فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

برهم‌کنش چالش‌های زیست‌محیطی و روابط خارجی ایران در عصر قاجار

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق و دیپلماسی دانشگاه تافتس، ماساچوست - آمریکا
2 کارشناسی ارشد روابط بین‌الملل دانشگاه تهران، تهران- تهران
چکیده
این پژوهش به بررسی تعاملات میان چالش‌های زیست‌محیطی و روابط خارجی ایران در دوران قاجار می‌پردازد. بحران‌هایی چون قحطی، بیماری‌های واگیردار و خشکسالی که از مهم‌ترین چالش‌های زیست‌محیطی در این دوره بودند، تحت تأثیر عوامل داخلی و فشارهای خارجی به‌ویژه روابط ایران با قدرت‌های استعماری روسیه و بریتانیا تشدید شدند. پژوهش حاضر با استفاده از روش ردیابی فرآیند به تحلیل رابطه پیچیده میان چالش‌های زیست‌محیطی و سیاست‌های خارجی ایران در دو مقطع زمانی پیش از جنگ جهانی اول و دوره جنگ جهانی اول می‌پردازد و تلاش دارد به این سؤال پاسخ دهد که چگونه این دو حوزه بر یکدیگر اثر گذاشته‌اند. در دوره پیش از جنگ، جنگ‌های ایران و روس، وابستگی اقتصادی به کشورهای خارجی و سیاست‌های استعماری باعث تشدید بحران‌هایی نظیر قحطی و وبا شد. در دوره جنگ جهانی اول، اشغال ایران توسط نیروهای بیگانه و ضعف حکومتی منجر به قحطی گسترده و شیوع بیماری‌های کشنده شد. نتایج نشان می‌دهند که سوءمدیریت داخلی در کنار فشارهای خارجی، نه‌تنها چالش‌های زیست‌محیطی را عمیق‌تر کرد، بلکه بر روابط خارجی ایران نیز تأثیرات منفی و دامنه‌داری برجای گذاشت. این مطالعه بر اهمیت اتخاذ سیاست‌های مؤثر داخلی و دیپلماسی فعال در کاهش آسیب‌پذیری‌های زیست‌محیطی و بهبود تعاملات بین‌المللی تأکید می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Interaction of Environmental Challenges and Foreign Relations of Iran in the Qajar Era

نویسندگان English

Mahya Danesh 1
Ramin Kiani 2
1 Tufts University, United States
2 University of Tehran
چکیده English

This research investigates the interaction between environmental challenges and Iran's foreign relations during the Qajar era. In this period, crises such as famine, contagious diseases, and drought were exacerbated by internal mismanagement and external pressures, particularly from colonial powers like Russia and Britain. Using a process-tracing methodology, this article analyzes the complex relationship between these two domains in two distinct periods, "before World War I" and "during the War," to answer how these two spheres mutually influenced each other. In the pre-war period, factors such as the Russo-Persian wars, economic dependency, and colonial policies intensified environmental crises. During World War I, the occupation of Iran and the weakness of the central government led to the great famine and the spread of deadly diseases. The findings indicate that the combination of internal mismanagement and external pressures not only deepened environmental challenges but also left lasting negative impacts on Iran's foreign relations. This study emphasizes the importance of proactive diplomacy and effective domestic policymaking to reduce environmental vulnerabilities.

