فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

تشریفات پذیرش سفرا در دربار فتحعلی شاه قاجار

نوع مقاله : مقاله علمی - ترویجی

نویسندگان
1 گروه تاریخ، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل- ایران
2 کارشناسی ارشد تاریخ دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل-ایران
چکیده
ایران در دوره سلطنت فتحعلی شاه قاجار در کانون توجه کشورهای اروپایی قرار گرفت و این مسئله باعث رفت‌وآمد مکرر نمایندگان و سفرای رسمی آن دولت‌ها و همچنین ممالک همجوار به دربار قاجار شد. این روابط گسترده سبب به‌ کارگیری آداب و تشریفات ویژه‌ای برای استقبال، اقامت و پذیرش سفرا در دربار فتحعلی شاه گردید که بخشی از آن، برگرفته از سنت‌های دربار ایران و بخشی نیز با توجه به مقتضیات زمان وضع می‌شد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با هدف بررسی تشریفات و آداب پذیرش سفیران کشورهای خارجی در دربار فتحعلی شاه قاجار انجام‌ شده است و به این سؤال پاسخ می‌دهد که چه تشریفاتی برای پذیرش سفرای خارجی در دربار فتحعلی شاه قاجار رعایت می‌شد و تغییرات آن تحت‌تأثیر چه عواملی بود؟ یافته‌ها نشان می‌دهد که در دوره آقا محمدخان قاجار، تشریفات و آداب خاصی برای استقبال از سفرا وجود نداشت، اما درباریان فتحعلی شاه با توجه به ‌ضرورت مدیریت مناسبات خارجی کشور و علاقه این پادشاه به تشریفات مجلل و مطول درباری با بهره‌گیری از آداب‌ و رسوم باریابی دربار ایرانی و مقتضیات زمانه، تشریفات و آداب پرطول و عریضی برای استقبال و پذیرش سفرای کشورهای خارجی به کار بستند تا ضمن اجرای آداب دیپلماتیک، عظمت و شکوه پادشاهی ایران را به نمایندگان کشورهای خارجی نشان بدهند. اما مداخله قدرت‌های استعماری در عرصه تشریفات، باعث تغییراتی در شیوه‌های سنتی استقبال شد.

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Reception Ceremonies for Ambassadors at the Court of Fath Ali Shah Qajar

نویسندگان English

jafar Aghazadeh 1
Shabnam Moosanasab 2
1 Department of History. Faculty of Social Science. University of Mohaghegh Ardabili.
چکیده English

During the reign of Fath Ali Shah Qajar, Iran became a focal point for European countries, resulting in frequent visits by representatives and official ambassadors from these nations as well as neighboring states to the Qajar court. These extensive relations led to the implementation of specific protocols and ceremonies for welcoming, accommodating, and receiving ambassadors at Fath Ali Shah’s court. Some of these practices were derived from Iranian court traditions, while others were adapted to meet the demands of the time. This descriptive-analytical study aims to examine the ceremonies and protocols associated with receiving foreign ambassadors at the court of Fath Ali Shah Qajar, addressing the question of what protocols were observed and how these were influenced by external factors. The findings indicate that during the reign of Agha Mohammad Khan Qajar, there were no specific protocols or ceremonies for welcoming ambassadors. However, the courtiers of Fath Ali Shah, recognizing the necessity of managing foreign relations and the king’s penchant for elaborate court ceremonies, adapted and expanded upon existing Iranian court reception protocols to create lengthy and complex ceremonies for welcoming and receiving foreign ambassadors. These ceremonies were designed to both fulfill diplomatic obligations and showcase the grandeur and magnificence of the Iranian monarchy to foreign representatives. Nevertheless, the intervention of colonial powers led to alterations in traditional reception practices.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Qajar
Fath Ali Shah
court
ambassadors
reception ceremonies

 

 

