پیشینهارتباطاتتجاریایرانباشمالقفقازراتادورهباستانمیتوانردیابیکرد. اینمناسباتدردورهمیانه،تحتتأثیریورشهای مکرر اقوام غز و مغول به جنوب قفقاز و پیامدهای آن، از جمله جابهجاییهای جمعیتی دچار وقفه شد. ظهور صفویان که خاستگاه قدرت سیاسی آنها نسبت معینی با قفقاز داشت، نویدبخش دوره جدیدی از مناسبات سیاسی با شمال قفقاز بود. در پژوهشهایی که در این زمینه انجام شده، مناسبات ایران و شمال قفقاز، اغلب از زاویه سیاسی و فرهنگی بررسی شده و مقوله تجارت به رغم اهمیت آن مغفول مانده است. دلیل این غفلت را بیش از هر چیز میتواندرمشکلدسترسیبهمنابعجستجوکرد. درمنابعفارسیکهتوجهیبهروابطایرانوشمالقفقازداشتهاند،موضوعاتنظامیوسیاسیدرکانونتوجهقرارداشتهاست. امادربرخیگزارشهای سفرنامهایبرجایماندهازدورهصفویه،اشارههایی نیز به مناسبات تجاری ایران و شمال قفقاز دیده میشود. اینمنابعسفرنامهای،آثاریاستکهجهانگرداناروپایی،روسیاترکباقیگذاشتهاندوازلابهلایایناشارهها میتوانبهدرکوشناختیازکیفیتتجارت،راههای تجاری و اقلام تجاری رایج دست یافت. در پژوهش حاضر تلاش میشودتاباتمرکزبرمقولهتجارتوکیفیتآن،اینجلوهازمناسباتایرانوشمالقفقازدردورهصفویبررسیشود. تمرکزاصلیاینپژوهشبرشماخی،مرکزایالتشیروانوبازارآندردورهمتأخرصفویاستکهکانوناصلیتجارتجهانیایراندرشمالاینکشوربود.
