نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی
موضوعات
عنوان مقاله English
نویسندگان English
Iran's ports on the shores of the Persian Gulf have long played a key role as a strategic hub in the trade communications among the three continents of Europe, Asia, and Africa. This unique geo-economic position, combined with the cultural ties between Iran and the countries of East Africa, has provided a suitable foundation for commercial and economic exchanges. The main objective of the present research is to examine the historical significance of the Persian Gulf in the development of trade relations between Iran and East Africa. This study also analyzes the current role of the Persian Gulf in strengthening economic relations and leveraging the potential capacities of this region. The primary research question is: What role has the Persian Gulf played, from the past to the present, in the development of trade relations between Iran and East Africa, and what have been the strengths and weaknesses of these relations? The research findings indicate that the Persian Gulf has consistently acted as a strategic hub in the trade between Iran and East Africa, greatly influencing the development of economic and cultural ties on both sides. In the contemporary era, these links—leveraging Iran's geo-economic position within the North-South Corridor and the transit routes of Central Asia and the Caspian Sea—provide a valuable opportunity to expand trade exchanges between Iran and East African nations. Therefore, the optimal utilization of the Persian Gulf's capacities can play a significant role in strengthening Iran's economic diplomacy and expanding its influence in the East Africa region.
کلیدواژهها English
منابع و مآخذ
فارسی:
اسدی، بیژن، 1381، خلیج فارس و مسائل آن، تهران: سمت.
آدمی، علی و رامین بخشی، «جایگاه ایران در ابتکار کمربند و جاده به عنوان سیاست قدرت نرم چین»، فصلنامه مطالعات قدرت نرم، بهار ۱۴۰۱، سال سیزدهم، ش. ۳۲، صص. ۲۳۰–۲۰۹.
بحرانیپور، علی و سیده زهرا زارعی، «نقش پیوندهای تجاری و فرهنگی شرق آفریقا و خلیج فارس در آئین زار»، پژوهشنامه تاریخ اجتماعی و اقتصادی، ۱۴۰۲، سال دوم، ش. ۲۴، صص. ۳۱۴–۲۸۱.
برومند، صفورا، ۱۳۸۱، سرکنسولگری بریتانیا در بوشهر، تهران: مرکز اسناد و تاریخ دیپلماسی وزارت امور خارجه.
بهادری، علی، «خلیج فارس و مناسبات بازرگانی دنیای باستان»، همایش ملی خلیج فارس، ۱۳۹۲.
پیرنیا، حسن، ۱۳۴۵، تاریخ ایران باستان، جلد اول، تهران: آسیا.
توینبی، آرنولد، ۱۳۷۹، جغرافیای اداری هخامنشیان، ترجمه: همایون صنعتیزاده، تهران: انتشارات موقوفات دکتر محمود افشار.
حاجیزاده قوچان عتیق، زهرا، سیروس احمدی نوحدانی، عبدالرضا فرجیراد و حجت مهکویی، «تبیین تأثیر طرح ابتکار کمربند- جاده چین بر ژئواکونومی ایران»، اقتصاد و توسعه منطقهای، پائیز و زمستان 1400، ش. 22، صص. 22-1.
حافظنیا، محمدرضا، 1388، خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز، تهران: سمت.
حسینپور، عبدالکریم و علی فروزانی، «نقش خلیج فارس در تجارت کشورها و توسعه اقتصاد ایران»، ششمین کنفرانس بینالمللی اقتصاد، مدیریت و علوم مهندسی، 1394.
حقپرست، هادی و زهرا خدابین، «بررسی شناختی و ساختاری دیپلماسی اقتصادی و تجاری ایران؛ راهکارهایی برای دولت سیزدهم»، اولین کنفرانس ملی دیپلماسی اقتصادی جمهوری اسلامی ایران (فرصتها و چالشهای ۱۴۰۰-۱۴۰۴)، تهران، 1400.
خالندی، انور، «تجارت خارجی صفویان و رقابت کمپانیهای هند شرقی انگلیس و هلند ( دوره شاه صفی و شاه عباس دوم)»، مجله تاریخ ایران، بهار و تابستان 1403، ش. 17، صص. 50-21.
