایج منصفانه" است که بر مبنای رویه‌های اخیر دیوان بینالمللی دادگستری و رویه‌های اختصاصی سایر کشورها شکل گرفته است و در تباین آشکار با رویههای سنتی تحدید حدود قرار دارد. روش پژوهش به‌صورت تحلیلی- توصیفی بر پایه گردآوری اطلاعات به صورت کتابخانهای و با استفاده از نشریات علمی- پژوهشی، بانکهای اطلاعاتی و شبکههای کامپیوتری است.

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

 

  1. منابع و مآخذ

    فارسی:

    آقانباتی، سیّد علی،1383، زمینشناسی ایران، تهران: سازمان زمین‌شناسی.

    پژوهشگاه ملّی اقیانوس‌شناسی و علوم جوّی: تاریخ مراجعه 23/3/1396 به نقل از: http://www.inio.ac.ir/Default.aspx?tabid=2010

    جعفری‌ولدانی، اصغر، «افراز مرزهای دریایی ایران در خلیج فارس با تأکید بر میادین مشترک نفت و گاز»، سیاست جهانی، 1394، دوره چهارم، شماره 4، صص. 66-37.

    چرچیل، رابین؛ لو، آلن، 1384، حقوق بین‌الملل دریاها، چاپ سوم، ترجمه و تنظیم: بهمن آقایی، تهران: گنج‌دانش.

    رنجبریان، امیرحسین و ساسان صیرفی، 1392، «بررسی خط مبدأ ایران در خلیج فارس و دریای عمان و اعتراض کشورهای دیگر به آن»، مجله حقوقی بین‌المللی، نشریه مرکز امور حقوقی بین‌المللی ریاست‌جمهوری، 1392، شماره 48، صص. 64-35.

    سازمان حفاظت از محیط‌زیست، 1392، دومین گزارش ملی تغییر آب و هوا جهت ارائه به دبیرخانه کنوانسیون (UNFCCC)، تهران: سازمان حفاظت از محیط‌زیست.

    عسگری، سهراب،« افراز مرز دریایی ایران و کویت، ژئوپولیتیک منافع ملی»، پیک‌ ‌نور، 1384، دوره پنجم، شماره ۲، صص. 45-37.

    قانون اصلاح قانون تعیین حدود آب‌های ساحلی و منطقه نظارت ایران مصوب تیر ماه 1313، مصوب ۲۲ فروردین 1338.

    قانون تعیین حدود آب‌های ساحلی و منطقه نظارت دولت در دریاها، مصوب 1313.

    قانون راجع به اکتشاف و بهره‌برداری از منابع طبیعی (فلات قاره) ایران، مصوب 28 خرداد 1334.

    قانون مناطق دریایی جمهوری اسلامی ایران در خلیج فارس و دریای عمان.

    مجتهدزاده، پیروز، 1390، مرزهای دریایی ایران در خلیج فارس، سیاستهای مرزی و مرزهای بین‌المللی ایران، ترجمه و تنظیم: حمیدرضا ملک‌محمدی، تهران: سمت.

    ممتاز، جمشید و امیرحسین  رنجبریان، 1375، تفسیر‌ دوگانه از کنوانسیون حقوق دریاها، قانون مناطق دریایی ایران و اعتراض آمریکا، مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 1375، دوره 35 ، شماره 3، صص. 113-89.

    میرحیدر، درّه، عمران راستی، علی امیری، رضا التیامی‌نیا و ناصر سلطانی، روند قلمرو‌سازی در بستر ساحلی خلیج فارس، فصلنامه ژئوپلیتیک، 1386، سال سوم، شماره 1، 21-1.

    میرحیدر، درّه، عمران راستی و فاطمه‌سادات میراحمدی، 1392، مبانی جغرافیای سیاسی، چاپ نوزدهم، تهران: سمت.

    میرحیدر، درّه و سهراب عسگری، ژئوپلیتیک قلمروهای دریایی ایران در خلیج فارس با تأکید بر لزوم فلات قاره و منطقه انحصاری اقتصادی ایران و کشورهای عراق، کویت و امارات متحده عربی، پژوهش‌های جغرافیایی، 1383، دوره 36، شماره 50 ، صص. 176-161.

    میرحیدر، درّه، بهادر غلامی و فاطمه‌سادات میراحمدی، جغرافیای سیاسی و حقوق بین‌الملل دریاها، پژوهش‌های جغرافیایی، 1392، دوره 46، شماره ۲، صص. 360-337.

    نامی، محمدحسن، 1386، مسائل مرز دریایی ایران و کویت، تهران: سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح

    لاتین:

    Alshaikh, A. A.,2001, Saudi Arabia and its Gulf Co-operation Council Neighbours: A Study in International Boundary Management. University of Durham: Department of Geography.

