فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

پیامدهای موضع‌گیری ایران در جنگ‌های سه‌گانه هند و پاکستان بر روابط خارجی ایران و پاکستان در دوران حکومت پهلوی دوم

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری تاریخ- ایران بعد از اسلام. شیراز. دانشگاه شیراز
2 دانش آموخته کارشناسی ارشد علوم اجتماعی از دانشگاه تهران
چکیده
پس از پایان جنگ دوم بین­الملل با اعطای استقلال به هند از سوی بریتانیا، هند به دو کشور مستقل هند و پاکستان تقسیم شد. این تقسیم در اساس ناشی از اختلافات مذهبی بین هندوها و مسلمان­های شبه‌قاره بود. اختلافات مذهبی در قالب احساسات ناسیونالیستی، پس از جدایی و تشکیل دو کشور نیز رنگ نباخت و زمینه درگیری­های بعدی را فراهم آورد. اختلافات مرزی تاکنون به سه جنگ بزرگ و چندین درگیری کوچک مرزی بین دو کشور انجامیده و همین کشمکش‌ها سرانجام پاکستان را دچار تجزیه کرد. ایران، هم به‌عنوان همسایه و هم به‌عنوان یکی از متحدین بزرگ پاکستان به‌ویژه در دو جنگ بزرگ آخر به سود پاکستان موضع‌گیری نمود. کابوس امنیتی که ایران از ناحیه اتحاد شوروی داشت، به همراه برخی ملاحظات امنیتی که می‌توانست از پیدایش بحران‌های مشابه در مناطق مرزی دو کشور ایران و پاکستان جلوگیری نماید، از جمله علل حمایت ایران از پاکستان به‌شمار می‌رفت. مضاف بر خطری که ایران از ناحیه اتحاد جماهیر شوروی و دولت‌های رادیکال عرب حس می‌کرد، دیپلماسی صلح نیز که از سوی دو کشور به‌ویژه ایران دنبال می‌شد، موجبات درک مشترک دو کشور نسبت به تهدیدهای منطقه‌ای می‌گردید. این مقاله بر آن است تا پیامدهای موضع­گیری ایران در جنگ‌های سه­گانه هند و پاکستان به‌عنوان یک متغیر مستقل بر روابط خارجی ایران و پاکستان در دوره پهلوی دوم را به‌عنوان یک متغیر تابع با رویکرد تحلیل تاریخی بررسی نماید.

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Consequences of Iran's Position in the Triple Wars between India and Pakistan on the Foreign Relations of Iran and Pakistan during the Pahlavi II

نویسندگان English

Behnam Sheikhi 1
Shoja Ad-din Sheikhi 2
1 PhD Student in the history of Iran- after Islam. Shiraz University
2 Graduated with a M.S. in Social Sciences at University of Tehran
چکیده English

After the end of World War II, with the granting of independence to India by the British, India was divided into two independent countries, India and Pakistan. Religious differences between Hindus and Muslims of the subcontinent basically caused this division. Religious differences in the form of nationalist sentiments did not fade after the separation and formation of the two countries and provided the basis for subsequent conflicts. The border disputes have so far led to three major wars and several small border conflicts between the two countries, and these conflicts eventually divided Pakistan. Iran, both as a neighbor and as one of Pakistan's great allies, took a position in favor of Pakistan, especially in the last two major wars. The security nightmare that Iran had in the area of ​​the Soviet Union, together with some security considerations that could prevent the emergence of similar crises in the border areas of the two countries of Iran and Pakistan, were among the reasons for Iran's support to Pakistan. In addition to the danger that Iran felt from the Soviet Union and the radical Arab governments, the peace diplomacy pursued by the two countries, especially Iran, led to a common understanding between the two countries regarding regional threats. This study tries to examine the influence of the Indo-Pakistan wars as an independent historical variable on the foreign relations of Iran and Pakistan during the Pahlavi II as a subordinate historical variable with the approach of historical analysis.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Pakistan
India
Pahlavi II
Foreign Relations
Triple Wars
Position
Consequences

 

 

منابع و مآخذ
اسناد:
سازمان کتابخانه‌ها، موزه‌ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، سند شماره 12/118202 ]بی­تا[.
---------------------------------------------- ،سند شماره 1184 (22/08/1330).
     ---------------------------------------------- ،سند شماره 10657 (24/08/1338).
---------------------------------------------- ،سند شماره 6/64/59 (27/08/1338).
-----------------------------------------------،سند شماره 26710 (27/.../38).
پروژه تاریخ شفاهی ایران در دانشگاه هاروارد، مصاحبه با حسن طوفانیان، نوار شماره 2.
 
