فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

نگاهی به برنامه توسعه راه آهن شرق ایران به پاکستان در عصر پهلوی دوم

نوع مقاله : مقاله علمی - پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه تاریخ دانشگاه سیستان و بلوچستان
2 سازمان اسناد و کتابخانه ملی فارس
چکیده
گرچه قرار بود که راه‌آهن شرق ایران در ابتدای قرن بیستم، مسیر ترانزیت کالا میان ایران و هندوستان را بهبود بخشد، اما با جدایی پاکستان از هندوستان در 1326ش./ 1947م. این مهم انجام نشد. ایران در سال‌های بعد کوشید با بهبود روابط سیاسی، مرزهای شرقی را مطمئن و امن کند، سپس در دهة‌ 50 شمسی/ 70 میلادی که تحولات جهانی و منطقه‌ای موجب افزایش قیمت نفت و بهبود اقتصادی ایران شد، دولت وقت فرصت را برای بازسازی این مسیر تجاری مناسب یافت. هدف از این پژوهش، بررسی نحوة اقدامات سیاسی و اقتصادی حکومت پهلوی طی دهه یاد‌ شده برای بازسازی این مسیر در ارتباط با کشورهای منطقة اقیانوس هند است. پژوهش حاضر با رویکرد اسنادی، تحلیلی و با استفاده از منابع آرشیوی اجراء شده است و یافته‌ها نشان می‌دهد که پس از بهبود روابط سیاسی منطقه‌ای ایران با کشور‌های حوزة اقیانوس هند در دهة‌ 40 شمسی و سپس افزایش قیمت نفت، ایران در قالب طرح‌های مختلف توسعه از جمله کمک‌های اقتصادی و تکنیکی، کوشید تا طرح راه‌آهن شرق را دوباره راه‌اندازی کند؛ هر چند که این اقدامات در پایان دوره فوق، ناتمام باقی ماند.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Preliminary Assessment of the Expansion of Iran’s Eastbound Railway to Pakistan under the Second Pahlavi

نویسندگان English

Maryam Shiperi 1
leila moradi 2
1 Assistant Professor of History, University of Sistan and Baluchestan
2 national library and archives of Iran
چکیده English

Although, in the early years of the twentieth century, Iran’s eastbound railway was meant to enhance the transit of goods between Iran and India, Pakistan’s divorce from the latter in 1947 put an end this ambition. Iran endeavored to improve political relations to the east in an effort to stabilize the eastern borders. It was, however, during the 70s oil crisis and the ensuing boom in Iranian economy that drove the Iranian government towards the re-invigoration of this trade route. The current article seeks to study economic and political measures adopted by the Pahlavi government during the 70s which aimed at rebuilding this transit route to the countries in the Indian ocean region. This research draws heavily upon historical documents and archives and the findings suggest that after improving its political relations with countries in the Indian ocean region in the 70s and thanks to rising oil prices, Iran initiated various development plans, such as economic and technical initiatives, to restart the eastbound railway again; an ambition that ended when the political landscape was overwhelmed by 1978-1979 developments in the two countries.
 

کلیدواژه‌ها English

Iran
Pakistan
Second Pahlavi
Eastbound Railway
Development
منابع و مآخذ
اسناد:
سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران (ساکما):
11638-220؛690-240؛790-240؛1612-240؛274-330.
 
کتاب‌ها:
آوری، پیتر و دیگران، 1387، تاریخ ایران دوره پهلوی از رضا شاه تا انقلاب اسلامی دفتر دوم، ج7، ترجمه: مرتضی ثاقب فر، تهران: جامی.
جهانبانی، امان الله، 1336، عملیات قشون در بلوچستان، ج2، تهران: چاپخانه مجلس.
حمیدی، سمیه و فاطمه اشرفی گل، 1395، "واکاوی روابط خارجی ایران و پاکستان در پرتو نظام بین‌الملل طی سال‌های 1979-1947"، فصلنامه تاریخ روابط خارجی، تابستان 1395، سال 17، شماره66.
کاظم بیکی، محمدعلی، 1387، "بریتانیا و خطوط آهن ایران و خاورمیانه 1337ق./ 1918-1919م."، فصلنامه مطالعات تاریخی(ویژه‌نامه ایران و استعمار بریتانیا)، پاییز 1387، شماره 22.
گرنویل، جان، 1378، تاریخ جهان در قرن بیستم، ج2، ترجمه: جمشید شیرازی، فضل الله جلوه و علی اصغر بهرام بیگی، تهران: فرزان روز.
مابرلی، فردریک جیمز، 1369، عملیات در ایران 1919-1914، ترجمه: کاوه بیات تهران: رسا.
وزارت امور خارجه، 1370، اسناد و معاهدات دوجانبه ایران با سایر دول در دوران پهلوی، ج4، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین‌المللی وزارت امور خارجه.
هفته‌نامه اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران،"نقش ایران در اجلاسیه کنفرانس آسیا و خاورمیانه"، اتاق بازرگانی، سال 5، شماره 3، صص 28-26، خرداد 1353.
_____________________________، "ایران و هند موافقت‌نامه تجاری پنج ساله امضاء کردند"، اتاق بازرگانی، سال 5، شماره 6، ص95، شهریور 1353.
_____________________________، "ایجاد بازار مشترک آسیایی مورد پشتیبانی و استقبال بازرگانان و صاحبان صنایع ایران و هند قرار گرفت"، اتاق بازرگانی، سال 5، شماره ، ص95، آذر 1353.
_____________________________، "پرداخت ده میلیون دلار کمک بلاعوض به کشور افغانستان"، اتاق بازرگانی، سال 5، شماره 8، صص97-96، آبان 1353.
_____________________________، "در اجرای چند طرح بزرگ صنعتی ایران و پاکستان به توافق رسیدند"، اتاق بازرگانی، سال 5، شماره 12-122، صص79-78، بهمن و اسفند 1353.
_____________________________،"تأمین اعتبارات کلان برای سیستان و بلوچستان"، اتاق بازرگانی، سال 5، شماره 7، صص74-73 ، مهر 1353.
_____________________________، "تشکیل نهمین اجلاسیه شورای اتاق بازرگانی و صنعت و عمران منطقه‌ای RCD"، اتاق بازرگانی، سال 6، شماره 97، ص81-80، آذر 1354.
 
نسخه خطی:
علوی، اسدالله و فرامرز اسدزاده، [بی‌تا]، گزارش دست‌نویس میرجاوه، زاهدان: آرشیو سازمان برنامه و بودجه.
 
روزنامه:
اطلاعات، 25/12/1328 ، ص 1
_____، 12/11/1328، ص 6
 
انگلیسی:
Mohammadally, safia.s. 1979,”Pakistan- Iran Relations (1947-1979)” Pakistan Horizon (Pakistan Foreign Policy). Vol: 32. No: 4. PP 51-63. Pakistan Institute International Affairs.
 
 

  • تاریخ دریافت 20 شهریور 1397
  • تاریخ بازنگری 29 تیر 1398
  • تاریخ پذیرش 05 آذر 1397