فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

کنشگری دولت رزم‌آرا در مواجهه با انگلستان و مسئله ملی شدن نفت

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیات علمی دانشگاه تهران
2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم سیاسی دانشگاه تهران
چکیده
دوره 9 ماهه­ نخست‌وزیری حاج‌علی رزم­‌آرا (پنجم تیر تا سیزدهم اسفند سال 1329ش.) از جهاتی مانند ثبات نسبی کابینه، چگونگی مواجهه با مسئله­ نفت جنوب و نحوه پایان یافتن دوره­ نخست­ وزیری از اهمیّت بسیاری برخوردار است. اما نزدیکی زمانی به دوره نخست‌وزیری دکتر مصدق و مبارزه­ جبهه­ ملی ایران در جهت استیفای حقوق نفتی کشور باعث شده است که رزم‌­آرا و دوران مسئولیتش کمتر مورد توجّه قرار بگیرد و خلاء پژوهشی در باره سیاست خارجی دولت رزم‌­آرا ایجاد شود. در پژوهش پیشِ‌رو پرسشی که توسط نویسندگان دنبال می­‌شود، این است که آیا الگوی سیاست خارجی دنبال شده توسط رزم‌­آرا در مسئله­ نفت با توجه به نقش انگلستان بر اساس درک نوواقع‌گرایانه از سیاست بین‌الملل بود؟ سؤالی که داده‌­های لازم برای پاسخ به آن از طریق مطالعات کتابخانه­‌ای به‌دست‌آمده و با روش تاریخی- تطبیقی مورد استفاده قرارگرفته است. در این پژوهش، سیاست خارجی دولت رزم‌­آرا در سه محور: دیدگاه علمی به سیاست خارجی، موازنه­‌گرایی و میل به بقاء یا دوری از خطرپذیری در صحنه­ بین‌­المللی مورد بررسی قرار می­‌گیرد و درک ساختاری و واقع‌­گرایانه­ رزم‌­آرا از نظام بین­‌الملل به‌عنوان نتیجه­ پژوهش ارائه می‌­شود. درکی که تلاش برای کسب حداکثر منافع را به امید افزایش احتمال بقا و ایجاد ثبات کنار می‌گذارد. فهم واقع‌­گرایانه­ رزم‌آرا از نظام بین­‌الملل، همان­طور که امکان بقا را برای واحد سیاسی افزایش می‌دهد، وجوه محافظه‌­کاری در جهت ادامه­ هژمونی قدرت­‌های بزرگ را با خود به همراه دارد.

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

 The Activism of the Government of Razmara in Facing England and the Issue of Oil Nationalization

نویسندگان English

Mohammad Jafar Javadi arjmand 1
hosien haghiyan 2
1 Faculty member of University of Tehran
2 Master's student of Political Science, University of Tehran
چکیده English

The 9-month period of Prime Minister Haj Ali Razmara (June 26th of 1950 to March 4th of 1951) is very important in terms of the relative stability of the cabinet, how to deal with the oil problem in the south, and how the period of the prime minister ended. However, the closeness of time to Dr. Mosaddegh's prime ministership and the struggle of Iran's National Front to assert the country's oil rights has caused Razmara and his period of responsibility to be paid less attention, and a research gap has been created about the foreign policy of Razmara's government. In the present research, the question is whether the foreign policy model followed by Razmara in the oil issue was based on a new realist understanding of international politics with regard to the role of England. A question that the necessary data to answer was obtained through library studies and used with a historical-comparative method. In this research, the foreign policy of the Razmara government is examined in three axes: a scientific view of foreign policy, balanced reaction and the desire to survive or avoid risks in the international scene, and Razmara's structural and realistic understanding of the international system is presented as the result. An understanding that abandons the effort to obtain maximum benefits in the hope of increasing the probability of survival and creating stability. Razmara's realistic understanding of the international system, as it increases the possibility of survival for the political unit, brings with it the aspects of conservatism in order to continue the hegemony of the great powers.

کلیدواژه‌ها English

Iran
England
Razmara
Activism of Government
Oil Nationalization

 

 

