فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

نقش‌ محمدعلی‌ فروغی‌ در تکوین‌ چندجانبه‌گرایی‌ سیاست‌ خارجی‌ ایران از منظر تبارشناسی‌

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
دانشجوی دکتری علوم سیاسی گرایش مسائل ایران دانشگاه تربیت مدرس
چکیده
محمدعلی‌ فروغی‌ به‌عنوان یکی‌ از بازیگران کلیدی‌ عرصه‌ سیاست‌ خارجی‌ ایران در برهه‌هایی‌ حساس، مسئولیت‌هایی‌ مهم‌ را برعهده داشته‌ و عملکرد سیاسی‌ وی از زوایای‌ گوناگون قابل ‌بررسی است‌. در‌ پژوهش حاضر‌، در صدد پاسخ‌ به‌ این‌ سؤال هستیم‌ که‌ نقش‌ این‌ سیاستمدار ایرانی‌ در شکل‌گیری‌ چندجانبه‌گرایی‌ در سیاست‌ خارجی‌ ایران چه‌ بوده است‌؟ نویسنده با استفاده از روش تبارشناسی‌ که‌ پدیده­ها را در تطور تاریخی‌شان تحلیل‌ می‌کند، به‌ این‌ نتیجه‌ رسیده‌ که‌ گفتمان‌ها و شرایط‌ امکانی‌ در دوره­های‌ مختلف‌ حضور فروغی‌ در عرصه‌ سیاسی‌، ظهور و بروز چندجانبه‌گرایی‌ را تحت‌ تأثیر قرار داده است‌. گفتمان بی‌­طرفی‌، همکاری‌های‌ دوجانبه‌ و چندجانبه‌گرایی‌ در گسست‌های‌ زمانی‌ اواخر قاجار و دوره پهلوی‌ مورد بررسی‌ قرار گرفته‌ و نقش‌ فروغی‌ در تکوین‌ چندجانبه‌گرایی‌ در هر یک‌ از این‌ گفتمان‌ها و گسست‌ها ارزیابی‌ شده است‌. همچنین‌ ریشه‌های‌ چندجانبه‌گرایی‌ در اندیشه‌ وی‌ بر اساس مقالات، مکاتبات و سخنرانی‌های‌ او مورد واکاوی‌ قرار گرفته‌ است‌. نویسنده سرانجام‌ به‌ این‌ نتیجه‌ رسیده که‌ وقوع برخی‌ رویدادها که‌ از منطق‌ تصادف پیروی‌ می‌کنند و نه‌ منطق‌ خطی‌ تاریخی‌؛ مانند جنگ‌ جهانی‌ اول و دوم در کنار بستر فکری‌ همکاری‌ و صلح‌ در اندیشه‌ فروغی‌، او‌ را به‌ کاربست‌ این‌ سیاست‌ رهنمون کرده است‌.  لذا اگر فروغی‌ نقش‌ معمار چندجانبه‌گرایی‌ را هم‌ دارا نباشد، یکی‌ از مهم‌ترین‌ نقش‌ها را در تکوین‌ این‌ رویکرد در سیاست‌ خارجی‌ ایران ایفاء کرده است‌.

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Role of Mohammad Ali Foroughi in the Development of Multilateralism of Iran's Foreign Policy from the Perspective of Genealogy

نویسنده English

zahra zeynoddini
student of PDH in political science
چکیده English

Mohammad Ali Foroughi, as one of the key players in Iran's foreign policy field, has held important responsibilities, and his political performance can be examined from various angles. The present research is trying to answer the question, what was the role of this Iranian politician in the formation of multilateralism in Iran's foreign policy? Using the genealogy method, which analyzes the phenomena in their historical development, the author concluded that the discourses and possible conditions in the different periods of Foroughi's presence in the political arena have influenced the emergence of multilateralism. The discourse of neutrality, bilateral cooperation, and multilateralism in the time breaks of the late Qajar, the first Pahlavi, and the second Pahlavi periods have been examined, and Foroughi's role in the development of multilateralism in each of these discourses and breaks has been evaluated. Also, the roots of multilateralism in Foroughi's thought have been analyzed based on his articles, correspondence, and speeches. The author finally concluded that the occurrence of some events that follow the logic of coincidence and not the linear historical logic, like World War I and II, along with the intellectual foundation of cooperation and peace in Foroughi's thought, has guided him to apply this policy. Therefore, if Foroughi does not have the role of the architect of multilateralism, he has played one of the most important roles in the development of this approach in Iran's foreign policy.
 

کلیدواژه‌ها English

Iran
Mohammad Ali Foroughi
Foreign Policy
Multilateralism
Genealogy

 

 

منابع و مآخذ
فارسی
اسناد:
 آرشیو اداره حفظ و نگهداری اسناد وزارت امور خارجه ایران
سند شماره: 3-22-42-1306ش.
سند شماره: 4-42. 42- 1306ش.
سند شماره: 9-22-42-1306ش.
سند شماره: : ‌3.38-29-43-1306ش.
سند شماره: 22- 106. 43- 1306ش.
سند شماره: 1-106. 15-12-1308ش.  
سند شماره: 5-105. 15-12-1308ش.
سند شماره: 19-183. 64-33- 1308ش.
سند شماره: 1-52-23-1321ش.
 
