فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

اهمیت خلیج‌فارس و تلاش برای جعل نام جدید

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسنده
گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان
چکیده
خلیج‌فارس یکی از آبراهه‌های مهم با شهرت جهانی است که از دیر‌باز به لحاظ موقعیت جغرافیایی، سیاسی، نظامی و اقتصادی از اهمیت سوق‌الجیشی برخوردار بوده است. این آبراهه کانون تحولات عمده‌ای بود که از سده‌ دهم هجری/ شانزدهم میلادی با ورود کشورهای اروپایی به این منطقه وضعیت آن پیچیده‌تر و بر اهمیت استراتژیک آن افزوده شد. هم از این رو، از جنبه‌ فرهنگی به سبب تعامل ملیت‌های مختلف در این منطقه نقش برجسته‌ای در تبادل فرهنگ‌ها و اندیشه‌ها ایفاء کرد. همین موقعیت مهم موجب شد که از گذشته‌های دور نام خلیج فارس در متون تاریخی، جغرافیایی، اطلس‌ها، نقشه‌ها و اسناد گوناگون وارد شود و ماندگار گردد. با این همه، هر از گاه تلاش‌هایی نیز صورت گرفت که نام‌های دیگری به جای خلیج فارس جعل شود و یا این نام از روی نقشه‌های جغرافیایی حذف گردد.
در این مقاله سعی بر آن است تا ضمن بیان برخی از وجوه اهمیت خلیج فارس، پیشینه و انگیزه‌های طرح جعل نام برای خلیج فارس که از یک سو به قدرت‌های فرامنطقه‌ای مربوط می‌شود و از سوی دیگر ریشه در ناسیونالیسم عربی و سیاست برخی از مرتجعین عرب با هدف ایران ستیزی و طرح ادعاهای واهی سرزمینی دارد، تحلیل و تبیین شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The importance of Persian Gulf, and abortive efforts to forge a name for it

نویسنده English

Jahanbakhsh Savagheb
Loreatan Uninersity
چکیده English

The Persian Gulf has been one of the important waterways of strategic Importance in terms of geographical, political-military and economical- commercial situations, for a long period. This waterway has been the focus of chief events that intricate it's situation and increase its strategic importance especially with the arrival of European countries in this region from tenth A.H./sixteenth A.D century. Besides, because of cultural interactions among regional countries, this area has played an important role in the exchanges of thoughts from a long time ago up to the present. This important situation caused this gulf to be known as 'Persian Gulf' all around the world in its very long history and to be used in different international texts, atlases, maps and various documents from far past times. However, nowadays some abortive efforts have been made to change it name.
In this paper, the writer first, discusses Persian Gulf's importance from different aspects, then he analyzes and explains the motives behind the attempts to forge the name 'Persian Gulf'. In fact, it is a conspiracy planned by a number of overseas governments, and enforced by Arabic nationalism, as well as wrong policies led by Arab Reactionaries who are anti-Iran and pursue chimerical claims on territory

