فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

مواضع سیاسی و نظامی جوادخان زیاداوغلی قاجار حاکم گنجه درمقابل گرجیان و سیاست استعماری روس ها درقفقاز

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموخته دکترای تاریخ ایران اسلامی دانشگاه تبریز، اردبیل- ایران
2 استادیار گروه تاریخ دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه پیام نور، تهران- ایران
چکیده
حکمرانی جوادخان بن شاهوردی خان(حک:1200-1218ق/1786-1804م)،آخرین فرد از خاندان حکومتگر زیاداوغلی قاجار درگنجه، مصادف با آغاز استیلای روس ها برگرجستان و سیاست های استعماری تزار درقفقاز بود. گنجه که به حکم همجواری با گرجستان از ادوار قدیم با حکام گرجی رقابت داشت، از نخستین مناطق مسلمان نشین قفقاز بود که قربانی سیاست توسعه طلبی روس ها گشت. تبیین چالش ها و کنش های سیاسی حاکم گنجه درمواجه با حکام گرجستان و سیاست استعماری روسیه تزاری درمنطقه قفقاز از مسائل این پژوهش است. مقاله حاضر به این سؤال می پردازد که جوادخان درمقابل اقدامات حکام گرجستان و سیاست استعماری روس ها چه رویکردی اتخاذ کرد؟ این پژوهش درنظر دارد که با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با مراجع به منابع اسنادی و تاریخ نگاری روسی، قاجاریه و تاریخ محلی قفقاز سیاست های جوادخان را از دو منظر تعامل و تقابل بررسی نماید. یافته های پژوهش نشان می دهد که جوادخان با عنایت به ضعف قدرت درونی و فقدان حامی مقتدر درایران با اتخاذ سیاست تعامل با روس ها درصدد حفظ حکمرانی خود برآمد. لیکن با براندازی حکام گرجی توسط روس ها و به تبع آن ادعای ارضی به گنجه، سیاست تقابل نظامی در روابط با روس ها را پیش گرفت.

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The political and military positions of Javad Khan Ziyad Oghlu the Qajar ruler of Ganja, against the Georgians and the colonial policy of the Russians in the Caucasus.

نویسندگان English

Mohammad Aziznejad 1
Fatemeh Jafarniya 2
1 History teacher of the second secondary school of the General Department of Education of Ardabil province
2 Scientific member
چکیده English

The rule of Javad Khan (1218-1200 AH/1786-1804 AD), the last member of the Ziyad Oghlu Qajar ruling family in Ganja, coincided with the beginning of the Russian conquest of Georgia and the tsar's colonial policies in the Caucasus. Ganja, which has been in competition with Georgian rulers since ancient times due to the neighboring status of Georgia, was one of the first Muslim-populated regions of the Caucasus, which fell victim to the expansionist policy of the Russians. The explanation of the political challenges and actions of the ruler of Ganja in the face of the rulers of Georgia and the colonial policy of Tsarist Russia in the Caucasus region is one of the issues of this research. The present article deals with the question of what approach Javad Khan took to the actions of the rulers of Georgia and the colonial policy of the Russians. This research aims to examine Javad Khan's policies from two perspectives of interaction and confrontation with a descriptive-analytical approach and with references to Russian, Qajar and local history of the Caucasus documentary sources. The findings of the research show that Javad Khan tried to maintain his rule by adopting a policy of interaction with the Russians due to the weakness of his internal power and the lack of a powerful supporter in Iran. However, with the overthrow of the Georgian rulers by the Russians and the subsequent territorial claim to Ganja, the policy of military confrontation in relations with the Russians was pursued.

