فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

روابط فرهنگی ایران و هند در دوره پادشاهان ساسانی و خلفای عباسی بر مبنای ترجمه کتاب کلیله و دمنه

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
دکترای زبان و ادبیات فارسی
چکیده
 روابط فرهنگی و سیاسی ایران و هند در ادوار مختلف با شاخصه‌­های گوناگونی قابل‌تحلیل است. وسعت این ارتباط در بعد زمانی و محتوایی نیازمند آن است تا با تعیین شاخصی، عمق این ارتباط و تأثیرات ناشی از آن بررسی شود. نهضت ترجمه اول و دوم به ترتیب در دوره ساسانیان و سپس در عصر خلافت عباسیان، دو رخداد فرهنگی است که از قِبل آن می‌­توان رویکرد فرهنگی و سیاسی پادشاهان ساسانی و نیز خلفای عباسی را به ارتباط با سرزمین هند تحلیل کرد. همچنین کتاب کلیله و دمنه به‌عنوان تنها اثر مشهور ادبیات فارسی که به‌نوعی هر دو دوره یاد شده را نمایندگی می­‌کند، می‌تواند شاخصی عینی برای دریافت سطح این روابط باشد. در پژوهش حاضر، ابتدا اهداف راهبردی ساسانیان خاصه خسرو انوشیروان و خسرو پرویز و سپس خلفای عباسی به‌خصوص منصور، هارون و مأمون، از گسترش روابط با سرزمین هند و در مقابل، دستاوردهای هندیان از گسترش این روابط تبیین شده است. سپس به‌عنوان وجهی نمادین از این روابط، کتاب کلیله و دمنه معرفی و بیان شده است که چگونه این اثر در سیر تاریخی خود به‌طور هم­زمان حامل نگاه فرهنگی و سیاسی حاکمان ایران به هند در دو بازه زمانی پیش از فتح ایران به دست اعراب مسلمان و پس از آن بوده است.
 

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Cultural Relations between Iran and India during the Era of Sassanid Kings and Abbasid Caliphs (Based on the Translation of the book Kalilah and Dimnah)

نویسنده English

mohammadamin zamanvaziri
phd in Persian literature
چکیده English

The cultural and political relations between Iran and India can be analyzed in different periods with different indicators. The extent of this relation in terms of time and content requires checking the depth of this relation and its effects by determining its indicators. The first and second translation movements in the Sassanid era and then in the Abbasid caliphate period are two cultural events from which the cultural and political approach of the Sassanid kings and the Abbasid caliphs can be analyzed in relation to the land of India. Also, as the only famous work of Persian literature that somehow represents both mentioned periods, the book Kalilah and Dimnah can be an objective indicator of understanding the level of these relations. In the present research, firstly, the strategic goals of the Sassanids, especially Khosrow Anushirvan and Khosrow Parviz, and then the Abbasid caliphs, especially Mansur, Harun, and Ma'mun, of expanding relations with the land of India, and on the other hand, the achievements of Indians from the expansion of these relations have been explained. Then, as a symbolic aspect of these relations, the book Kalilah and Dimnah has been introduced, and it has been stated how this work in its historical course simultaneously carries the cultural and political view of the rulers of Iran towards India in two time periods before the conquest of Iran by Muslim Arabs and after it.

کلیدواژه‌ها English

Iran
India
Sassanids
Abbasid Caliphs
Cultural Relations
Book Translation
Kalilah and Dimnah.  

 

 