کتاب‌ها و مقالات فارسی:
آشوری، داریوش، 1390، دانشنامه سیاسی، چ 20، تهران: مروارید.
احمدیان، قدرت، «کشمکش هسته‌ای هند و پاکستان: علل و نتایج»، مجله سیاست دفاعی، بهار 1377، ش 22، صص. 37-7.
اردستانی، حسین، 1383، تحولات عمده نظامی جهان، تهران: مؤسسه تحقیقات دفاعی و امنیتی.
ازغندی، علیرضا،  تاریخ روابط خارجی ایران  1357- 1320 ش.، 1376، تهران: قومس.
امینی، محمداسماعیل، «تحلیلی بر علل گرایش هند به سمت همکاری نظامی با اسرائیل»، مجله سیاست خارجی، پاییز 1378، س13، ش3، صص. 938-927.
برچر، مایکل، 1382. بحران در سیاست جهان. ترجمه:: حیدرعلی بلوچی. تهران: پژوهشکده مطالعات راهبردی.
بصیری، محمدعلی، «چیستی و چرایی نظامی‌گری در پاکستان»، مجله راهبرد، بهار 1380، ش 19، صص. 168-155.  
بوتو، بی‌نظیر، 1388، آشتی: اسلام، دموکراسی و غرب. ترجمه: علیرضا عیاری، تهران: اطلاعات.
بوتول، گاستون، 1379، جامعه‌شناسی جنگ، چ 5، ترجمه: هوشنگ فرخجسته، تهران: انتشارات علمی و  فرهنگی.
بورک، س. م. و لارنس زایرینگ، 1371، تاریخ روابط خارجی پاکستان، ترجمه: ایرج وفایی، تهران: کویر.
بهمنی ­قاجار، محمدعلی، «ژنرال ایوب خان و پیشنهاد تشکیل کنفدراسیون ایران، پاکستان و افغانستان»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، بهار 1383، س 4، ش 14، صص. 76-61.
پرتوی، کتایون، «سیاست منطقه‌ای کرملین در ایران (78-1918)»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، پاییز 1381، س 3، ش 12، صص. 81-64.
پیشگاهی‌فرد، زهرا و امیر قدسی، «بررسی و تحلیل ویژگی‌های ژئوپلیتیک پاکستان و نقش آن در روابط با سایر کشورها»، مجله پژوهش‌های جغرافیایی، بهار 1387، ش 63، صص. 99-81.
حافظ­نیا، محمدرضا، 1379، مبانی مطالعات سیاسی- اجتماعی، ج 1، قم: سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور.
دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه، پاکستان، 1387، تهران: وزارت امور خارجه.
دو بوروگار، فیلیپ، ژان پیر کابستان، ژان لوک دو مناک، فرانسوا گودومان، ژاک دو گولد فیم و فرانسوا
ژووایو، 1368، سیاست آسیایی چین، ترجمه: عباس آگاهی، مشهد: معاونت فرهنگی آستان قدس رضوی.
راست، بروس و هاروی استار، 1371، سیاست‌های جهانی، ترجمه: سیّد امیر ابافت، تهران: سیمای جوان.
رضوانی، (سپهبد) سعید، 1355، جزوه سیاست امنیت ملی ایران، تهران: ]بی­نا[.
سایکل، امین، 1388، «سیاست خارجی ایران»، تاریخ ایران کمبریج از رضا شاه تا انقلاب اسلامی (جلد دوم از دفتر هفتم، ترجمه: مرتضی ثاقب­فر، زیرنظر: پیتر آوری، تهران: جامی.
شیخی، بهنام، «همگرایی سیاسی ایران و پاکستان در دوره پهلوی دوم»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، زمستان 1399، س 22، ش 85، صص. 124-103.
عاقلی، باقر، 1370، نخست‌وزیران ایران از مشیرالدوله تا بختیار، تهران: جاویدان.
عزتی، عزت­اله، «ژئواکونومی انرژی و پیامدهای امنیتی آن بر سر کشور ایران، پاکستان و هند»، فصلنامه سیاست خارجی، بهار 1388، س 23، ش 1، صص. 105-14.
علم، اسدالله، 1371، گفتگوهای من با شاه (خاطرات محرمانه امیر اسدالله علم)، ترجمه : گروه مترجمان، تهران: طرح نو.
--------- ، 1380، یادداشت‌های علم: متن کامل، به‌کوشش: علی­نقی عالیخانی، ج 1، تهران: مازیار ـ معین.
---------،1390، یادداشت­های علم: متن کامل. ویراسته: علی­نقی عالیخانی. جلد دوم سال 1349-1351، تهران: کتابسرا.
فردوست، حسین، 1368، ظهور و سقوط سلطنت پهلوی، تهران: اطلاعات.
فرزین‌نیا، زیبا، «پویایی پیچیده روابط خارجی پاکستان با چین»، فصلنامه سیاست خارجی، تابستان و پاییز 1385، س 20، ش 2 و 3، صص. 555-517.
فونتن، آندره، 1362، یک بستر و دو رؤیا؛ تاریخ تنش‌زدایی (1962-1981)، ترجمه: عبدالرضا هوشنگ مهدوی، تهران: نشر نو.
قدیمی، علیرضا و جواد کریمی، 1375، «پاکستان»، در دانشنامه جهان اسلام، ج 5، زیرنظر: غلامعلی حداد عادل تهران: بنیاد دائره‌المعارف اسلامی،
گازیوروسکی، مارک جی، 1371، سیاست خارجی آمریکا و شاه؛ بنای دولتی دست‌نشانده در ایران، ترجمه: فریدون فاطمی، تهران: نشر مرکز.
لافه­بر، والتر، 1376، پنجاه سال جنگ سرد؛ از غائله آذربایجان تا سقوط گورباچف، ترجمه: منوچهر شجاعی، تهران: نشر مرکز.
متقی‌پور، ابراهیم، «جهت‌گیری سیاست خارجی و نقش ملی ایران از کودتا تا انقلاب اسلامی ایران (1332-1357)»، فصلنامه نامه مفید، پاییز 1378، ش 19، صص. 206-177.
مجتهدزاده، پیروز، «نقش انگلستان در چگونگی شکل‌گیری مرزهای ایران و افغانستان»، فصلنامه تاریخ معاصر ایران، زمستان 1378، س3، ش 12، صص. 92-43.
محمدی، مصطفی و شهروز ابراهیمی، «روابط هسته‌ای پاکستان و آمریکا از 1947 تا 2010»، فصلنامه مطالعات شبه‌قاره، بهار 1390، س 3، ش 6، صص. 153-135.
منصوری، جواد، 1385، آمریکا و خاورمیانه، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
نجاتی، غلامرضا، 1371، تاریخ بیست‌وپنج ساله ایران، ج 1، تهران: مؤسسه خدمات فرهنگی رسا.
نظیف­کار، غزاله، 1382. برآورد استراتژیک پاکستان، تهران: مؤسسه فرهنگی مطالعات و تحقیقات بین‌المللی ابرار معاصر.
نیکسون، ریچارد میل هاوس، 1385، 1999، پیروزی بدون جنگ، چاپ پنجم، ترجمه: فریدون دولتشاهی، تهران: اطلاعات.
هالیدی، فرد، 1360، عربستان بی‌سلاطین، ترجمه: بهرام افراسیابی، تهران: روزبهان.
 