منابع و مآخذ
کتاب‌ها
ازغندی، علیرضا، 1387، روابط خارجی ایران 1320-1357، تهران: قومس.
آبراهامیان، یرواند، 1396، ایران بین دو انقلاب، ترجمه: احمد گل‌محمدی، تهران: نی.
برچیل، اسکات، 1395، نظریه‌های روابط بین‌الملل، ترجمه: سیُد حسین میرفخرائی، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی.
بیات، کاوه و کامبیز رزم‌آرا، 1399، خاطرات و اسناد سپهبد حاجعلی رزم‌آرا، تهران: شیرازه.
پیرنیا، حسین، 1331، ده سال کوشش در راه حفظ و بسط حقوق ایران در نفت 1330-1321، تهران: دانشگاه
ترکمان، محمد، 1370، اسرار قتل رزم­آرا، تهران: رسا.
تاجبخش، غلامرضا و فرخ نجم‌آبادی، 1400، ناگفته‌هایی در باره سیاست نفتی ایران در دهه‌های پس از ملی شدن و یادداشت‌های فؤاد روحانی، تهران: نی.
جامی، 1398، گذشته چراغ راه آینده است، تهران: ققنوس.
خسروی، جمال، صالح امین‌پور و عبدالله ساجدی، 1398، ایران در دوره پهلوی با تأکید بر نقش و جایگاه رزم‌آرا، تهران: ندای تاریخ.
دهقانی فیروزآبادی، سیّد جلال،  نوواقع‌گرایی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه سیاست خارجی، 1391، صص24-31.
------------------------، 1395، کلیات روابط بین‌الملل، تهران: مخاطب.
روحانی، فؤاد، 1356، صنعت نفت ایران: 20 سال پس از ملی شدن، تهران: شرکت سهامی کتاب‌های جیبی.
سازمند، بهاره، ابوالفضل عظیمی و علی‌اکبر نظری، 1389،  نظریه موازنه قدرت والتز: نقد و بررسی کارآمدی آن در عصر حاضر، فصلنامه روابط خارجی، 1389، دوره 2، شماره 8، صص274-251.
SID. https://sid.ir/paper/167003/fa.
صفایی، ابراهیم، 1371،  اشتباه بزرگ ملی شدن نفت، تهران: کتابسرا.
عاقلی، باقر، 1370، نخست‌وزیران ایران،  تهران: انتشارات علمی.
عظیمی، فخرالدین، 1398، بحران دموکراسی در ایران، تهران: قطره.
فاتح، مصطفی، 1398، پنجاه سال نفت ایران، تهران: علم.
فرشادگهر، ناصر، 1393، سیری در قراردادهای نفتی ایران، تهران: انتشارات دانشگاه علامه طباطبائی.
فرمانفرمائیان، منوچهر، 1378، خون و نفت، ترجمه: مهدی حقیقت‌خواه، تهران: ققنوس.
قوام، سیّد عبدالعلی، 1400، روابط بین‌الملل نظریه‌ها و رویکردها، تهران: سمت.
کاتوزیان، محمدعلی، 1399، مصدق و مبارزه برای قدرت در ایران، ترجمه: فرزانه طاهری، تهران: مرکز.
کاشانی، سید محمود، 1398، تاریخ مختصر نهضت ملی ایران، تهران: پایدار.
گلنون، جان پی، 1397،  اسناد سیاسی سفارت آمریکا در تهران ( از دی 1331 تا دی 1332)، ترجمه: محمد آقاجری، تهران: پارسه.
مشیرزاده، حمیرا و بهرام، عین‌الهی معصوم، 1398، رندال شوئلر و چالش‌های واقع‌گرایی، رهیافت‌های سیاسی و بین‌المللی، 10(3)، 136-155. doi: 10.29252/piaj.2022.212211.0.
مشیرزاده، حمیرا، 1383، واقع‌گرایی، لیبرالیسم، و جنگ آمریکا علیه عراق، سیاست خارجی، 18(4 (پیاپی 72))، 827-858. SID. https://sid.ir/paper/437868/fa.
--------------،1386، تحول در نظریه‌های روابط بین‌الملل، تهران: سمت.
------------، 1396، سنت واقع‌گرایی در ایران، سیاست- مجله دانشکده حقوق و علوم سیاسی، 47(1 )، 201-220. SID. https://sid.ir/paper/110376/fa.
موحد، محمدعلی، 1400، خواب آشفته نفت، تهران:کارنامه.
مهدی­نیا، جعفر، 1363، زندگی سیاسی رزم­آرا، تهران: گیتی.
میرزائی، علی، 1389،  ظهور و سقوط سپهبد حاجعلی رزم‌آرا و چند مقاله دیگر، تهران: انتشارات نگاره آفتاب.
میلانی، عباس، 1392،  نگاهی به شاه، تورنتو: پرشین سیرکل.
هوشنگ­مهدوی، عبدالرضا، 1398، سیاست خارجی ایران در دوران پهلوی:1300-1357، تهران: پیکان.
 
نشریات
روزنامه اطلاعات، مورخ 13/12/1329.
روزنامه اطلاعات، مورخ 2/10/1329.
 
لاتین
Cottam, R.W, 1988, Iran and USA: A Cold War Case Study, University of Pittsburgh Press.
Donelan, M, 1990, Elements of International Political Theory, Oxford: Clarendon Press.
Gasiorowski, M. J,  1987, The 1953 Coup D’Etat in Iran, International Journal of Middle East Studies, 19(3), 261–286. doi:10.1017/S0020743800056737.
Goode, J. F, 1988, The United States and Iran, 1946-51: The Diplomacy of Neglect, New York: Palgrave Macmilan.
Krock, A, 1968, Memoirs, New York: Funk and Wagnalls.
McGhee, G. C, 1983, Envoy to Middle World: Adventures In Diplomacy, New York: Harper & row.
Mearsheimer, J. J, 2001, The Tragedy of Great Power Politics, New York: W.W. Norton & Company.
Ramazani, R. K, 1975, Iran’s Foreign Policy 1941-1973: A Study of Foreign Policy in Modernizing Nations, Charlottesville: University of Virginia.
Waltz, K. N, 1979, Theory of International Politics, Menlo Park: Addison-Wesley Publishing Company.

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 13 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 28 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 28 دی 1402