کلیدواژه‌ها English

Javad khan Ziyad oghlu
Ganja
Georgia
Russia
Caucasus

 

 

منابع و مآخذ
فارسی:
اسنادی از روابط ایران با منطقه قفقاز، 1372، گردآورنده: محمدحسین کاووسی عراقی، تهران: وزارت امور خارجه.
باکیخانوف، عباسقلی ­آقا، 1970، گلستان ارم، به‌سعی و اهتمام: دکتر حمید نطقی و همکاران، باکو: نشر علم.
ترکمان، اسکندر بیگ، 1377، عالم­آرای عباسی، به‌تصحیح: محمداسماعیل رضوانی، تهران: دنیای کتاب.
جاوید، جواد، سجاد حسینی و جعفر آقازاده، «نقش رقابت خاندان­های زیاد اوغلی و باگراتونی درآغاز جنگ­های ایران و روس»، مطالعات تاریخ انتظامی، 1403، سال 11، شماره40، صص. 58-33.
جعفرنیا، فاطمه و محمد عزیزنژاد، «مناسبات ابراهیم­خلیل ­خان جوانشیر قراباغی با حکومت قاجاریه»، پژوهشنامه تاریخ‌های محلی ایران، 1400، سال 9، شماره 2، پیاپی 18، صص. 126-107.
------------------------،«مکاتبات محمدحسن ­خان حاکم مسلمان شکی و شروان با حکومت عثمانی (1198-1203ق./ 1784-1789م.)»، پژوهشنامه تاریخ اسلام، 1400، سال11، شماره44، صص. 124-101.
جوانشیر  قراباغی، میرزا جمال، 1382، تاریخ قراباغ، به‌تصحیح: حسین احمدی، تهران: وزارت امور خارجه.
جودت­ ­پاشا، احمد، 1303ق.، تاریخ جودت، استانبول: مطبعه عثمانیه.
چولوخادزه، الکساندر، 1381، فهرست اسناد آرشیوهای گرجستان پیرامون تاریخ ایران، تهران: وزارت امور خارجه.
الحسینی، صدرالدین ابوالحسن،1380، زبدةالتواریخ، تصحیح متن عربی: محمد نورالدین، ترجمه: رمضانعلی روح­الهی، تهران: ایل شاهسون بغدادی.
خاوری ­شیرازی، میرزا فضل­الله،1380، تاریخ ذوالقرنین، به‌‌تصحیح: ناصر افشارفر، تهران: کتابخانه مجلس شورای اسلامی.
خوزانی ­اصفهانی، فضلی، 1398، افضل­التواریخ، به‌‌کوشش: احسان اشراقی و قدرت­الله پیشنماززاده، تهران: میراث مکتوب.
دنبلی، عبدالرزاق ­بیگ، 1383، مآثرسطانیه، به‌‌تصحیح: غلامحسین زرگری­نژاد، تهران: روزنامه ایران.
رافی، هاکوپ ملیک هاکوپیان، 1385، ملوک خمسه، ترجمه: آرا دراستپانیان، تهران: شیرازه.
روملو، حسن ­بیگ، 1357، احسن­التواریخ، به‌‌تصحیح: عبدالحسین نوائی، تهران: بابک.
زیاد خان ­اوف، عادل ­خان،1381، طیران قلم، تهران: وزارت امور خارجه.
ساروی، محمد فتح­الله، 1371، تاریخ محمدی، به‌‌اهتمام: غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: امیرکبیر.
صدقی، ناصر و محمد عزیزنژاد، «تحولات داخلی گرجستان و حمله­ی گرجیان به­ آذربایجان در عصر دوم سلجوقی (515-622ق.)»، تاریخ اسلام و ایران دانشگاه الزهرا، 1392، سال 23، دوره جدید، شماره 20، پیاپی110، صص. 107-87. 
طالع، هوشنگ، 1387، تاریخ تجزیه­ی ایران (دفتر چهارم تجزیه­ی قفقاز)، لنگرود: نشر سمرقند.
ـــــــــــــــ، 1395، جواد خان گنجه­ای، لنگرود: نشر سمرقند.
عبداللطیف ­افندی، قاضی، 1926، شکی خانلرینک اختصار اوزره تاریخی، باکو: آذربایجانی تدقیق و تتبع جمیعتنک نشریاتی.
عزیزنژاد، محمد و علیرضا کریمی، «روابط اتابکان آذربایجان با گرجی­ها در دوره حکمرانی اتابک ابوبکر ایلدگزی (607-587ق./ 1210-1191م.)»، تاریخ روابط خارجی، 1394، سال 16، شماره 63، صص. 132-107.
عزیزنژاد، محمد و فاطمه جعفرنیا، «جایگاه احمد خان دنبلی ­خویی در سیاست اتحاد اسلام حکومت عثمانی در قفقاز»، تاریخ اسلام و ایران دانشگاه الزهرا، 1402، سال 33، دوره جدید، شماره 57، پیاپی147، صص. 162-135.
علمی، بهنام، «نقش خاندان زیاد اوغلی در تأسیس و استقرار خان­نشین گنجه (950-1218ق.)»، تاریخنامه خوارزمی، 1394، سال2، صص. 72-53.
قراباغی، میرزا یوسف، 1390، تاریخ صافی، به‌کوشش: حسین احمدی، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
مرادی ­مراغه­ای، علی، 1400، سال­های زخمی، تهران: سفیر اردهال.
نصیری، محمد زین­العابدین، 1373، دستور شهریاران، به‌کوشش: محمدنادر نصیری ­مقدم، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
نفیسی، سعید، 1383، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره معاصر، تهران: نشر اهورا.
وحید قزوینی، میرزا محمدطاهر، 1329، عباسنامه، به‌‌تصحیح: ابراهیم دهگان، اراک: کتابفروشی داودی.
هدایت، رضاقلی ­خان،1380، روضه­الصفای ناصری، به‌‌تصحیح: جمشید کیان‌فر، تهران: اساطیر.
همایش ملی جواد خان گنجه­ای مرزدار ایرانی قفقاز، 1386، تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
 