نشریات:
روزنامه کیهان، مورخ 09/02/1349.
-----------، مورخ 07/09/1351.
-----------، مورخ 27/07/ 1353.
روزنامه اطلاعات، مورخ 20/02/1352.
------------، مورخ 22/02/1352.
روزنامه جامعه، مورخ 10/03/1377.
Pakistan Times, 5 March. 1966.
Pakistan Time, 27 Sep. 1967.
Times of India, January 4, 1947.
 
لاتین:
Ali, Mehrunnisa, 3rd Quarter 1973, “Iran’s Relations with the U.S. and USSR”, Pakistan Horizon, Vol. 26, No. 3, pp. 45-68 (24 pages).
Belal, Kulsoom, 2017, “Pak-Iran Relations: Evolving Dynamics, Prospects and Approaches”, Policy Prospectives, Vol. 14, No. 1, Pakistan and its Neighbors, pp. 88-104(22pages).
 
Choudhary, L. K, Oct.-Dec. 1974., “Pakistan as a Factor in Indo- Iranian Relations”, The Indian Journal of Political Science, Vol. 35, No. 4, pp. 352-361 (10 pages).
Khan, (Major- General) Fazal Muqeem, 1963, The Story of the Pakistan Army, Oxford University Press.
Khan, Yasmin, 2017, The Great Partition: The Making of India and Pakistan, 2nd Edition, New Haven: Yale University Press.
Razavi, Mojtaba, 1971, The Frontiers of Pakistan: A Study of Pakistan Frontier Problems in Pakistan’s Foreign Policy, Karachi, National Publishing House.
Sattar, Abdul, 2012, Pakistan’s Foreign Policy 1947-2009: A Concise History, 2nd Edition, Oxford University Press.

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 01 مهر 1402
  • تاریخ بازنگری 05 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 18 بهمن 1402