فصلنامه تاریخ روابط خارجی

فصلنامه تاریخ روابط خارجی

تأثیر حضور آلمانی‌ها بر آموزش در مدرسه صنعتی آذربایجان در دوره پهلوی اول

نوع مقاله : مقاله علمی - ترویجی

نویسندگان
1 دانشیار گروه تاریخ دانشگاه ارومیه
2 مسئول پژوهش حوزه هنری آذربایجان شرقی
چکیده
آلمان نازی در آستانه جنگ جهانی دوم به­ قدرتی مهم در عرصه­های سیاست و اقتصاد در اروپا دست یافت. این قدرت در ­پی توسعه‌طلبی در شرق بود و این امر به گسترش روابط ایران و آلمان منتهی شد. حضور آلمان در ایران دوره رضا شاه طی سال­های­1320-1313­ش. دو فرصت مهم را برای ایران به وجود آورد؛ اول اینکه رضا ­شاه از آن به­عنوان ابزاری برای کاهش نفوذ شوروی و بریتانیا استفاده کرد. دوم اینکه این ارتباط را برای توسعه مدارس صنعتی و نوسازی و توسعه اقتصادی کشور به­کار برد. این ارتباط برای آلمان نیز خالی از فایده نبود، چرا­ که محصولات آلمان مورد استقبال ایران قرار گرفت. بر همین اساس، تعداد فراوانی از کارخانه­های سبک و سنگین آلمان به ایران فروخته شد. پیشرفت روزافزون صنعت و تأثیر آن در زندگی سیاسی و اقتصادی مردم، ایجاب می­کرد که کانون‌هایی برای تعلیم صنایع و فنون جدید ایجاد گردد. با ورود صنایع آلمانی به کشور، مدارس فنی با تدریس مهندسین آلمانی در ایران شروع به ­کار کردند که می­توانستند در انتقال فناوری مؤثر واقع شوند. نمونه بارز این نوع مدارس در تبریز، ­مدرسه صنعتی آذربایجان بود که در سال ­1309­ش. تأسیس شد و مهندسان خارجی را که بیشتر آلمانی بودند، برای تربیت افراد تحصیل‌کرده فنی و ماهر به­خدمت گرفت. پژوهش حاضر با روش توصیفی - تحلیلی و با استفاده از اسناد و مدارک آرشیوی،­ کتاب‌ها و مطبوعات دوره مورد پژوهش، به این پرسش پاسخ می­دهد که حضور آلمان‌ها در مدرسه صنعتی آذربایجان طی دوره رضا ­شاه در رشد و تعالی آموزش در این مدرسه چه تأثیری داشته است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

 Impact of the Germans’ Presence on the Azerbaijan Industrial School in the 1st Pahlavi Era

نویسندگان English

Mohammad Jafar Chamankar 1
Ali Aghayari 2
1 . Associate Professor of the History department of Urmia University, Urmia-Iran
2 M.A. of the Islamic Iran History at Urmia University, Urmia-Iran (Corresponding author)
چکیده English

Abstract
On the eve of the World War II, the Nazi Germany became a major political and economic power in Europe. This power sought to expand to the East, and this led to the expansion of the Iran - German ties. Germany’s presence in Iran during the Reza Shah reign (1934-1941) provided two major opportunities for Iran; first, Reza Shah used it as a means to reduce the Soviet and UK influence. Second, he employed this connection to develop the industrial schools and renovate and develop the country’s economy. The connection was not void of benefit for Germany, because Iran welcomed the German products. Based on this, so many light and heavy German factories were sold to Iran. The daily increasing industrial progress and its impact on people’s economic and political lives caused the creation of centers for teaching the new industries and techniques. With the German industries entering Iran, technical schools, taught by German engineers Started to Work, These Schools were influential in transferring technology. A prominent example of this type of schools was the Azerbaijan Industrial School, which was established in 1930 and took to service foreign teachers, mostly Germans, to nurture educated, skilled and technical persons. The present research  uses the descriptive-analytical method as well as the archived documents, books and the press from the period in question, to answer the question, What impact did the Germans, presence at the Azerbaijan Industrial School  during the Reza Shah era have on the growth and fostering of this school?

