فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

پیامدهای اجتماعی و فرهنگی تجاوزات عثمانی به آذربایجان در عصر صفوی

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته کارشناسی ارشد تاریخ ایران دوره اسلامی، دانشگاه تبریز، تبریز- ایران
2 عضو هیئت علمی گروه تاریخ دانشگاه تبریز، تبریز- ایران
چکیده
ایران در سده‌های دهم تا دوازدهم هجری قمری هم‌زمان با دوران فرمانروایی صفویان در معرض حملات پیاپی و درازدامنه عثمانیان قرار گرفت. عثمانیان در سراسر این دوران با انگیزه‌های گوناگون به سرزمین‌های غربی ایران یورش بردند و هر بار آذربایجان را کانون تاخت‌وتاز خود قرار دادند و گاه تا مدتی این سرزمین را تحت اشغال خود داشتند. در این بازه زمانیِ طولانی، مجموعه سیاست‌های تهاجمی عثمانیان بر دستاویزهای دینی و فتواهای مذهبی تکیه داشت و با ویرانی شهرها و کشتار و اسارت مردم همراه بود. در مقابل، رویکرد تدافعی صفویان شامل جا‌به‌جایی جمعیتی، اجرای سیاست زمین سوخته و انتقال پایتخت در کنار برخی بلایای طبیعی مانند زلزله‌های ویرانگر و بیماری‌های کشنده بر آسیب‌پذیری آذربایجان می‌افزود و با پیامدهای گوناگون اجتماعی و فرهنگی در این سرزمین همراه بود. این پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و بر مبنای مطالعات کتابخانه‌ای فراهم آمده و در جستجوی پاسخ به این پرسش است که عثمانیان در راستای حملات نظامی خود به ایران، چه رویدادهایی را در آذربایجان رقم زده‌اند و پیامد این رویدادها در ساختار اجتماعی و فرهنگی آذربایجان چه بوده است؟ با توجه به اینکه سده‌های دهم تا دوازدهم هجری قمری، مهمترین دوره دگرگشت زبانی آذربایجان شناخته می‌شود، رویدادهای این دوران پرفراز و نشیب در روند این دگرگشت زبانی بی‌تأثیر نبوده است. این مقاله ضمن بررسی و تحلیل رویدادهای ناگوار آذربایجان در این بازه زمانی، در جستجوی پیامدهای اجتماعی و فرهنگی این رویدادهاست که برجسته‌ترین آنها در دگرگشت زبانی آذربایجان خود را نشان می‌دهد 
 

تازه های تحقیق

 

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Social and Cultural Consequences of Ottoman Invasions of Azerbaijan during the Safavid Era

نویسندگان English

Hojjat Yahyapour 1
Fatemeh Orouji 2
1 دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد تاریخ دانشگاه تبریز
2 Faculty member of Tabriz University History Department
چکیده English

During the 10th to 12th centuries AH, coinciding with the Safavid rule, Iran was repeatedly subjected to prolonged Ottoman invasions. During this period, the Ottomans attacked the western regions of Iran with various motivations, and Azerbaijan was consistently the primary focus of these incursions. This territory was even occupied by them for some time. In this lengthy period, the Ottoman aggressive policies were often justified by religious pretexts and religious decrees (fatwas), and were accompanied by the destruction of cities, massacres, and the enslavement of people. In contrast, the Safavid defensive strategy included measures such as population displacement, the implementation of a scorched earth policy, and the relocation of the capital. These actions, alongside some natural disasters like devastating earthquakes and widespread diseases, increased Azerbaijan's vulnerability and led to various social and cultural consequences in the region. This research, conducted using a descriptive-analytical method based on library studies, seeks to answer the question of what events the Ottoman military attacks brought about in Azerbaijan, and what impact these events had on the social and cultural structure of this region. Considering that the 10th to 12th centuries AH are recognized as the most significant period of linguistic transformation in Azerbaijan, the turbulent events of this era could not have been without influence on the process of this linguistic change. This article, while examining and analyzing the tragic events in Azerbaijan during this timeframe, seeks to understand the social and cultural consequences of these events, the prominent manifestation of which can be observed in the linguistic transformation of Azerbaijan

کلیدواژه‌ها English

Iran
Safavid
Ottoman
Azerbaijan
Invasions
Social Consequences
Cultural Consequences

 

 

