فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

نقش خاندان الکساندر میرزا گرجی در سیاست، فرهنگ و اقتصاد ایرانِ معاصر

نوع مقاله : مقاله علمی - ترویجی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ پژوهشکده گیلان شناسی .دانشگاه گیلان
2 دکترای تاریخ ایران عصر اسلامی دانشگاه الزهرا
3 مهندسی شیمی دانشگاه کلمبیا- نیویورک
چکیده
اقوام قفقازی در تاریخ چند سده اخیر پیوند تنگاتنگی با ایرانیان داشتند. از جمله گروه‌های قومی که در عصر قاجار نقشی مهم در ساختار سیاسی و اقتصادی ایران ایفاء نمودند، گرجی‌ها بودند. مقاله پیش‌رو در تلاش است تا با استفاده از گزارش‌ها و داده‌های تاریخی، علاوه بر بررسی حضور مهاجران گرجی در ایران به بررسی فعالیت‌ها و زندگی الکساندر میرزا گرجی و فرزندان و بازماندگان وی در ساختار سیاسی ایران بپردازد. با توجه به داده‌های موجود، خاندان‌هایی چون نقدی، بهار و تهرانیان در ایران از بازماندگان الکساندر میرزا هستند. پژوهش حاضر سعی دارد تا به این پرسش پاسخ دهد که نیای خاندان نقدی، بهار و تهرانیان چه ارتباطی با خاندان سلطنتی گرجستان داشتهاند؟ و آیا اسناد تاریخی، اصالت این خاندان‌ها به الکساندر میرزا را تأیید می‌کنند؟ در پژوهش حاضر که به شیوه توصیفی- تحلیلی انجام گرفته است، یکی از ابهامات اصلی موجود در روایات خانوادگی این خاندان، شُبهاتی است که در باب ارتباط سهراب و افراسیاب با یکدیگر وجود دارد. برخی از اعضای این خاندان، افراسیاب را فرزند سهراب دانسته و برخی هر دوی آنها را فرزندان الکساندر معرفی کرده‌اند. یافته‌های پژوهش با استناد به منابع تاریخی متنوع، روایت نخست را رد کرده و رابطه برادری این دو شخصیت را تأیید می‌کند. همچنین با توجه به این نکته که خاندان نقدی منتسب به سهراب گرجی و خاندان‌های بهار و تهرانیان از بازماندگان افراسیاب خان هستند؛ می‌توان ادعا نمود که ریشه این سه خاندان به صورت مستقیم به یکی از فرزندان پسر اراکلی دوم پادشاه گرجستان می‌رسد. مطالعه حاضر با استفاده از منابع و داده‌های اسنادی و کتابخانه‌ای انجام پذیرفته است.

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Role of the Alexander Mirza Georgian Family in the Politics, Culture, and Economy of Modern Iran

نویسندگان English

ABBAS Panahi 1
Masomeh Hanifeh 2
bamdad Bahar 3
2 PhD Candidate in History of Iran in the Islamic Era, Al-Zahra University
3 Chemical Engineer, Columbia University, New York
چکیده English

Caucasian ethnic groups have had a close relationship with Iranians in recent centuries. Among the ethnic groups that played an important role in the political and economic structure of Iran during the Qajar era were the Georgians. This article attempts, using historical reports and data, to examine the presence of Georgian immigrants in Iran and to investigate the activities and life of Alexander Mirza Georgian and his children and descendants in the political structure of Iran. According to the available data, families such as Naqdi, Bahar, and Tehrani are among the descendants of Alexander Mirza. This research seeks to answer the question of what connection the ancestors of the Naqdi, Bahar, and Tehrani families had with the Georgian royal family? And whether historical documents confirm the origin of these families to Alexander Mirza? In this research, which was conducted using a descriptive-analytical method, one of the main ambiguities in the family narratives of this family is the doubts about the relationship between Sohrab and Afrasiab. Some members of this family have considered Afrasiab to be the son of Sohrab, while others have introduced both of them as the children of Alexander. The findings of the research, based on various historical sources, reject the first narrative and confirm the brotherly relationship between these two figures. Additionally, considering that the Naqdi family is attributed to Sohrab Georgian and the Bahar and Tehrani families are descendants of Afrasiab Khan, it can be claimed that the roots of these three families can be traced directly to one of the sons of Erekle II, King of Georgia. This study was conducted using documentary and library sources and data.