کتاب ها:
آتابای، عبدالناصر، 1399، محمدعلی فروغی و نقش او در مناسبات قدرت در دوره رضا شاه و تثبیت حکومت پهلوی دوم، گرگان: دانشگاه پیام نور
آذری شهررضایی، رضا، «نقدهایی بر خط‌مشی بی‌طرفی ایران در جنگ جهانی اول»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، 1402، س 23، ش 92، صص. 105-85.
افشار، ایرج و هرمز همایون‌پور، 1400، سیاست‌نامه ذکاءالملک، تهران: سخن.
انتظام، نصرالله، 1387، خاطرات نصرالله انتظام؛ شهریور 1320 از دیدگاه دربار، تهران: سازمان اسناد ملی ایران. 
بیات، کاوه، 1364،  روابط ایران و ترکیه از سقوط عثمانی تا برآمدن نظام جمهوری، تهران: پردیس دانش.
دریفوس، هیوبرت و پل رابینو، 1382، فراسوی ساختارگرایی و هرمنوتیک، مؤخره: میشل فوکو، ترجمه: حسین بشیریه، تهران: نی.
دهنوی، نظامعلی، 1386، اسنادی از روابط ایران و ترکیه. تهران: وزارت امور خارجه.
رمضانی، روح‌الله، 1399، تاریخ سیاست خارجی ایران از صفویه تا پایان پهلوی اول، ترجمه: روح‌الله اسلامی و زینب پزشکیان، تهران: نی.
زندفر، فریدون، 1398، محمدعلی فروغی در عرصه سیاست بین‌الملل، تهران: کتابسرا.  
------------،1400، ایران و جامعه ملل، تهران: شیرازه.
فراستخواه، مقصود، «حیات روشنفکری در حیاط سیاست‌ورزی»، سیاست‌نامه، 1388، س 2، ش 8. صص. 64-58.
فروغی، محمدعلی، 1387،  مقالات فروغی، جلد اول، تهران: توس.
---------------،1355، مقالات فروغی، جلد دوم، تهران: یغما.
---------------،1400، یادداشت‌های روزانه محمدعلی فروغی از کنفرانس صلح پاریس، تهران: سخن.
فوکو، میشل، 1382، اراده به دانستن، ترجمه: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نی.
---------  ،1395، نیچه، تبارشناسی و تاریخ، ترجمه: نیکو سرخوش و افشین جهاندیده. تهران: نشر نی.
عاقلی، باقر، 1371، ذکاءالملک فروغی و شهریور 1320، تهران: علمی.
صحرائی، علیرضا، محسن خلیلی، مرتضی منشادی و روح‌الله اسلامی، «پیوستار قدرت در سیاست خارجی از دیدگاه فروغی»،  نشریه پژوهش‌نامه ایرانی سیاست بین‌الملل، بهار و تابستان 1398، س 7، ش 2، صص. 192-167.
حقدار، علی‌اصغر، 1384، محمدعلی فروغی و ساختارهای نوین مدنی، تهران: کویر.
حیدری، آرش، «تبارشناسی چیست؟ جستاری در باره برخی ملاحظات نظری- روشی پیرامون تبارشناسی»، دوفصلنامه‌ی پژوهش‌های ادبی و فلسفی، بهار و تابستان 1402، س1، ش 7، صص 88-73.
کچویان، حسین و قاسم زائری، «ده گام اصلی روش شناختی در تحلیل تبارشناسانه فرهنگ با اتکا به آراء میشل فوکو»، راهبرد فرهنگ، پاییز 1388، ش 77، صص. 30-8.   
مهدوی، حسنیه‌السادات، 1386، بررسی عملکرد سیاسی فروغی در در دوره پهلوی اول، تهران: دانشگاه الزهرا.  
مهدی‌نیا، جعفر ،1371، زندگی سیاسی محمدعلی فروغی، تهران: پانوس.
مکی، حسین ، 1362، تاریخ بیست ساله ایران، جلد 5، تهران: ناشر.
موسوی، بهرام، 1398، کارنامه سیاسی- فرهنگی محمدعلی فروغی، تهران: عرفان.
و اردی، احمد، 1394، زندگی و زمانه محمدعلی فروغی، ترجمه: عبدالحسین آذرنگ، تهران: نامک.
 هدایت، مخبر‌السلطنه ، 1399، خاطرات و خطرات، تهران: زوار .
 
لاتین
Gutting, Gray, 2005, Foucault a concise introduction, New York: Oxford University Press.                         
Lazarou, Elena, Geoffery Edwards, Christopher Hill, The evolving doctrine of multilateralism in the 21 century. Mercury E-paper. No.3 February 2010.
Wiseman, G, 2011, Norms, and Diplomacy, The Diplomatic Underpinnings of Multilateralism.  The New Dynamics of Multilateralism.  Boulder CO: Westview Press.

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 21 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 05 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 18 بهمن 1402