فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

بازنمایی مبارزات مردم محلی جنوب ایران و استعمار غربی (مطالعه موردی: مبارزات و اقدامات میرمهنای بندر ریگی در روایت نادر ابراهیمی)

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
دکترای ایران دوره اسلامی از دانشگاه تهران و پژوهشگر مستقل
چکیده
میرمهنّای بندر ریگی از حکام محلی ساکن جنوب ایران هم‌زمان با دوره حکمرانی کریم‌ خان زند است که چهره‌هایی متفاوت و گاه متناقض از او در تاریخ‌نگاری، تاریخ‌پژوهی و ادبیات فارسی ارائه شده است. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف در صدد است تا با محوریت‌بخشی به شخصیت میرمهنّا در رمان «بر جاده‌های آبی سُرخ» نوشته نادر ابراهیمی به چرایی تفاوت روایت در زبان تاریخی و ادبی در این کتاب پاسخ دهد، اهداف نویسنده را بررسی کند و پیامدهای این نگرش‌های متفاوت را بر ذهنیت جمعی ایرانیان مورد بررسی و مداقه قرار دهد. فرضیه تحقیق حاضر این است که میرمهنّا، تحت‌تأثیر نگرش ایدئولوژیک، ضد استعماری و تا حدی ملّی‌گرایانه نادر ابراهیمی در شرایط پس از پیروزی انقلاب 1357، از شخصیتی عادی و محلی که در چارچوب سنت‌های دنیای قدیم در راستای کسب قدرت به رویارویی با همتایان ایرانی و غیرایرانی‌اش می‌پرداخت، در یک روند معنادار و قابل تأمل به شخصیتی  ملّی با رویکردی ضد استعماری تبدیل شد و به عنوان قهرمان به جامعه ایرانی معرفی گردید؛ فرضیه‌ای که در تحقیق حاضر به اثبات می‌رسد.
میرمهنّای بندر ریگی از حکام محلی ساکن جنوب ایران هم‌زمان با دوره حکمرانی کریم‌ خان زند است که چهره‌هایی متفاوت و گاه متناقض از او در تاریخ‌نگاری، تاریخ‌پژوهی و ادبیات فارسی ارائه شده است. این پژوهش با استفاده از روش تحلیل گفتمان انتقادی نورمن فرکلاف در صدد است تا با محوریت‌بخشی به شخصیت میرمهنّا در رمان «بر جاده‌های آبی سُرخ» نوشته نادر ابراهیمی به چرایی تفاوت روایت در زبان تاریخی و ادبی در این کتاب پاسخ دهد، اهداف نویسنده را بررسی کند و پیامدهای این نگرش‌های متفاوت را بر ذهنیت جمعی ایرانیان مورد بررسی و مداقه قرار دهد. فرضیه تحقیق حاضر این است که میرمهنّا، تحت‌تأثیر نگرش ایدئولوژیک، ضد استعماری و تا حدی ملّی‌گرایانه نادر ابراهیمی در شرایط پس از پیروزی انقلاب 1357، از شخصیتی عادی و محلی که در چارچوب سنت‌های دنیای قدیم در راستای کسب قدرت به رویارویی با همتایان ایرانی و غیرایرانی‌اش می‌پرداخت، در یک روند معنادار و قابل تأمل به شخصیتی  ملّی با رویکردی ضد استعماری تبدیل شد و به عنوان قهرمان به جامعه ایرانی معرفی گردید؛ فرضیه‌ای که در تحقیق حاضر به اثبات می‌رسد.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Representation of the Struggles of Southern Iran's Local People against Western Colonialism )A Case Study: The Struggles and Actions of Mir Mahanna of Bandar Rig in the Narrative of Nader Ebrahimi(