 
منابع و مآخذ
فارسی
اعتمادالسلطنه، محمدحسن ‌خان، 1357، صدرالتواریخ، به‌کوشش: محمد مشیری، تهران: روزبهان.
آقازاده، جعفر و شبنم  موسی‌نسب، 1403، «آداب و تشریفات باریابی به دربار فتحعلی شاه قاجار»، فصلنامه مطالعات تاریخ اسلام، ج 16، شماره 60، صص 37-11.
آوری، پیتر و همکاران، 1388، تاریخ ایران (دوره افشار، زند و قاجار) از مجموعه تاریخ کمبریج، ترجمه: مرتضی ثاقب‌فر، تهران: جامی.
تیموری، ابراهیم، 1392، تاریخ سیاسی ایران در دوره قاجار، تهران: سخن.
آنه، کلود،1370، گلهای سرخ اصفهان (ایران با اتومبیل)، ترجمه: فضل‌الله جلوه، تهران: روایت.
اولیویه، گیوم آنتوان، 1371، سفرنامه اولیویه، ترجمه: محمدطاهر میرزا، به‌تصحیح: غلامرضا ورهرام، تهران: اطلاعات.
بارنز، آلکس، 1373، سفرنامه بارنز (سفر به ایران در عهد فتحعلی شاه قاجار)، ترجمه: حسن سلطانی‌فر، مشهد: آستان قدس رضوی.
بن‌تان، آگوست، ]بی‌تا[، سفرنامه بن‌تان، ترجمه: منصوره اتحادیه، ]بی‌جا[: ]بی‌نا[.
پولاک، یاکوب ادوارد، 1368، سفرنامه پولاک (ایران و ایرانیان)، ترجمه: کیکاوس جهانداری، تهران: خوارزمی.
تانکوانی، ژی. ام، 1383، نامه‌هایی در باره ایران و ترکیه آسیا، ترجمه: علی‌اصغر سعیدی، تهران: چشمه.
 تره‌زل، آلفونس، 1361، یادداشت‌های ژنرال تره‌زل در سفر به ایران، ترجمه: عباس اقبال، تهران: یساولی.
جونز، هارفورد، 1386، روزنامه سفر خاطرات هیئت اعزامی انگلستان، ترجمه: مانی صالحی، تهران: ثالث.
خاوری شیرازی، فضل‌الله، 1380، تاریخ ذوالقرنین، ج 2 و 1، به‌تصحیح: ناصر افشارفر، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
خسروی‌زاده، صباح، 1400، تشکیلات و آداب دیپلماتیک در ایران از آغاز قاجار تا پایان دوره ناصری، تهران: وزارت امور خارجه.
 دروویل، گاسپار. 1368، سفر در ایران، ترجمه: منوچهر اعتمادمقدم، تهران: شباویز.
 دوکوتزبوئه، موریس، 1365، مسافرت به ایران دوره فتحعلی شاه قاجار، ترجمه: محمود هدایت، تهران: جاویدان.
 دوگوبینو، ژوزف‌آرتور، 1383، سه سال در آسیا (سفرنامه کنت دوگوبینو)، ترجمه: عبدالرضا هوشنگ‌مهدوی، تهران: قطره.
 رابی، جولین، 1400، پرتره‌های سلطنتی قاجار، ترجمه: علیرضا بهارلو، تهران: دانیار.
رایت، دنیس، 1357، انگلیسیان در ایران (در روزگار پادشاهان قاجار)، ترجمه: غلامحسین صدری افشار، تهران: دنیا.
 ژوبر، پیرآمده. 1347، مسافرت به ارمنستان و ایران، ترجمه: علیقلی اعتمادمقدم، تهران: بنیاد فرهنگ ایران.
سپهر، محمدتقی، 1390، ناسخ‌التواریخ قاجاریه، به‌کوشش: جمشید کیانفر، تهران: اساطیر.
سید بنکدار، مسعود و مهناز کمالوند، 1400، بررسی نظام تشریفات و آداب دیپلماتیک در ایران عصر قاجار، تهران: وزارت امور خارجه.
عهدنامه ایران و روس در باره امور تشریفات، نسخه خطی کتابخانه و موزه ملی ملک، شماره 019/۱۳۹۳.۰۴.۰۳۸۲۹