کلیدواژه‌ها English

Iran
Qajar Era
Foreign Relations
Environmental Challenges
Interactions
منابع و مآخذ
فارسی:
امیراحمدی، هوشنگ، 1397،  اقتصاد سیاسی ایران در دوره قاجار، تهران: نشر گستره.
اوکازاکی، شوکو، قحطی بزرگ سال ۱۲۸۸ در ایران، ترجمه: هاشم رجب‌زاده، آینده، 1365، ۱2(1، 2 و 3)، صص. 41-28.  
جعفری، الهه، بشیر اسماعیلی و اسماعیل شفیعی سروستانی، تأثیر مسائل بین‌المللی در بدل شدن قحطی بزرگ ایران (۱۲۹۶۱۲۹۸) به یک فاجعه تاریخ، فصلنامه تحقیقات سیاسی و بین‌المللی، 1403،  ۱۶ (58)، 20-1.
دهقان‌نژاد، مرتضی و الهام لطفی، بیماری تیفوس، پیامد وقوع و گسترش جنگ جهانی دوم در ایران، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، 1389، ۱۲(45)، صص. 67-51. 
رنجبر، محمدهادی، بهمن حاجی‌پور و حمیدرضا یزدانی، کاربرد روش ردیابی فرایند در پژوهش‎‌های سازمان و مدیریت، روش‌شناسی علوم انسانی، 1401، ۲۸(112)، صص. 64-49.
سیف، احمد، 1374،  اقتصاد ایران در قرن نوزدهم. تهران: نشر چشمه.
طالبان، محمدرضا، تأملی بر تکنیک ردیابی فرآیند در مطالعات انقلاب اسلامی ایران، پژوهشنامه متین، 1387، 10(40)، صص. 116-91.
علی‌زاده، عمران و زهرا پیشگاهی‌فرد، امنیت زیست‌محیطی و تحول مفهوم امنیت در قرن ۲1، مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی (چشم‌انداز جغرافیایی)، 1390، ۶ (14)، صص. 119-107.
فرهادی، علی، تأثیرات طرح راهبردی آناتولی جنوب شرقی ترکیه (GPA) بر امنیت جمهوری اسلامی ایران، امنیت ملی، 1399، 10(38)، صص. 216-185.
قنبری‌مله، زهرا، قحطی بزرگ در ایران و تأثیر آن بر اوضاع اجتماعی و اقتصادی ایران پیش از قدرت‌گیری پهلوی اول، فصلنامه جامعه‌شناسی سیاسی انقلاب اسلامی، 1402، 4(4)، صص. 45-25.  
کاویانی‌راد، مراد، امنیت زیست‌محیطی از منظر ژئوپلیتیک، تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 1390، ۱۱(23)، صص. 106-85.
کثیری، مسعود و مرتضی دهقان‌نژاد، قرنطینه‌های ایران در اواخر دوره‌ی قاجار و اوایل دوره‌ی پهلوی، اخلاق و تاریخ پزشکی ایران، 1392، ۴(6)، صص. 62-50.
کرونین، استفانی، 1400، نان و عدالت در ایران روزگار قاجار، ترجمه: امیرحسین غلام‌پور و نیما شمسائی، تهران: ژرف.
مجد، محمدقلی، 1400، قحطی بزرگ، ترجمه: محمد کریمی، تهران: مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
محمد‌سلیمانی، اعظم، پیامدهای جنگ جهانی اول در ایران، تحقیقات جدید در علوم انسانی، 1397، ۴۵(22)، صص. 86-71.
مستوفی، عبدالله، 1343، شرح زندگانی من (تاریخ اجتماعی و اداری دوره‌ی قاجار)، تهران: کتابفروشی زوار.
ملایی، مصطفی، بررسی و تحلیل تأثیر جنگ جهانی اول (۱۹۱۴م./ ۱۳۳۲ق.) بر تولید و تجارت فرش ایران، مطالعات تاریخی جنگ، 1398، ۳(4)، صص. 116-91.
ملک‌زاده، الهام، روایت اسنادی علل بروز قحطی مناطق جنوبی ایران طی جنگ جهانی اول، مطالعات تاریخی جنگ، 1400، ۵ (15)، صص. 118-95.
منبورگ، ژان، 1394، بالتازار ماجراجوی طاعون: زندگی‌نامه پایه‌گذار انستیتو پاستور نوین در ایران، ترجمه: منیژه یوسفی بهزادی، تهران: اندیشمند.
موسایی، میثم، 1390، تجارت خارجی ایران (در عهد قاجار و پهلوی)، تهران: انتشارات جامعه‌شناسان.
ناطق، هما، تأثیر اجتماعی- اقتصادی بیماری وبا در دوره قاجار، تاریخ (ضمیمه‌ی دانشکده ادبیات و علوم انسانی)، 1356، ۱(2)، صص. 62-30. 
نعمتی، محمد و رضا بیگدلو، پیامدهای اقتصادی بحران امنیت در ایران در دوره جنگ جهانی اول، فصلنامه مطالعات تاریخ انتظامی، 1401، 1(3)، صص. 74-47.
 
نشریات
رعد، شماره 11، ۵ ربیع‌الثانی ۱۳۳۶ هجری قمری، تهران
زبان آزاد، شماره ۳، ۱۷ رمضان ۱۳۳۵ هجری قمری، تهران.
زبان آزاد، شماره ۲۳، ۱۵ ذیقعده ۱۳۳۵ هجری قمری، تهران.
نوبهار، شماره ۷۳، ۱۰ صفر ۱۳۳۶ هجری قمری، تهران.
 
لاتین:
Buzan, B. 1991, People, states and fear: The national security problem in international relations (2nd ed.). Hemel Hempstead: Harvester Wheatsheaf.
Buzan, B., Wæver, O., & De Wilde, J. 1998, Security: A new framework for analysis. Lynne Rienner Publishers.
Caldwell, 1917, October 4, dispatch, 891.00/920.
Graeger, N. Environmental security?. Journal of Peace Research, 1996, 33(1), 109–116.

  • تاریخ دریافت 15 اسفند 1403
  • تاریخ بازنگری 31 اردیبهشت 1404
  • تاریخ پذیرش 17 خرداد 1404