کلیدواژه‌ها English

Persian Gulf
Arabic Gulf
British
Arabic Nationalism
Name forging plans
منابع و مآخذ
ابن حوقل (1366) سفرنامه ابن حوقل، ترجمه و توضیح: جعفر شعار، چاپ دوم، تهران: انتشارات امیرکبیر.
ادیبی سده، مهدی (1384) "بررسی اهمیت استراتژیک خلیج فارس بر سیاست کشورهای حوزه آن" مجموعه مقالات همایش بین‌المللی خلیجفارس در گستره تاریخ، ج2، به اهتمام: اصغر منتظرالقائم اصفهان: دانشگاه اصفهان.
اصطخری، ابو اسحق ابراهیم (1368) مسالک و ممالک، به اهتمام: ایرج افشار، چاپ سوم، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی.
اقبال آشتیانی، عباس (1384) مطالعاتی در باب بحرین و جزایر و سواحل خلیج فارس، تهران: انتشارات اساطیر.
اقتداری، احمد (1387) خلیجفارس از دیرباز تا کنون، تهران: انتشارات امیرکبیر.
اقتداری، احمد ]بی‌تا[ "اصالت نام خلیج فارس به گواهی اسناد و مدارک ادبی، تاریخی و جغرافیایی" پژوهشنامه خلیجفارس (1) ضمیمه کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، شماره 89-88.
الهی، همایون (1384) خلیجفارس و مسائل آن، چاپ هشتم، تهران: نشر قومس.
امامی، محمدعلی (1382) عوامل تأثیرگذار خارجی در خلیجفارس، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.
برومند، صفورا (1378) "سرکنسولگری بریتانیا در بوشهر (1914-1763)" فصلنامه تاریخ روابط خارجی ایران، سال اول، شماره 1، زمستان 1378.
بیات، عزیزالله (1367) کلیات جغرافیای طبیعی و تاریخی ایران، تهران: انتشارات امیرکبیر.
بیک محمدی، حسن (1384) "منشأ تاریخی و جغرافیایی نام خلیج‌فارس" مجموعه مقالات همایش بین‌المللی خلیجفارس در گستره تاریخ، ج2، به اهتمام: اصغر منتظرالقائم، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
تکمیل همایون، ناصر (1385) "اهداف استیلاگرانه در تغییر نام خلیج فارس و اشاره به پاره‌ای از اقدامات جهانی" مجموعه مقالات همایش بین‌المللی خلیجفارس در گستره تاریخ، ج3، به اهتمام: اصغر منتظرالقائم، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
توملاسو (1372) "نقش خلیج فارس در اهمیت استراتژیکی اقیانوس هند" مجموعه مقالات دومین سمینار بررسی مسائل خلیجفارس، 29 آبان ـ اول آذر 1368، دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
جعفری ولدانی، اصغر (1380) "جایگاه خلیج فارس در نظام جدید جهانی" مجموعه مقالات یازدهمین همایش خلیج‌فارس، دی 1379، مرکز مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.      
چیت‌ساز، محمدرضا (1384) "خلیج‌فارس و خلیج‌العربی" مجموعه مقالات همایش بین‌المللی خلیج فارس در گستره تاریخ، ج2، به اهتمام: اصغر منتظرالقائم، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
حافظ‌نیا، محمدرضا (1371) خلیج فارس و نقش استراتژیک تنگه هرمز، تهران: انتشارات سمت.
خیراندیش، عبدالرسول ]بی‌تا[ "اهمیت خلیج فارس برای ایرانیان"، پژوهشنامه خلیج فارس (2)، ضمیمه کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، شماره 89-88.
سرای ایران خلیج فارس، نمایشگاه نقشه‌های تاریخی خلیج فارس، "نگاهی به نقشه‌های تاریخی خلیج‌فارس"، هیجدهمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران 24-14 اردیبهشت 1384، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و بنیاد ایران شناسی.
سوساک، سیات، ]بی‌تا[ "خلیج فارس، گذشته و امروز آن"، ترجمه: حسام امیرحمزه، در: پژوهشنامه خلیج فارس (2)، ضمیمه کتاب ماه تاریخ و جغرافیا شماره 89-88.
سیاوش پوری، عباس (1370) استراتژی غرب در خلیج فارس، تهران: انتشارات کمال علم.
شفقی، سیروس (1385) "دوگانگی فرهنگی، منشاء و پیدایش دوگانگی اسمی خلیج‌فارس"، مجموعه مقالات همایش بین‌المللی خلیجفارس در گستره تاریخ، ج3، به اهتمام: اصغر منتظرالقائم، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
صلاح، مهدی (1385) "ناسیونالیسم عربی و خلیج‌فارس"، مجموعه مقالات همایش بین‌المللی خلیجفارس در گستره تاریخ، ج3، به اهتمام: اصغر منتظرالقائم، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
فتح‌اللهی، جعفر (1368) مجموعه مقالات سمینار بررسی مسائل خلیجفارس، تهران: مرکز مطالعات خلیج‌فارس - دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
فروزانی، ابوالقاسم ]بی‌تا[ "گستره دریای پارس"، پژوهشنامه خلیج فارس(2)، ضمیمه کتاب ماه تاریخ و جغرافیا، شماره 89-88.
کاووسی عراقی، محمدحسن (1384) "مستندات نقشه‌های خلیج فارس در دوره معاصر"، مجموعه مقالات همایش بین‌المللی خلیجفارس در گستره تاریخ، ج2، به اهتمام: اصغر منتظرالقائم، اصفهان: دانشگاه اصفهان.
مؤمنی، فاطمه ]بی‌تا[ "اهمیت بین‌المللی خلیج فارس در سده‌های 19 و 20 میلادی"، پژوهشنامه خلیجفارس (2)، ضمیمه کتاب ماه تاریخ و جغرافیا شماره 89-88.
مجتهدزاده، پیروز (1380) کشورها و مرزها در منطقه ژئوپولتیک خلیجفارس، چاپ چهارم، ترجمه: حمیدرضا ملک نوری، تهران: انتشارات وزارت امور خارجه.

  • تاریخ دریافت 15 فروردین 1391
  • تاریخ بازنگری 14 اسفند 1397
  • تاریخ پذیرش 14 اسفند 1397