    Anscombe, F., 2009, The Ottoman Role in the Gulf. In L. G. Potter (Ed.), The Persian Gulf in History (pp. 261–276). New York: PALGRAVE MACMILLAN.

    Blake, G. H., 2004, MARITIME BOUNDARIES (chapter 3) in: H.D. Smith (ed.), The Oceans: Key Issues in Marine Affairs, 63-76 © 2004 Kluwer Academic Publishers, 15, 63–76. https://doi.org/10.1016/S0065-2881(08)60234-5.

    Bryan, A. Garner, 2009, Black's Law Dictionary, USA, Thomson Reuters, Ninth Edition

    Colson, David A., 2005, International Maritime Boundaries, Vol. 5, Boston, Martinus Nijhoff Publishers, First edition

    Cook, Peter J. & Carleton, Chris M., 2000, Continental Shelf Limits, New York, Oxford University Press, First edition

    Dehghani, R., 2009, Continental Shelf Delimitation in the Persian Gulf. The United Nations- Nippon Foundation Fellowship Programme.

    Drysdle, A., & Blake, G., 1994, The Middle East and North Africa: A political Geography (3rd ed.). Tehran: Foreign Ministry Press.

    H.Blake, Geral, 1994, Maritime boundaries, New York ,  Routledge, First Edition

    Highet, Keith, 1992, The Use of Geophysical Factors in the Delimitation of Maritime Boundaries, in: Charney, Jonathan I./Alexander, Lewis M. (eds.), International Maritime Boundaries, Vol. 1, Dordrecht/Boston/London: Martinus Nijhoff Publishers

    irn. reference to the communication dated 23 September 2015, jointiy submitted by the Permanent Missions of the State of Kuwait and the Kingdom of Saudi Arabia to the United Nations, 1 § (2016).

    irn_note_25012012_re_sau_kwt .pdf (2012).

    Lewis, A. M., 1986, The delimitation of maritime boundaries, 5(1), 19–24.

    Miyoshi, M., 1999, The Joint Development of Offshore Oil and Gas in Relation to Maritime Boundary Delimitation, (C. Schofield, Ed.) (Vol. 2). durham: International Boundaries Research Unit Department of Geography University of Durham.

    Peterson, J. E., 2009, Britain and the Gulf At the Periphery of Empire. In L. G. Potter (Ed.), The Persian Gulf in History (pp. 277–294). New York.

    Prescott, V., & Schofield, C., 2005, The Maritime Political Boundaries of the World. Retrieved from http:// www.brill.nl/maritime-political-boundaries-world.

    Sau_kwt, 2011a, sau-kwt-note-dec2011.pdf (b).

    Sau_kwt. Permanent Mission of Saudi Arabia to the United Nations Permanent Mission of the State of Kuwait to the United Nations The, 16497 § 2015.

    Sau_kwt. sau_kwt_note_jan2011.pdf  2011.

    Schofield, C., & Furness, S. 2000,  Border Agreement signed by Kuwait and Saudi Arabia, 8(3), 69–71.

    1. 2017, Note verbale dated 27 December 2016 from the Permanent Mission of the Islamic Republic of Iran to the United Nations addressed to the Secretary-General, 22353 (January).
    2. Agreement between the Kingdom of Saudi Arabia and the State of Kuwait concerning the submerged area adjacent to the divided zone 2 july 2000, DOALOS/OLA § 2002.
    3. Letter dated 21 November 2012, from the Permanent Representatives of Kuwait and Saudi Arabia to the United Nations addressed to the Secretary-General, 61243 General Assembly § 2012.
    4. Letter dated 8 January 2013, from the Permanent Representatives of Kuwait and Saudi Arabia to the United Nations addressed to the Secretary-General The, 20721 § 2013.
    5. Letter dated 8 September 2016, from the Permanent Representative of Saudi Arabia to the United Nations addressed to the Secretary-General, 15624 § 2016.
    6. Suarez, Suzette 2008, the Outer Limits of Continental Shelf, Switzerland, Springer, First Edition

    ICJ decision

    I.C.J. Reports 1969, Judgment, North Sea Continental Shelf

    I.C.J. Reports 1981, Judgment, Delimitation of the Maritime Boundary in the Gulf of Maine Area (Canada/United States of America)

    I.C.J. Reports 1982, Judgment, Continental Shelf (Tunisia v. Libya Arab Jamahiriya),

    I.C.J. Reports 1984, Judgment, Delimitation of the Maritime Boundary in the Gulf of Maine Area

    I.C.J. Reports 1985, Judgment, Continental Shelf (Libyan Arab Jamahiriya v. Malta)

    I.C.J. Reports 1988, Judgment, Maritime Delimitation in the Area between Greenland and Jan Mayen (Denmark v. Norway)

    I.C.J. Reports 1994, Judgment, Land and Maritime Boundary between Cameroon and Nigeria (Cameroon v. Nigeria: Equatorial Guinea intervening)