نویسنده English

Zahra Hatami
University of Tehran, Department of History
چکیده English

Mir Mahanna of Bandar Rig, a local ruler in southern Iran during the reign of Karim Khan Zand, has been depicted in different and often contradictory ways in Persian historiography, historical research, and literature. This study, employing Norman Fairclough's method of Critical Discourse Analysis, focuses on the character of Mir Mahanna in Nader Ebrahimi's novel, "On the Reddened Blue Roads" (Bar Jadeh-ha-ye Abi-ye Sorkh), to address the disparity between the historical and literary narratives concerning this figure. It aims to examine the author's objectives and to scrutinize the consequences of these differing perspectives on the collective mindset of Iranians. The central hypothesis of this research is that under the influence of Nader Ebrahimi's ideological, anti-colonial, and somewhat nationalistic perspective in the aftermath of the 1979 Islamic Revolution, Mir Mahanna was transformed. Originally an ordinary, local figure who confronted his Iranian and non-Iranian counterparts for power within the traditional framework of the pre-modern world, he underwent a significant and noteworthy process of being reimagined as a national figure with an anti-colonial stance and was introduced to Iranian society as a hero. This hypothesis is substantiated in the present research.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Zand Period
Mir Mahanna of Bandar Rig
People of Southern
Struggles
Western Colonialism
Nader Ebrahimi
Narratives
منابع و مآخذ
کتاب و مقالات:
ابراهیمی، نادر، 1402، بر جاده‌های آبی سُرخ، تهران: روزبهان.
افشار سیستانی، ایرج، 1372، چابهار و دریای پارس، زاهدان: صدیقی.
-----------------، 1370، جزیره کیش و دریای پارس، تهران: جهان معاصر.
آقاجری، سید هاشم و غلامعلی رجائی، «نقش قبیله آل مذکور در خلیج فارس در دوره زند»، مجله علمی- پژوهشی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، بهار 1386، ش. 48، صص. 108-77.
آقاگل‌زاده، فردوس و مریم‌سادات غیاثیان، «رویکردهای غالب در تحلیل گفتمان انتقادی»، زبان و زبان‌شناسی، بهار و تابستان 1386، دوره سوم، ش. 5، صص. 54-39.
آقا‌گل‌زاده، فردوس، آسیب‌شناسی تحقیقات تحلیل گفتمان انتقادی در ایران»، مجموعه مقالات نخستین هم‌اندیشی در تحلیل گفتمان و کاربردشناسی، 1391، تهران: نویسه پارسی.
اقبال آشتیانی، عباس، 1392، تاریخ ایران از انقراض ساسانیان تا انقراض قاجاریه، تهران: دبیر.
اولیویه،1371، سفرنامه اولیویه: تاریخ اجتماعی-اقتصادی ایران در دوره آغازین عصر قاجار، ترجمه: محمدطاهر میرزا، تهران: اطلاعات.
بامداد، مهدی،1347، شرح حال رجال ایران، تهران: زوار.
پاتر، لارنس جی، 1393، تاریخ خلیج فارس از قدیم‌ترین دوران تاکنون، تهران: ققنوس.
پالتریج، برایان، 1395، درآمدی بر تحلیل گفتمان، ترجمه طاهره همتی، تهران: نویسه پارسی.
پوریزدان‌پناه کرمانی، آرزو، «نقد پسااستعماری رمان بر جاده‌های آبی سرخ»، پژوهشنامه ادبیات داستانی، دی 1401، دوره 11، ش. 4، صص. 42-21.
توزنده‌جانی، جعفر، 1397، جادوی دژ، تهران: مدرسه.
تیلور، استفن، 1397، تحلیل گفتمان چیست؟، ترجمه: عرفان رجبی و پدرام منیعی، تهران: نویسه پارسی.
حسینی‌ فسایی، میرزا حسن، 1378، فارسنامه ناصری، به‌تصحیح و تحشیه: منصور رستگار فسایی، تهران: امیرکبیر.
دلدم، اسکندر،1363، خلیج فارس، تهران: نوین.
خان‌محمدی، حمیدرضا و محمود مهرآوران، «تحلیل گفتمان انتقادی آثار فخرالدین عراقی»، پژوهشنامه متون ادبی دوره عراقی، پائیز 1402، دوره 4، ش. 3، صص. 90-61.
رائین، اسماعیل، 2536، تاریخ دریانوردی ایرانیان، ]بی‌جا[، ]بی‌نا[.
رستم‌الحکماء (محمدهاشم آصف)، 1382، رستم‌التواریخ، به‌تصحیح: میترا مهرآبادی، تهران: دنیای کتاب.