کلیدواژه‌ها English

Iran
Germany
1st Pahlavi Era
German’s Presence
Education
Azerbaijan
Industrial School
منابع و مآخذ
 اسناد:
ساکما (آرشیو سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران)، شماره سند 1308،۲۹۷/۱۴۴۶۹.
کتابخانه، موزه و مرکز اسناد مجلس شورای اسلامی، شماره سند ۷/۶۱/۱۱/۱۳/۲۴۷.
----------------------------------------، شماره سند 1/1/1/621-1091.
----------------------------------------، شماره سند /1/1/6/9109-1091
----------------------------------------، شماره سند /2/1/11/563-1081
کتاب‌ها:
آوری، پیتر­، 1388، ­تاریخ ایران؛­ دوره پهلوی از رضا شاه تا انقلاب اسلامی؛ از مجموعه تاریخ کمبریج، ترجمه: مرتضی ثاقب‌فر، تهران: جامی.
ارباب، معصومه، 1383، روابط ایران و آلمان در جنگ جهانی اول ١٩١٨-١٩١٤م./ ١٣٣٦-١٣٣٢ه. ق. تهران: مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران.
الهی، همایون­، 1369،  اهمیت استراتژیکی ایران در جنگ جهانی دوم، تهران: دانشگاه.
باست، الیور،­ 1377،­ آلمانی‌ها در ایران (نگاهی به تحولات ایران در جنگ جهانی اول بر اساس منابع دیپلماتیک فرانسه)، ترجمه: حسین بنی­احمد. تهران: شیرازه­.
بلوشر، ویپرت،­ 1369، سفرنامه بلوشر، ترجمه: کیکاووس جهانداری، تهران: خوارزمی.
بهنام، جمشید،­ 1375، ایرانیان و اندیشه تجدد، تهران: فرزان روز.
بیگدلی، علی، 1386، " روابط دیکتاتور شرق با جمهوری وایمار و نازی­ها"، مجله زمانه، شماره 60.
پیرا، فاطمه­، 1379،­ روابط سیاسی-­ اقتصادی ایران و آلمان بین دو جنگ جهانی، تهران: مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
سرداری­نیا، ­صمد­، 1381، ­تبریز؛ شهر اولین­ها، تبریز: کانون فرهنگ و هنر آذربایجان.
صدیق، عیسی،­1317، ­تاریخ مختصر تعلیم و تربیت، تهران: طبع کتاب.
عیسوی، چارلز،­ 1362،­ تاریخ اقتصادی ایران، ترجمه: یعقوب آژند، تهران: گستره.
فوران،­ جان،­ 1392،­ مقاومت شکننده:­ تاریخ تحولات اجتماعی ایران از سال­1500­م. مطابق با 978ش. تا انقلاب، ترجمه: احمد تدین، تهران: خدمات فرهنگی رسا.
لطفی، داود، 1393، سیر تحول دروس رشته‌های فنی و حرفه‌ای هنرستان‌ها پیش از انقلاب اسلامی، تبریز: آذرپویا.
لیتن،­ ویلهلم­، 1368،­ خاطرات‌ لیتن‌:­ سرکنسول‌ آلمان‌ در تبریز در اثنای‌ جنگ‌ جهانی‌ اول، ترجمه: پرویز صدری، تهران: ایرانشهر.
متین، ­پیمان­، 1384،­ تاریخ روابط ایران و آلمان ­(­از سری مقالات دانشنامه ایرانیکا)، زیرنظر: احسان یار­شاطر، تهران: امیر­کبیر.
محبوبی‌اردکانی،­ حسین، ­­2537، تاریخ مؤسسات تمدّنی جدید در ایران، ج 2، تهران: دانشگاه تهران.
مؤید امینی، داود، ­­1321، از سوم شهریور تا ۲۵ شهریور ۱۳۲۰، تهران: آفتاب.
مؤمن، ­ابوالفتح، 1386،­ "نیروی سوم و روابط خارجی دوره رضا شاه"، مجله زمانه، شماره60.
میر­احمدی، ­مریم، ­­1363،­ "نفوذ اقتصادی سیاسی آلمان در ایران"، مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد، سال­7، شماره­2.
میرزامحمدی، مهدی،­­1396، هنرستان ماندگار صنعتی تبریز، تبریز: آذرپویا.
وشمه،­ علی، ­سهیلا ترابی­فارسانی و ناصر جدیدی، ­1395،­"نقش صنایع آلمانی در نوسازی صنایع ایران در دوره رضا شاه پهلوی"، پژوهشنامه تاریخ، سال 12، شماره 45.
 
 
نشریات:
روزنامه اطلاعات، 3/2/1308، 13 ذیقعده ­1347، 23 آوریل 1929، شماره 748، سال سوم.
-------------، 9/4/1310، 14 صفر­1350، 1 ژوئیه 1931، شماره 1355، سال ششم.
-------------، 29/2/ 1315، 27 صفر ­1355، 19 می 1936، شماره 3148، سال یازدهم.
روزنامه تبریز، 12 مرداد 1305، 24 محرم ­1345، شماره 12، سال هفدهم.
----------، 5 شهریور 1305، 19 صفر 1345، شماره 18، سال هفدهم.
----------، 8 فروردین 1306، 25 رمضان 1345، شماره 81، سال هجدهم.

فایل‌های تکمیلی/اضافی

  • تاریخ دریافت 18 اسفند 1400
  • تاریخ بازنگری 12 فروردین 1401
  • تاریخ پذیرش 10 خرداد 1401