کلیدواژه‌ها English

Modern Iran
Qajar era
Alexander Mirza Georgian family
politics
culture
economy

 

 

منابع و مآخذ
فارسی
کتاب‌ها:
اروجی، فاطمه، روابط فتحعلی شاه با شاهزادگان و امرای گرجستان بر اساس اسناد فارسی و روسی (آرشیوهای روسی و گرجی)، دوفصلنامه علمی- پژوهشی تاریخ‌نامه ایران بعد از اسلام، 1394، سال نهم، شماره شانزدهم، بهار و تابستان. صص 64-39.
امیری، کیومرث، 1379، زبان فارسی در جهان: گرجستان، جلد 12، تهران: انتشارات دبیرخانه شورای گسترش زبان و ادبیات فارسی.
ابوالحسنی، جواد و معصومه قره‌داغی، سیری در زندگی، آثار و مبارزات مشروطه‌خواهی شیخ‌الرئیس قاجار، فصلنامه پژوهش‌نامه تاریخ، 1386، سال دوم، شماره هشتم، پاییز، صص 16-1.
بامداد، مهدی، 1378، تاریخ رجال ایران در قرون 12 و 13 و 14هجری، جلد 5، تهران: زوّار.
بهار، مهرداد، 1378، جستاری چند در فرهنگ ایران، تهران: فکر روز.
بهار،چهرزاد،1380، دیوان اشعار شادروان محمدتقی ملک‌الشعرا، تهران: توس.
بهار، راشد، 1378، به یاد آن روزها (زندگی‌نامه)، مشهد: محقق.
پناهی، عباس، پیامدهای لشکرکشی‌های شاه تهماسب اول به قفقاز و گرجستان، فصلنامه علمی و پژوهشی تاریخ ایران و اسلام، 1394، دانشگاه سیستان و بلوچستان، دوره 9، شماره 17، صص 64-47 .
جواهرکلام، علی، شاهزاده ابوالحسن میرزا شیخ الرئیس قاجار، فصلنامه ارمغان،1350، دوره چهلم، شماره 3، خرداد. صص 170-165.
حبیب‌آبادی، میرزا محمدعلی، 1354، مکارم‌الآثار در احوال رجال دوره قاجار دو قرن 13 و 14 هجری، (دوره 7 جلدی)، اصفهان: انتشارات انجمن کتابخانه‌های عمومی اصفهان.
سپهر، محمدتقی بن محمدعلی،1351، ناسخ‌التواریخ، به‌تصحیح: محمدباقر بهبودی، جلد 1 و 2، تهران: اسلامیه.
سلامی، غلامرضا، به مناسبت چهلمین سالگشت درگذشت احمد بهار: اسنادی از زندگی سیاسی- فرهنگی احمد بهار، گنجینه اسناد، 1376، شماره 25 و 26، بهار و تابستان، صص 98-79.
شیرازی خاوری، میرزا فضل‌الله،1380، تاریخ و ذوالقرنین، به‌تصحیح و تحقیق: ناصر افشارفر، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، سازمان چاپ و انتشارات کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی.
زنگنه قاسم‌آبادی، ابراهیم، 1381، مشاهیر مدفون در حرم رضوی، جلد 1، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
فراهانی، حسن، 1385، روزشمار تاریخ معاصر ایران، جلد 1، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه، تأثیرات متقابل تاریخی و فرهنگی ایران و گرجستان (مجموعه مقالات سمینار دو روزه ایران و گرجستان )،1380، تهران: مرکز چاپ و انتشارات وزارت امور خارجه.
مولیانی، سعید، 1379، جایگاه گرجی‌ها در تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران، اصفهان: یکتا.
 
نشریات:
روزنامه ایران 11 دی 1300
 
لاتین
Aleksander Kibovskii 1996, “Bagaderan’ – Russian Deserters in the Persian Army, 1802-1839", Tseikhgauz, no, 5, original published in Russian, English tr. available on Mark Conrad's Homepage: Russian Military History:
(https://marksrussianmilitaryhistory.info/PERSIA.html)
Bournoutian George, 1998, Alexander, Prince, Encyclopedia Iranica. Vol, 8.
Hugh Montgomery, 1980, “Burke’s Royal Families of the World”, Vol, 2, London: Burke’s Peerage.
Stephanie Cronin 2013, “Iranian-Russian Encounters: Empires and Revolutions Since 1800”, New York. Routledge.
The Ghani Collection at Yale University 1785-925. “Documents in Persian of the Qajar period”. Manuscripts and Archives of the Sterling Memorial Library. Yale University.
William Monteith, 2005, “Kars and Erzeroum: With the Campaigns of Prince Paskiewitch, in 1828 and 1829; and an Account of the Conquests of Russia Beyond the Caucasus from the Time of Peter the Great to the Treaty of Turcoman Chie and Adrianople”, Harvard University.
 

  • تاریخ دریافت 13 آبان 1402
  • تاریخ بازنگری 16 آذر 1402
  • تاریخ پذیرش 30 دی 1402