لاتین:
Akopyan, Alexander, "Ganja Coins of Georgian Types, AH 1200–1205", Journal of the Oriental Numismatic Society, 2008, No.197,  pp. 47-52
(AKAk) Akty Sabrannye Kavkazskoiu Arkheograficheskoiu Kommissieiu (1866-1904),  12. vols, Tbilisi.
Babazade, Elgün, 2012 ,Gəncə Xanliğinin Tarixindən, Baki: Şərq-qərb.
Baddeley, Johan, 1908, The Russian Conquest of the Caucasus, London: Longmans.
Bournoutian, George, "Prelude to War: The Russian Siege and Storming of the Fortress of Ganjeh 1803–4", Iranian Studies, 2017, Volume 50, Issue 1, pp.107-124.
Bournoutian, George, 2020, From the Kur to the Aras (A Military History of Russia’s Move into the South Caucasus and the First Russo-Iranian War,1801–1813), Leiden  Boston: Brill.
Butkov.P.G, 1869, Materialy Dlia Novoi Istorii Kavkaza(1722-1803), Tom.II, Sankt Petersburg.
Dubrovin. N, 1886, Istoria Voynı i Vladıchestva Russkix na Kavkaze, Tom III, Sankt Petersburg.
Gvosdev, Nikolas, 2000, Imperial Policies and Perspectives Towards Georgia 1760–1819, Macmillan Press LTD, London.
Memmedov, Hüsamettin, "Beylerbeylikten Hanlığa: Gence Karabağ", Turkler, 2002, Cilt 7, pp. 57-63.
Mirzə Adigözəl bəy, 2006, Qarabağnamə, Tərtib Eden Akif Fərzəliyev, Baki: Şərq-qərb.
Osmanli Belgelerinde Karab, 2009, Başbakanlik Devlet Arşivleri Genel Müdürlüğü, İstanbul.
Osmanlı Dеvlеti ilə Azеrbaycan Türk Hanlıkları Arasındakı Münasibеtlərə Dair Arşiv Bеlgеlеri (1578-1914), 1992, Cilt.I, Ankara.
Tolmachev, E.p, ''Russia’s Annexation of the Caucasus'', Russian Social Science Review, 2014, Vol.44, No.2. pp.16-60.
Umudoğlu, Vidadi, 2004, Şimali Azərbaycanın Car Rusiyası Tərəfindən Işğalı və Müstəmləklik Aleyhinə Mübarizə (1801-1828), Bakı: Elm.
 
 
دوره 25، شماره 99
تابستان 1403
صفحه 105-132

  • تاریخ دریافت 19 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 19 فروردین 1404
  • تاریخ پذیرش 19 فروردین 1404