رضوانتبار، امیر و فرهاد پروانه، «نگاهی به موقعیت ویژه سیاسی- اقتصادی خلیج فارس در دوران باستان»، فصلنامه مطالعات خلیج فارس، بهار 1397، سال سوم، ش. 4 (پیاپی 12)، صص. 21-15.
زرینکوب، عبدالحسین، 1365، تاریخ ایران قبل از اسلام، تهران: امیرکبیر.
شفا، شجاعالدین، 1342، گزارش مختصر مربوط به آفریقا، شورای فرهنگی سلطنتی ایران.
شکیبا، حمیدرضا، «بررسی پیوندهای تاریخی ایران و شرق آفریقا»، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، تابستان 1387، ش. 35، صص. 100-76.
عابدین مقانکی، محمدرضا، «تأثیر ایجاد منطقه آزاد قاره آفریقا بر صادرات ایران»، دوماهنامه بررسیهای بازرگانی، فروردین و اردیبهشت 1399، ش.100، صص. 29-1.
عرباحمدی, امیربهرام، 1384، تانزانیا سرزمین همیشه سبز، تهران: انتشارات بینالمللی الهدی.
-------------------، «بلوچهای ایرانی مقیم شرق آفریقا، پتانسیلی بالقوه برای سرمایهگذاری در سواحل مکران ایران»، چهارمین همایش ملی توسعه سواحل مکران (با محوریت حکمرانی و تأکید بر دیپلماسی و اقتصاد دریامحور)، 1401.
-------------------، «مؤلفههای فرهنگی- تمدنی جهان ایرانی در شرق آفریقا»، فصلنامه مطالعات ملی، تابستان 1386، ش. 30، صص 106-81.
-------------------، «بررسی مناسبات فرهنگی- تمدنی ایران و اتیوپی از ظهور اسلام تا پایان عصر صفویه»، فصلنامه تاریخ، تابستان 1398، ش. 5، صص. 120-100.
-------------------، «بلوچهای ایرانی در شرق آفریقا»، پژوهشنامه تاریخهای محلی ایران، پائیز و زمستان 1391، ش. 1، صص. 85-76.
-------------------، «تحلیل جایگاه زبان فارسی در زبان و ادبیات سواحیلی»، پژوهش زبان و ادبیات فارسی، تابستان 1391، ش. 10، صص. 10-1.
-------------------، «مهاجرت و تأسیس حکومت شیرازیها در شرق آفریقا»، پژوهشهای تاریخی، بهار و تابستان ۱۳۸۷، ش. ۲، صص. ۱۱۳–۹۳.
علمالهدایی، پروین، «تجارت دریایی خلیج فارس در دوره ساسانیان»، فصلنامه تاریخ نو، زمستان 1393، ش. 9، صص. 73-53.
عیسوی، چارلز، 1362، تاریخ اقتصـادی ایـران (قاجاریـه 1332- 1215ق. )، ترجمـه: یعقوب آژند، تهران: گستره.
کشوردوست، علیرضا، 1389، جایگاههای راهبردی گیتی (مناطق استراتژیک جهان)، رشت: بازرگان.
گوتشمید، آلفرد، 1344، تاریخ ایران و ممالک همجوار آن از زمان اسکندر تا انقراض اشکانیان، ترجمه: کیکاوس جهانداری، تهران: علمی.
مدیرشانهچی، محسن، «بازیابی جایگاه تاریخی ایران در خلیج فارس در تعامل با قدرتهای منطقهای و جهانی»، فصلنامه مطالعات بینالمللی، تابستان 1395، ش. 13، صص. 57-41.
مفتاح، محمد و نعمتالله صفریفروشانی، «نقش شیرازیها در توسعه تمدن در شرق آفریقا با تمرکز بر تانزانیا»، فصلنامه مطالعات تاریخی جهان اسلام، بهار 1397، ش. 6، صص. 152-127.