    I.C.J. Reports 1999, Judgment, Territorial and Maritime Dispute between Nicaragua and Honduras in the Caribbean Sea (Nicaragua v. Honduras)

    I.C.J. Reports 2001, Judgment, Territorial and Maritime Dispute (Nicaragua v. Colombia)

    I.C.J. Reports 2004, Judgment, Maritime Delimitation in the Black Sea (Romania v. Ukraine)

    I.C.J. Reports 2016, Judgment, Question of the Delimitation of the Continental Shelf between Nicaragua and Colombia beyond 200 nautical miles from the Nicaraguan Coast (Nicaragua v. Colombia)

    I.C.J. Reports 2017, Judgment, Maritime Delimitation in the Caribbean Sea and the Pacific Ocean (Costa Rica v. Nicaragua)

    I.C.J. Reports 2017, Judgment, Maritime Delimitation in the Indian Ocean (Somalia v. Kenya)

     

    UN docs

    A/52/325, Spt. 8, 1997;

    A/52/588. Annex, Nov.25, 1997;

    A/52/913, annex, May 21, 1998;

    A/56/1017, July 31, 2002

    Official Documents:

    irn. reference to the communication dated 23 September 2015, jointiy submitted by the Permanent Missions of the State of Kuwait and the Kingdom of Saudi Arabia to the United Nations, 1 § (2016).

    Irn-note-25012012_re_sau_kwt .pdf (2012).

    Sau-kwt. (2011a). sau_kwt_note_dec2011.pdf (b).

    Sau-kwt. Agreement between the Kingdom of Saudi Arabia and the State of Kuwait concerning the submerged area adjacent to the divided zone 2 july 2000, DOALOS/OLA § (2002).

    Sau-kwt. Permanent Mission of Saudi Arabia to the United Nations Permanent Mission of the State of Kuwait to the United Nations The, 16497 § (2015)

    Sau-kwt. sau_kwt_note_jan2011.pdf (2011).

    Sau-kwt., Agreed Minutes on the survey and delimitation of the Neutral Zone. Signed at Kuwait on 29 March 1961, in: UN, (2001), Treaty Series, VOLUME 1750, No. 30548, PP: 3-39, United Nations, New York.

    Sau-kwt., Agreement concerning the boundary between Nejd and Kuwait (with map). Signed at Bandar al-Uqair on 2 December 1922, , in: UN, (2001), Treaty Series, VOLUME 1750, No.1083, PP: 531-535,United Nations, New York.

    Sau-kwt., Agreement on the partition of the Neutral Zone. Signed at Taif (Saudi Arabia) on 7 July 1965, in: UN, (2001), Treaty Series, VOLUME 1750, No. 30549, PP: 39-123 United Nations, New York.

    Sau-kwt., Exchange of notes constituting an agreement relating to the above-mentioned Agreed Minutes, concerning the establishment of a commission to survey and delimit the Neutral Zone (with annex). Jeddah, 5 August 1963, in: UN, (2001), Treaty Series, VOLUME 1750, No. 30548, PP: 3-39, United Nations, New York.

    Sau-kwt., Exchange of notes constituting an agreement relating to the above-mentioned Agreed Minutes, concerning the establishment of monitoring posts on the borders of the Neutral Zone. Jeddah, 5 August 1963, , in: UN, 2001, Treaty Series, VOLUME 1750, No. 30548, PP: 3-39, United Nations, New York.

    Sau-kwt., Exchange of notes constituting an agreement relating to the above-mentioned Agreed Minutes, concerning partition of the Neutral Zone. Jeddah, 5 August 1963,  in: UN, 2001, Treaty Series, VOLUME 1750, No. 30548, PP: 3-39, United Nations, New York.

    Sau-kwt., Supplementary agreement to the above-mentioned Agreement confirming the determination of the boundary line dividing the Saudi-Kuwaiti Neutral Zone (with final report, minutes and map). Signed at Kuwait on 18 December 1969, in: UN, 2001, Treaty Series, VOLUME 1750,  No. 30549, PP: 39-123 United Nations, New York.

    1. 2017, Note verbale dated 27 December 2016 from the Permanent Mission of the Islamic Republic of Iran to the United Nations addressed to the Secretary-General, 22353(January).
    2. Letter dated 20 February 2013 from the Permanent Representative of the Islamic Republic of Iran to the United Nations addressed to the Secretary-General, 75 § 2013.
    3. Letter dated 21 November 2012 from the Permanent Representatives of Kuwait and Saudi Arabia to the United Nations addressed to the Secretary-General, 61243 General Assembly § 2012.
    4. Letter dated 8 January 2013 from the Permanent Representatives of Kuwait and Saudi Arabia to the United Nations addressed to the Secretary-General The, 20721 § 2013.
    5. Letter dated 8 September 2016 from the Permanent Representative of Saudi Arabia to the United Nations addressed to the Secretary-General, 15624 § 2016.