منابع و مآخذ
فارسی:
اسکندر بیگ ترکمان، 1390، تاریخ عالم آرای عباسی، جلد اول و دوم، به‌کوشش: فرید مرادی، تهران: نگاه.
اقبال آشتبانی، عباس، «زبان ترکی در آذربایجان»، مجله یادگار، 1324، سال دوم، شماره سیزدهم.
امین احمد رازی، 1389، تذکره هفت اقلیم، جلد دوم، به‌تصحیح: سید محمدرضا طاهری، تهران: سروش.
اوزون چارشلی، اسماعیل حقی، 1377، تاریخ عثمانی، جلد اول، ترجمه: ایرج نوبخت، تهران: کیهان.
------------------------، 1379، تاریخ عثمانی، جلد دوم، ترجمه: ایرج نوبخت، تهران: کیهان.
اولئاریوس، آدام، 1363، سفرنامه آدام اولئاریوس، ترجمه: احمد بهپور، تهران: ابتکار.
ثواقب، جهانبخش و احمد لعبت‌فرد، «واکاوی رویارویی‌های مذهبی صفوی و عثمانی در قفقاز»، فصلنامه پژوهش‌های تاریخی، زمستان 1396، سال پنجاه و سوم، (دوره جدید، سال نهم)، شماره چهارم (شماره پیاپی 36).
حریمی، در: ابوبکر ابن عبدالله، 1392، تاریخ عثمان پاشا، به‌کوشش: یونس زیرک، ترجمه: نصرالله صالحی، تهران: طهوری.
حسن بیگ روملو، 1384، احسن‌التواریخ، جلد دوم و سوم، به‌تصحیح: عبدالحسین نوایی، تهران: اساطیر.
دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، 1374، «آذری»، در: دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، جلد اول، زیرنظر: کاظم موسوی بجنوردی، تهران: مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی.
درهوهانیان، هارتون، 1379، تاریخ جلفای اصفهان، مترجمان: میناسیان و فریدنی، اصفهان: زنده‌رود با مشارکت نقش خورشید.
دین‌پرست، ولی، «نقش ایرانیان مهاجر در آناتولی با تأکید بر دوره تیموری و اوایل دوره صفوی»، فصلنامه علمی پژوهشی تاریخ اسلامی، زمستان 1391، سال سیزدهم، شماره چهارم.
ذکا، یحیی، 1368، زمین‌لرزه‌های تبریز، تهران: کتاب‌سرا.
روحی انارجانی، 1352، گویش آذری (متن و ترجمه و واژه‌نامه رساله روحی انارجانی)، به‌کوشش: رحیم رضازاده ملک، تهران: انجمن فرهنگ ایران باستان.
سومر، فاروق، 1371، نقش ترکان آناطولی در تشکیل و توسعه دولت صفوی، ترجمه: احسان اشراقی و محمدتقی امامی، تهران: گستره.
سیوری، راجر، 1396، ایران عصر صفوی، ترجمه: کامبیز عزیزی، تهران: نشر مرکز.
شاو، استانفورد، 1370، تاریخ امپراتوری عثمانی و ترکیه جدید، ترجمه: محمود رمضان‌زاده، مشهد: آستان قدس رضوی.
شاه تهماسب صفوی، 1343، تذکره شاه تهماسب صفوی، برلین: کاویانی.
طاهری، ابوالقاسم، 1347، جغرافیای تاریخی گیلان، مازندران، آذربایجان از نظر جهانگردان، تهران: شورای مرکزی جشن شاهنشاهی ایران.
طباطبایی، سید جواد، 1395، تأملی در باره ایران (جلد نخست: دیباچه‌ای بر نظریه انحطاط ایران)، تهران: مینوی خرد.
فضل‌الله روزبهان خنجی، 1382، تاریخ عالم آرای امینی، به‌تصحیح: محمداکبر عشیق، تهران: میراث مکتوب.
فلسفی، نصرالله، 1347، زندگانی شاه عباس اول، جلد اول، تهران: دانشگاه تهران.
-------------،1353، زندگانی شاه عباس اول، جلد سوم، تهران: دانشگاه تهران.
قاضی احمد قمی، 1394، خلاصه التواریخ، جلد دوم، به‌تصحیح: احسان اشراقی، تهران: دانشگاه.
کارری، جیوانی فرانچسکو جملی، 1383، سفرنامه کارری، ترجمه: عباس نخجوانی و عبدالعلی کارنگ، تهران: علمی و فرهنگی.
کروسینسکی، 1363، سفرنامه کروسینسکی، ترجمه: عبدالرزاق دنبلی، به‌تصحیح: مریم میراحمدی، تهران: توس.
کسروی، احمد، 1385، آذری یا زبان باستان آذربایجان، تهران، هَزار.
کمپفر، انگلبرت، 1361، سفرنامه انگلبرت کمپفر، ترجمه: کیکاوس جهانداری، تهران: خوارزمی.
لرد کین‌راس، 1373، قرون عثمانی، ترجمه: پروانه ستاری، تهران: کهکشان.
مجدالدین محمد حسینی، [بی‌تا]، زینت المجالس، [بی‌جا]: [بی‌نا].
محمدیوسف مورخ، 1317، ذیل عالم آرای عباسی، به‌تصحیح: سهیلی خوانساری، تهران: کتابفروشی اسلامیه.
محمدیوسف واله اصفهانی، 1372، خلد برین، به‌کوشش: میرهاشم محدث، تهران: بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار.
محمود بن هدایت‌الله افوشته‌ای نطنزی، 1399، نقاوه الآثار فی ذکر الاخبار، به‌اهتمام: احسان اشراقی، تهران: علمی و فرهنگی.
مصطفی افندی سلانیکی، 1389، تاریخ سلانیکی، ترجمه: حسن بن علی، به‌تصحیح: نصرالله صالحی، تهران: طهوری.
منصوری، فیروز، 1390، مطالعاتی در باره تاریخ و زبان و فرهنگ آذربایجان، جلد 1، تهران: هزار.
یارشاطر، احسان، 2536، « آذری»، در: دانشنامه ایران و اسلام، جلد نخست، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
 
ترکی:
ابراهیم پچوی، 1283، تاریخ پچوی، جلد اول و جلد ثانی، استانبول: مطبعه عامره.
اولیا چلبی، 1314، اولیا چلبی سیاحتنامه‌سی، ایکینجی و دردنجی جلد، طابعی احمد جودت، اقدام مطبعه‌سی.
چلبی‌زاده، اسماعیل عاصم افندی، 1282، تاریخ چلبی‌زاده، استانبول: مطبعه عامره.
 
لاتین:
Jenkinson, Anthony, (n.d), Early Voyages and Travels to Russla and Persia, NewYork: Burt Franklin Publisher.
Kutukoglu, Bakir, 1993, Osmanli-iran Siyasi Munasibetleri, Istanbul: Istanbul Fetih Cemiyeti.
دوره 25، شماره 100
پاییز 1403
صفحه 48-25

  • تاریخ دریافت 02 آبان 1403
  • تاریخ بازنگری 26 آذر 1403
  • تاریخ پذیرش 26 آذر 1403