فریزر، جیمز بیلی، 1364، سفرنامه فریزر (سفر زمستانی)، ترجمه: منوچهر امیری، تهران: توس.
فلاندن، اوژن، 1357، سفرنامه اوژن فلاندن به ایران، ترجمه حسین نور صادقی، تهران: اشراقی.
کمبل، جان، 1384، دو سال آخر (یادداشت‌های روزانه سر جان کمبل نماینده انگلیسی در دربار ایران سال‌های 1834-1833، ج 1، ترجمه: ابراهیم تیموری، تهران: دانشگاه تهران.
گاردان، آلفردو، 1362، خاطرات مأموریت ژنرال گاردان در ایران، ترجمه: عباس اقبال، تهران: نگاه.
 لانگلس، لویی، 1389، ایران فتحعلی شاهی، ترجمه: ع. روح‌بخشان، تهران: کتاب روشن.
محمود، محمود، 1353، تاریخ روابط سیاسی ایران و انگلیس در قرن نوزدهم میلادی، ج1، تهران: اقبال.
مروزی، محمدصادق، 1369، تاریخ جنگ‌های ایران و روس، به‌تصحیح: امیرهوشنگ آذر، تهران: ]بی‌نا[.
ملکم، جان،1380، تاریخ کامل ایران، ج 2، ترجمه: اسماعیل حیرت، به‌تصحیح: مهدی قمی ‌، تهران: افسون.
 ----------،1396، نماهایی از ایران (از یادداشت‌های مسافری در شرق)، ترجمه: شهلا طهماسبی، تهران: ققنوس.
 موریه، جیمز، 1354، سرگذشت حاجی‌ بابای اصفهانی، ترجمه: حبیب اصفهانی، به‌کوشش یوسف رحیم‌لو، تهران: حقیقت.
 -----------،1385، سفرنامه جیمز موریه، ج 2 و 1، ترجمه: ابوالقاسم سری، تهران: توس.
واتسن، رابرت گرانت، 1340، تاریخ ایران (از ابتدای قرن نوزدهم تا سال 1858). ترجمه: غ. وحیدمازندرانی، تهران: امیرکبیر.
 هاردینگ، آرتور، 1370، خاطرات سیاسی سر آرتور هاردینگ، ترجمه: جواد شیخ‌الاسلامی، تهران: کیهان.
 هالینگبری، ویلیام، 1363، روزنامه سفر هیئت سر جان ملکم به دربار ایران، ترجمه: امیرهوشنگ امینی، تهران: کتاب‌سرا.
 هدایت، رضاقلی‌ خان، 1380، تاریخ روضه‌الصفای ناصری، ج 9، به‌تصحیح و تحشیه: جمشید کیانفر، تهران: اساطیر.
 
 
لاتین
Aitchison, C.U, 1865, a Collection of Treaties, Engagements, and Sunnuds Relating to India and Neighboring Countries, Calcutta: Cutter, Military Orphan Press.
Buckingham, James Silk, 1829, Travels in Assyria, Media and Persia, London: Henry Colburn.
Ker Porter, Robert, 1821, Travels in Georgia, Persia, Armenia, Ancient Babylonya, During the Years, 1817, 1818, 1819 and 1820, London: Hurst.
Ouseley, Sir William, 1823, Travels in Various Countries of the East More Particularly Persia, London: Rodwell and Martin.
Reynolds, James, 1846, Memoir of the late Right Hon. Sir Gore Ouseley, baronet, London: Harison & co.
Waring, Edward Scott, 1807, A Tour to Shiraz by the Route of Kazroon and Feerozabad, London : Strand.

  • تاریخ دریافت 10 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 30 دی 1403