منابع و مآخذ
فارسی
ابن ندیم، 1381، الفهرست، ترجمه: محمدرضا تجدد، تهران: اساطیر.
امیدسالار، محمود، 1398، «معرفی کلیله و دمنه»، اسماعیل سعادت، دانشنامه زبان و ادبیات فارسی، جلد نهم، تهران: فرهنگستان زبان و ادبیات فارسی، صص 244-230.
بیرونی، ابوریحان، 1362، تحقیق ماللهند، ترجمه: منوچهر صدوقی سها، تهران: مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
جعفری دهقی، محمود، 1393، «نهضت ترجمه در دوره ساسانی»، تاریخ جامع ایران (جلد پنجم)، زیرنظر: کاظم موسوی بجنوردی،  تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش­های ایرانی و اسلامی).
حافظ­نیا، محمدرضا، «روابط فرهنگی ایران و هند در قبل از اسلام»، تحقیقات جغرافیایی، 1378، شماره 52 و 53، صص 106-88.
حکمت، علی­اصغر، 1337، سرزمین هند، تهران: دانشگاه تهران.
خالقی مطلق، جلال، 1378، «برزویه»، دانشنامه جهان اسلام (جلد سوم)، زیرنظر: غلامعلی حدادعادل، تهران: بنیاد دائره‌المعارف اسلامی.
خسروی، حسین، داوود مدنی و سهراب اسلامی، «نهضت ترجمه در جهان اسلام»، زبان و ادبیات فارسی، 1386، شماره 10، صص 70-49.
خضری، سیّد احمدرضا، 1384، تاریخ خلافت عباسی از آغاز تا پایان آل بویه، تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم ‌انسانی دانشگاه­ها (سمت).
       رضائی، مریم (ترجمه و آوانویسی)، 1393، دینکرد چهارم، تهران: علمی.
رضائی، رمضان، «بیت­الحکمه و نهضت ترجمه در عصر عباسی»، پژوهشنامه تاریخ، 1390، شماره 23، صص 70-48.
زرین­کوب، عبدالحسین، 1375، روزگاران ایران (گذشته باستانی ایران)، تهران: سخن.
زرین­مهر، علی، حسن شادپور و محمدنبی سلیم، «بررسی جنبه­های تأثیرگذاری نهضت ترجمه در شکل­گیری اندیشه فلسفی تفکر اعتزالی در تفسیر قرآن»، پژوهشنامه تاریخ، 1399، شماره 61، صص 86-67.
سجادی، صادق، 1381، «برزویه»، دائره­المعارف بزرگ اسلامی (جلد یازدهم)، زیرنظر: کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دائره­المعارف بزرگ اسلامی.
صفا، ذبیح­الله، 1402، تاریخ ادبیات در ایران، جلد اول و دوم، تهران: فردوس.
فردوسی، ابوالقاسم، 1386، شاهنامه، جلد هفتم، به‌تصحیح: جلال خالقی مطلق، تهران: مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
کریستین­سن، آرتور، 1368، ایران در زمان ساسانیان، ترجمه: رشید یاسمی، تهران: دنیای کتاب.
گریشمن، رمان، 1372، ایران از آغاز تا اسلام، ترجمه: محمد معین، تهران: علمی و فرهنگی.
مجتبایی، فتح­الله، «ملاحظاتی در باره اعلام کلیله و دمنه»، مجله زبان­شناسی، 1363، سال اول شماره دوم، صص 63-33.
محجوب، محمدجعفر، 1395، در باره کلیله و دمنه؛ تاریخچه، ترجمه­ها و دو باب ترجمه نشده از کلیله و دمنه، تهران: خوارزمی.
محمدی، حسین، «روابط فرهنگی ایران و هند در عصر ساسانیان»، جستارهای تاریخی، 1396، سال هشتم شماره اول، صص 174-157.
محمدی ملایری، محمد، 1379،  تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی، جلد اول، تهران: توس.
مصطفوی سبزواری، رضا، 1389، «سهم کلیله و دمنه در انتقال فرهنگ و تمدن هند و ایران به جهان»، دانش (مرکز تحقیقات فارسی ایران و پاکستان)، شماره 101، صص240-225.
نصر، سیّد حسین، 1384، علم و تمدن در اسلام، ترجمه: احمد آرام، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
نصرالله منشی، ابوالمعالی، 1386، ترجمه کلیله و دمنه، به‌تصحیح و توضیح: مجتبی مینوی طهرانی، تهران: امیرکبیر.
 
لاتین
Ashwarya, Sujatal, 2017, India-Iran relations: progress, problems and prospects, Routledge.
Contadini, Anna, 2022, “Intertextual Animals: Illustrated Kalīla wa-Dimna Manuscripts
in Context”, Annie Vernay-Nouri, The Journeys of Kalila and Dimna: Itineraries of Fables in the Arts and Literature of the Islamic World, Brill, 95-129.
Jabbari, Alexander, 2023, The Making of Persianate Modernity: Language and Literary History between Iran and India, Cambridge University Press.

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 18 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 28 آبان 1402
  • تاریخ پذیرش 28 بهمن 1402