رضایی، زهرا و احمد فروزانفر، «بررسی شخصیت میرمهنا وغایی (چهره پایداری جنوب) از دیدگاه خورشید فقیه و ویلیام فلور»، نشریه ادبیات دفاع مقدس، مهر 1399، دوره 4، ش. 8، صص. 74-63.
سجودی، فرزان و زینب اکبری، «تحلیل انتقادی گفتمان مقامات مشایخ صوفیه»، کهن‌نامه ادب پارسی، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، زمستان 1393، سال پنجم، ش. 4، صص. 97-73.
سلطانی (شیخ‌الاسلامی بهبهانی)، سلطانعلی، 1391، خلیج فارس و خوزستان، به‌کوشش: سیّد علی آل‌داود، تهران، مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.
شعبانی، رضا، 1383، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی ایران در دوره‌های افشاریه و زندیه، تهران: سمت.
فاضلی، محمد، «تحلیل گفتمان انتقادی»، پژوهشنامه علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه مازندران، پائیز 1383، سال چهارم، ش. 14، صص. 107-81.
فرامرزی، احمد، 1346، کریمخان زند و خلیج فارس، تهران: ]بی‌نا[.
فرکلاف، نورمن، 1399، تحلیل گفتمان انتقادی، ترجمه: روح‌الله قاسمی، تهران: اندیشه احسان.
فرهنگی، سهیلا و سودابه بانگ‌آور، «تحلیل گفتمان انتقادی داستان کوتاه ناخلف نوشته سیدمهدی شجاعی»، ویژه‌نامه فرهنگستان (ادبیات انقلاب اسلامی)، پائیز 1394، ش. 2، صص. 154-135.
فلور، ویلم، «گزارشی از جزیره خارک»، مطالعات خلیج فارس، 1396، ش 9، صص. 123-121.
غفاری ‌کاشانی، ابوالحسن، 1369، گلشن مراد، به‌اهتمام: غلامرضا طباطبایی مجد، تهران: زرین.
کشاورز، کریم، 1363، چهارده‌ ماه در خارک: یادداشت‌های روزانه زندانی، تهران: پیام.
مظفری‌زاده، علیرضا، 1395، تاریخ خاندان آل‌مذکور، تهران: صفحه سفید و بنیاد ایرانشناسی.
میرکیایی، مهدی، 1392، جوان‌ترین سردار، تهران: امیرکبیر.
میری، افسانه و محمدجواد مهدوی، شهلا شریفی و بهروز محمودی بختیاری، «بررسی چگونگی تاریخ‌سازی نادر ابراهیمی در رمان آتش بدون دود براساس الگوی سه‌سطحی فرکلاف»، نشریه علمی جستارهای نوین ادبی، تابستان 1398، ش. 205، صص. 161-139.
نوایی، عبدالحسین، 1348، کریمخان زند (کتاب جوانان)، تهران: کتابخانه ابن‌سینا با همکاری مؤسسه انتشارات فرانکلین.
--------------، 1386، روابط سیاسی و اقتصادی ایران در دوره صفویه، تهران: سمت.
نیبور، کارستن، 1354، سفرنامه کارستن نیبور، ترجمه: پرویز رجبی، تهران: توکا.
وثوقی، محمدباقر،1384، تاریخ خلیج فارس و ممالک همجوار، تهران: سمت.
-------------، 1386، تاریخ خلیج فارس و سرزمین‌های همجوار آن، تهران: پیام نور.
هدایتی، هادی، 1334، تاریخ زندیه، تهران: دانشگاه تهران.
هوارث، دیوید، 1397، گفتمان، ترجمه: احمد صبوری، تهران: آشیان.
هوشنگ‌ مهدوی، عبدالرضا، 1385، تاریخ روابط خارجی ایران از ابتدای دوران صفویه تا پایان جنگ دوم جهانی، تهران: امیرکبیر.
 
لاتین:
Abdi, K, 2001, Politics and the Development of Archaeology in Iran. American Journal of Archaeology, Vol 1, No. 105, Pp 51- 57.
 Agnew, J, 2003, Geopolitics. London: Routledge.
Dougherty, J & Pfaltzgraf, R, 1971, Contending Theories of International Relation, New York: Harper and Row.
Filint, C, 2011, Introduction to Geopolitics, London: Routledge.
Germond, B, 2015, The Geopolitical Dimensions of Maritime Security. Marine Policy, Vol 11, No 54, Pp137- 142.
Gray, C, 1986, Maritime Strategy and the Defense of the West, New York: National Strategy Information Center Press.
 Holsti, K, J, 1981, International Politics: A Framework for Analysis, New Delhi: Prentice Hall of India.
Johnston, R, 1991, Geography and Geographer: Anglo-American Human Geography, Fourth Edition, London: Edward Arnold.
 Layne, C, 2012, This Time It's Real: The End of Unipolarity and the Pax Americana, International Studies Quarterly, Vol 56, No. 1, Pp 203- 213.
 
 

  • تاریخ دریافت 24 اسفند 1403
  • تاریخ پذیرش 17 شهریور 1404