میریان، عباس، 1300، جغرافیای تاریخ خلیج فرس و دریای پارس، خرمشهر: کتابفروشی میریان.
نامی، محمدحسن، 1389، تنگهها و آبراهههای جهان، تهران: انتشارات سازمان جغرافیایی نیروهای مسلح.
نشأت، صادق، 1344، تاریخ سیاسی خلیج فارس، تهران: شرکت نسبی کانون کتاب.
-----------، 1345، تاریخ سیاسی خلیج فارس، تهـران: شـرکت نسـبی کـانون کتاب.
ویلسن، آرنولد، 1366، خلیج فارس، ترجمه: محمد سعیدی، تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
هرودوت، 1368، تواریخ، ترجمه: ع. وحید مازندرانی، تهران: دنیای کتاب.
هوشنگمهدوی، عبدالرضا، 1355، تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوره صـفویه تـا جنگ جهانی دوم: 1500- 1945، چاپ دوم، جلد 1، تهران: امیرکبیر.
یارشاطر، احسان، 1373، تاریخ ایران از سلوکیان تا سقوط ساسانیان (از مجموعه پژوهشهای کمبریج)، ترجمه: حسن انوشه، تهران: امیرکبیر.
یزدانپناه درو، کیومرث، سید مصطفی هاشمی و سجاد کریمی پاشاکی، «تحلیل ژئوپلیتیکی بر دزدی دریایی در منطقۀ شاخ آفریقا»، پژوهشهای جغرافیای انسانی، پائیز 1395، ش.3، صص. 590-577.
سایت:
اتاق بازرگانی ایران و آفریقا، 1403، اتاق مشترک «ایران و شرق آفریقا» و بانک مشترک «ایران و ونزوئلا»، تفاهمنامه همکاری امضاء کردند، قابل دسترس در: https://B2n.ir/dt1818
فردای اقتصاد، 1403، جزئیات تهاتر تجاری ایران با آفریقا اعلام شد، قابل دسترس در: https://B2n.ir/uz3429
محمدینیگجه، علیرضا، 1403، چرا تجارت خارجی ایران و آفریقا موفق نیست؟، قابل دسترس در: https://B2n.ir/nd1720.
لاتین:
Britain and P. J. Q. Ripley. 1996, A Simple History of East Africa. Collins Clear Type Press.
Chami, F. A. 2002, "East Africa and the Middle East Relationship from the First Millennium BC to About 1500 AD." Journal des Africanités, Volume 72(2), pp. 21-37.
East African Community, 2025, EAC Investment Sectors, Retrieved from https://www.eac.int/investment-opportunities/eac-investment-sectors
European Commission, 2018, caling-up Energy Investments in Africa for Inclusive and Sustainable Growth, Retrieved from https://international-partnerships.ec.europa.eu/system/ files/2020-05/report-africa-europe-high-level-platform-sei_en.pdf
Freitas, Marcus Vinicius de 2023, The Impact of Chinese Investments in Africa: Neocolonialism or Cooperation? , Retrieved from https://www.policycenter.ma/ publications/impact-chinese- investments-africa-neocolonialism-or-cooperation
Janparvour, M., Zoghi Barani, K., Bahrami Jaf, S., & Tak Roosta, M. 1402, "Future Research on Geo-Economic Relations Between Iran and Africa." International Quarterly Journal of Geopolitics, Volume 19(2), pp 108-132.
Kelly, J. B., 1968, Britain and Persian Gulf. Oxford: Clarendon Press.
Lob, Eric, Department Of Economics Florida International University 2024, A Political Economy Analysis of Changes and Continuities in Iran-Africa Trade Relations: A Case of South-South Dependency?, Retrieved from https://economics.fiu.edu/research/working-papers/2024/2405.pdf
More Citation Formats
The Baloches in East Africa, The historical background, 2005, Retrieved from www.Albalush.net.
The Observatory of Economic Complexity (OEC) 2023, "Iran and Kenya Trade." Retrieved from https://oec.world/en/profile/bilateral-country/irn/partner/ken.
