فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

بررسی زمینه‌های شکل‌گیری شورش گئورگی ساآکادزه و تأثیر آن بر روابط ایران و عثمانی در دورة صفویه

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیئت علمی دانشگاه شیراز
2 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه خوارزمی تهران
3 دانشجوی دکتری تاریخ ایران اسلامی دانشگاه خلیج فارس بوشهر
چکیده
شورشی که در سال 1033ق. در اواخر زمامداری شاه عباس اول در ایالت گرجستان به سرکردگی موراوی به وقوع پیوست و تا دورة شاه صفی در 1044ق. طول کشید، در شمار کشمکش‌های نخبگان بر سر تصاحب قدرت سیاسی بود. موراوی با تحریک بزرگان گرجی توانست آنها را متحد کند و به شورش علیه شاه عباس اول وادار کند. این شورش با حمله به سپاه قزلباش در کاخت و قتل سرداران مشهور صفوی، قرچقای خان و یوسف خان آغاز شد و دامنة آن به مناطق دیگر گرجستان رسید و اوضاع نواحی شمال غربی ایران را دچار بحران کرد. آثار و پیامدهای این شورش موجب واکنش قاطع و سریع شاه عباس اول برای سرکوب آن شد، به ویژه به سبب بهره برداری دولت عثمانی از یک سو و نارضایتی بزرگان گرجی از سوی دیگر. در بروز شورش و پناهندگی موراوی، قدرت طلبی و انگیزههای شخصی او، خشونت شاه عباس اول و شاه صفی در برخورد با گرجیان و حس انتقام‌جویی موراوی از قزلباشان را نمیتوان نادیده انگاشت.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Giorgi Saakaze’s Rebellion and its Implications for Iran-Ottoman Relations in the Safavi Era

نویسندگان English

Hamid Asadpur 1
Hadi Bayati 2
Mehdi Sangsefidi 3
2 Ph.D. Student of Islamic History of Kharazmi University of Tehran
3 PhD student in Islamic Iranian History, Khalij Fars University of Bushehr
چکیده English

Towards the final years of the reign of Shah Abbas the Great in the year 1033 (AH) a rebellion was started in the state of Georgia by Mouravi, and lasted until Shah Safi era in 1044 (AH). This rebellion was an episode of elite struggle for seizing political power. Through inciting the great Georgian lords, Mouravi managed to unite them to rise in rebellion against Shah Abbas I. The raid on the Qizilbash army in Kakht and the killing of the Safavid famous generals, Qarchqai Khan and Yusif Khan, marked the beginning of this rebellious episode, which soon evolved to spill over other areas in Georgia and inflicted north-western expanses of Iran with crisis. The ramifications of this rebellion drew a quick response from Shah Abbas I to suppress it, specifically as the Ottomans were exploiting this rebellion and were manipulating the disillusioned Georgian greats against the central state in Iran. Mouravi’s thirst for power and his personal incentives are of great importance in studying the roots of this rebellion and the exile of Mouravi. Furthermore, the violent response from Shah Abbas I and Shah Safi in dealing with the Georgian and Mouravi’s sense of revenge against the Qizilbash should not be ignored in analyzing this episode.
 

کلیدواژه‌ها English

Iran
Ottoman
Giorgi Saakadze
Rebellion
الئاریوس، آدام، (1365)، سفرنامه الئاریوس، ج2، کتاب برای همه، ترجمه: حسین کردبچه، تهران.
اسکندر بیگ ترکمان (منشی)، (1375)، تاریخ عالم آرای عباسی، ج3، به اهتمام: ایرج افشار، تهران: انتشارات امیرکبیر.
اسکندر بیک منشی و محمد یوسف مورخ، (1386)، ذیل تاریخ عالم آرای عباسی، به تصحیح: سهیلی خوانساری، تهران: چاپخانه اسلامیه.
اصفهانی، محمد معصوم بن خواجگی، (1358)، خلاصه السیر، چاپ اول، تهران: نشر علمی، تهران.
امیر احمدیان، بهرام، (1377)، جغرافیای گرجستان، تهران: انتشارات الهدی.
حسینی خاتون آبادی، عبدالحسین، (1352)، وقایع السنین و الاعوام، تهران:انتشارات کتابفروشی اسلامیه.
جنابدی، میرزا بیگ بن حسن، روضۀالصفویه، به کوشش: غلامرضا مجد طباطبایی، تهران: بنیاد موقوفات ایرج افشار.
پژوهش در دانشگاه کمبریج، (1380)، تاریخ ایران (در دوره صفویان)، ترجمه: یعقوب آژند، تهران: جامی.
دلاواله، پیترو، (1370)، سفرنامه پیترو دلاواله، ترجمه: شعاع الدین شفا، تهران: انتشارات علمی.
رهُر، بُرن، [بی‌تا]، نظام ایالات در دوره صفویه، ترجمه: کیکاووس جهانداری، تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب.
سیوری، راجر، (1366)، ایران عصر صفوی، چاپ دوم، ترجمه: کامبیز عزیزی، تهران: انتشارات سحر.
________، (1380)، در باب صفویان، چاپ اول، ترجمه: رمضان علی روح اللهی، تهران: نشر مرکز.
شاردن، ژان، (1375)، سفرنامه شاردن، ج1، ترجمة: اقبال یغمایی، تهران: انتشارات توس.
شاملو، ولی قلی خان، (1371)، قصص الخاقانی، ج1، به تصحیح: حسن سادات ناصری، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.
فلسفی، نصر الله، (1364)، زندگانی شاه عباس اول، تهران: انتشارات علمی.
مائیکیدزه، لوان، (1985)، شمشیرهای برهنه، جلد 3، ترجمه: علی پاشایی، تفلیس.
مارشال لانگ، دیوید، [بی‌تا]، گرجیها، ترجمه: رقیه بهزادی، تهران: وزارت امور خارجه.
مترولی، روئین، [بی‌تا]، گرجستان، ترجمه: بهرام امیراحمدیان، تهران: سفارت گرجستان در ایران.
مستوفی، محمد حسن، (1375)، زبدۀ التواریخ، به کوشش: بهروز گودرزی، تهران: مجموعه انتشارات ادبی و تاریخی.
مولیانی، سعید، (1379)، جایگاه گرجی ها در تاریخ و تمدن و فرهنگ ایران، اصفهان: انتشارات یکتا.
نوایی، عبدالحسین و عباسقلی غفاری‌فرد، (1386)، تاریخ تحولات سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ایران در دوره صفویه، تهران: سمت.
هوشنگ مهدوی، عبدالرضا، (1375)، تاریخ روابط خارجی ایران، تهران: امیرکبیر.